Dấu ấn nhà khoa học Đại học Duy Tân trong cuốn ‘Sách Đỏ Việt Nam’ vừa đạt giải nhất

Đưa 49 loài côn trùng, hình nhện quý hiếm vào Sách Đỏ

Ấn bản "Sách Đỏ Việt Nam" (giai đoạn 2020-2024) là thành quả nghiên cứu của 70 nhà khoa học trên cả nước. Trong đó, TS Phan Quốc Toản là 1 trong 4 chuyên gia trực tiếp phụ trách biên soạn phần Côn trùng và Hình nhện, góp phần cung cấp những dữ liệu khoa học quan trọng về các loài sinh vật đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng tại Việt Nam.

"Tôi rất vui mừng và tự hào khi "Sách Đỏ Việt Nam" được đánh giá cao và được trao giải nhất tại một giải thưởng uy tín. Trước nguy cơ suy giảm số lượng và môi trường sống của nhiều loài sinh vật quý hiếm, việc biên soạn và cập nhật "Sách Đỏ Việt Nam" là hết sức cần thiết.

Nhờ đó giúp chúng ta nhận diện các loài sinh vật đang bị đe dọa, cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn và góp phần định hướng các giải pháp bảo vệ thiên nhiên một cách hiệu quả, kịp thời nhất", TS Phan Quốc Toản chia sẻ.

Tham gia đề tài ngay từ giai đoạn đầu, TS Toản cùng các nhà khoa học đã tiến hành rà soát nhiều tài liệu khoa học, tổng hợp dữ liệu thực địa, xây dựng danh sách các loài có nguy cơ bị đe dọa và lập hồ sơ đánh giá tình trạng bảo tồn.

Mỗi hồ sơ đều phải trải qua nhiều vòng thảo luận, phản biện và thẩm định chuyên môn trước khi đi đến thống nhất kết quả cuối cùng.

Trong ấn bản lần này, nhóm 4 tác giả đã đưa 49 loài gồm 44 loài côn trùng và 5 loài hình nhện vào "Sách Đỏ Việt Nam". Đây là bước mở rộng đáng kể về phạm vi đánh giá và dữ liệu bảo tồn so với phiên bản năm 2007 khi chỉ ghi nhận 22 loài côn trùng và chưa có đại diện của nhóm hình nhện.

Việc chuyển từ hình thức ấn phẩm tổng hợp truyền thống sang xây dựng cơ sở dữ liệu có khả năng cập nhật và khai thác thuận tiện hơn cũng là một điểm mới nổi bật của "Sách Đỏ Việt Nam" so với phiên bản năm 2024.

Tổng số loài được đánh giá trong ấn bản mới nhất năm 2026 là 1.398 loài, tăng hơn so với năm 2007 chỉ dừng ở 842 loài. Việc tổng hợp đồng thời áp dụng các tiêu chí đánh giá nguy cơ tuyệt chủng của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), dựa trên những bằng chứng và dữ liệu khoa học cụ thể.

Nhà khoa học đam mê "săn" côn trùng mới

Không chỉ tham gia vào công tác biên soạn "Sách Đỏ Việt Nam", TS Phan Quốc Toản đã có nhiều công trình nghiên cứu về côn trùng, bướm và đa dạng sinh học, góp phần bổ sung những tri thức khoa học phục vụ công tác bảo tồn thiên nhiên.

Đến nay, TS Phan Quốc Toản đã phát hiện hơn 50 loài côn trùng mới, công bố trên 90 bài báo quốc tế, xuất bản 5 đầu sách, trong đó có 3 cuốn giữ vai trò chủ biên.

Nhiều loài côn trùng do TS Phan Quốc Toản phát hiện và công bố sau đó đã được đưa vào Danh lục Đỏ IUCN như: Protosticta spinosa (Cực kỳ nguy cấp), Coeliccia schorri (Sẽ nguy cấp), Drepanosticta emtrai (Nguy cấp).

"Bộ sưu tập là nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu phân loại, xác định phân bố và đánh giá tình trạng bảo tồn các loài sinh vật. Việc xây dựng hồ sơ bảo tồn không chỉ dựa vào các tài liệu đã công bố mà còn cần những bằng chứng trực tiếp từ mẫu vật, địa điểm thu thập, thời gian ghi nhận và đặc điểm sinh cảnh.

Chính những dữ liệu được tích lũy qua nhiều năm khảo sát đã góp phần nâng cao độ tin cậy cho các đánh giá khoa học", TS Phan Quốc Toản cho biết.

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, ông còn tích cực đưa tri thức khoa học đến gần hơn với cộng đồng. Tiêu biểu là triển lãm "Đa dạng sắc màu côn trùng Việt Nam" được Đại học Duy Tân phối hợp với Trường đại học Đà Lạt tổ chức tại Bảo tàng Đà Nẵng từ ngày 22-6 đến 13-7-2025, thu hút nhiều người dân và du khách đến xem và tìm hiểu.

Một trong những mẫu vật đặc biệt được giới thiệu tại triển lãm là loài chuồn chuồn kim Coeliccia lecongcoi do TS Phan Quốc Toản phát hiện, được đặt theo tên Nhà giáo ưu tú, Anh hùng Lao động Lê Công Cơ - người sáng lập Đại học Duy Tân.

Hiện hướng nghiên cứu của TS Phan Quốc Toản tập trung vào đa dạng và bảo tồn côn trùng, kết hợp nghiên cứu côn trùng nông nghiệp và động vật rừng.

Ông mong kết quả nghiên cứu và bộ sưu tập mẫu vật quý giá này sẽ trở thành nền tảng để nhà trường tiếp tục phát triển các không gian trưng bày, bảo tàng học thuật, nơi sinh viên, học sinh và cộng đồng có thể trực tiếp khám phá về thế giới côn trùng.

Từ những chuyến khảo sát vào rừng sâu, hành trình phát hiện các loài côn trùng mới đến việc góp sức biên soạn "Sách Đỏ Việt Nam", TS Phan Quốc Toản đang từng bước khẳng định dấu ấn của một nhà khoa học Đại học Duy Tân trong lĩnh vực nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học, góp phần làm phong phú thêm tri thức khoa học và lan tỏa thông điệp về trách nhiệm gìn giữ và bảo vệ thiên nhiên.

Nhóm nghiên cứu Đại học Duy Tân góp phần bảo tồn ‘Nhông cát Ngô Văn Trí’

Nhóm nghiên cứu Đại học Duy Tân vừa phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức chương trình giáo dục môi trường tại địa phương, nhằm lan tỏa thông điệp bảo vệ loài nhông cát đặc hữu “Ngô Văn Trí”.