Phóng to

Ai cũng biết lần tăng giá này chỉ là một cuộc “diễn tập” giúp mọi người làm quen với chuyện tăng giá (và tăng hẹ!). Nó sẽ tăng, tăng nữa, tăng mãi; thẳng tưng như cột đèn và ngang phè như đường dây.

Tăng giá điện, đời sống của hàng triệu hộ tiêu dùng thêm khó khăn. Đồng thu nhập không tăng, giá cả một trăm thứ thêm đắt đỏ; nay giá điện tăng là thêm một khoản chi phí một đi không trở lại. Người tiêu dùng đã cố gắng hớt bớt lông mũi để dễ thở nhưng xem ra việc thở được vẫn rất khó.

Tăng giá điện, hoạt động của doanh nghiệp càng lúc càng suy kiệt. Sản xuất đã mệt mỏi, hàng tồn kho chưa giải quyết được; tăng giá điện càng khiến cho doanh nghiệp tốn thêm một khoản chi một đi không trở lại nữa. Có câu thơ cổ (?) mà rằng: “Điện phí nhất cử bất phục thu/ Lô yên triêu mộ bất du du” - Giá điện tăng không thu lại được/ Sớm chiều e hết khói lò bay.

Giá điện tăng nhưng thất thoát điện của ngành điện vẫn cao, nghĩa là lãng phí vẫn lãng phí. Dân chờ mãi vẫn không thấy ngành điện có một kế hoạch hữu hiệu nào tiết giảm thất thoát cho nguồn điện. Cuộc vận động người tiêu dùng tiết kiệm điện có đấy nhưng chưa mấy xi-nhê. Bóng cao áp đường phố tắt một ngọn, sáng một ngọn vẫn bị… quên; đến nỗi đêm đêm đèn sáng tưng bừng.

Điện là một ngành kinh doanh. Kinh doanh mà bị lỗ là không đạt mục đích, yêu cầu kinh tế. Tăng giá điện được cắt nghĩa là một biện pháp giữ cho hoạt động kinh doanh điện không bị lỗ. Kinh tế thị trường chấp nhận luật chơi ấy. Thế nhưng, người dân cũng có quyền yêu cầu ngành điện chấp nhận một luật chơi khác, đó là phải trả lại một cách sòng phẳng những thiệt hại kinh tế do ngành gây ra đối với nhân dân.

Các nhà máy thủy điện đã gây ra những thiệt hại rõ ràng cho môi trường, sinh thái. Đã có bao nhiêu diện tích rừng (kể cả rừng phòng hộ) bị đốn để lấy đất xây dựng nhà máy, để làm đường kéo đường dây điện? Đã có biết bao nhiêu diện tích đất sản xuất lương thực thực phẩm bị khô hạn trong mùa hè khi thủy điện tích nước lại? Đã có biết bao nhiêu diện tích đất sản xuất bị ngập úng trong mùa đông khi các nhà máy thủy điện xả nước? Ngành điện nói chung và thủy điện nói riêng đã có bao giờ lên tiếng xin lỗi, nhận trách nhiệm đền bù đối với chính quyền các địa phương và nhân dân về những thiệt hại kinh tế do thủy điện gây ra?

Chỉ có ngành điện mới có quyền cúp điện. Ngoài những lúc cúp điện theo lịch báo trước, ngành còn có thể cúp đột xuất để sửa chữa, bảo trì máy móc. Ngành chưa hề đền bù một đồng nào cho những đơn vị sản xuất kinh doanh bị lỗ lã do cắt điện nửa chừng. Ngành cũng chưa hề đền bù một đồng nào cho các đơn vị, các hộ dân phải bỏ tiền ra mua xăng dầu chạy máy phát điện riêng.

Ngành điện gọi khách hàng của mình là “quý khách”. Tiếng gọi lịch sự ấy thể hiện mối tương quan bình đẳng giữa nhà cung cấp điện và người tiêu thụ điện: Nghĩa vụ ngang nhau, quyền lợi ngang nhau. Trên thực tế, quyền của ngành điện quá lớn. Ngành điện có quyền cấp điện và có quyền cúp điện mà không chỉ ra được một nơi cho dân có thể khởi kiện khi quyền lợi của họ bị xâm phạm. Ngành điện còn có quyền trừng phạt khách hàng một cách vô tội vạ. Một khách hàng chưa kịp đóng tiền điện đã có thể bị cắt điện ngay. Làm sao mà có một sự bất bình đẳng đến vậy?

Ngành điện bị lỗ, có thể được nhà nước bù lỗ. Nhân dân thiệt hại mùa màng do thủy điện gây ra, ai bù lỗ? Xí nghiệp, nhà máy sản xuất thiệt hại về sản phẩm, chất lượng hàng hóa do ngành điện gây ra, ai bù lỗ? Phải chăng ngành điện chỉ nghĩ đến quyền lợi của ngành mình mà không nghĩ đến việc thiệt hại quyền lợi của người khác?

Tăng giá điện cũng được thôi; nhân dân sẵn sàng chia sẻ gánh nặng với ngành điện. Nhưng tăng giá điện chỉ để đảm bảo quyền lợi một chiều, không tính đến những thiệt hại chung do ngành điện gây ra đối với người tiêu dùng là chưa sòng phẳng. Mà hễ cái gì chưa sòng phẳng thì nên tính lại cho sòng phẳng vậy.

Phóng to Tuổi Trẻ Cười số 457 ra ngày 01/08/2012 hiện đã có mặt tại các sạp báo. Mời bạn đọc đón mua để thưởng thức được toàn bộ nội dung của ấn phẩm này. Chúc bạn đọc có thật nhiều thời gian thư giãn thoải mái!