Trước tình hình chiến sự căng thẳng diễn ra tại Trung Đông, nhiều doanh nghiệp kinh doanh, nhập khẩu xăng dầu, khí gas lo ngại sẽ tác động đến nguồn cung trong dài hạn nếu đường vận tải quốc tế các sản phẩm dầu mỏ, khí đốt không sớm được nối lại và chiến sự căng thẳng.

Nhập khẩu gián đoạn, nguồn hàng "cầm cự" trong tháng 3

Đơn vị cung ứng khí gas chiếm thị phần lớn nhất là Tổng công ty Khí Việt Nam (PVGas) vừa phát đi thông báo về việc gián đoạn nguồn cung nhập khẩu do tình huống bất khả kháng. 

Nguyên nhân là do nhà cung cấp quốc tế của PVGas Trading - công ty thuộc PVGas - tuyên bố bất khả kháng sau sự cố sập cầu dẫn dầu làm gián đoạn cung cấp lô hàng mà các bên đã ký kết. Theo đó, toàn bộ các lô hàng LPG giao về kho LPG lạnh Thị Vải/Diêm Điền của PVGas dự kiến từ 10-3 bị tạm dừng.

Ngoài ra, xung đột vũ trang tại khu vực Trung Đông cũng khiến cho hành trình của tàu chở dầu LPG lạnh qua eo biển Hormuz bị trúng tên lửa, một số cơ sở sản xuất bị tấn công. Vì vậy, các tàu chở khí hóa lỏng LPG lạnh từ Trung Đông theo cam kết giao hàng từ cuối tháng 3 đến hết tháng 4 đều chưa có kế hoạch giao hàng.

Trong thông tin khẩn gửi tới khách hàng, công ty này cho biết tình huống bất khả kháng và "ngoài khả năng kiểm soát" nêu trên khiến PVGas Trading bắt buộc phải giảm tiến độ giao hàng nhập khẩu từ nay đến ngày 10-3-2026, cũng như tạm thời chưa có khả năng thu xếp giao hàng từ nguồn nhập khẩu cho khách hàng từ sau ngày 10-3.

Ông Nguyễn Ngọc Luận, Tổng giám đốc Công ty CP kinh doanh khí miền Nam (PGS), cho biết chuyên cung ứng sản phẩm khí LPG cho nhu cầu dân dụng từ Cà Mau đến Nghệ An với tổng khối lượng mỗi tháng khoảng từ 13.000 - 15.000 tấn. Tuy nhiên, có khoảng 50% trong số này phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, nên doanh nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp nếu như nguồn cung nhập khẩu của các đối tác bị gián đoạn do chiến sự ở Trung Đông.

"Chúng tôi vẫn đủ lượng hàng cung ứng từ ngày 10 đến 15-3 do trong kho vẫn còn hàng và đảm bảo cấp cho khách hàng theo hợp đồng đã ký. Tuy nhiên, theo thông tin từ PVGas Trading mới thông báo cho các khách hàng ngày 2-3, đầu nguồn nhập khẩu, đặc biệt là nguồn khí nhập từ các đối tác ở Trung Đông đang bị gián đoạn, nên sẽ khó có đủ hàng cung cấp cho thị trường", ông Luận nói.

Dù vậy, theo ông Luận, do có 50% sản lượng mua từ trong nước nên doanh nghiệp vẫn cố gắng cân đối để cung cấp cho khách hàng. PVGas cũng đang đề nghị các nhà nhập khẩu lớn trong nước như PVGas Trading, Hyosung sớm có giải pháp tìm kiếm nguồn hàng thay thế và đơn vị chúng tôi cũng đang chủ động tìm kiếm thêm từ các nhà cung cấp trong khu vực để thu xếp nguồn hàng để cung ứng cho thị trường.

"Tuy vậy, trong trường hợp không thể thu xếp lượng hàng thiếu hụt có thể ở mức 20% hoặc thậm chí cao hơn tùy vào diễn biến tình hình chiến sự", ông Luận nói và thừa nhận trong thời điểm này rất khó để tìm các nguồn hàng mới thay thế do các lô hàng lớn đã được các đơn vị nhập khẩu ký hợp đồng từ trước đó. Kể cả mua những lô hàng nhỏ với giá giao ngay, (giá spot) cũng rất cao và không có sẵn nguồn hàng khi thị trường tương đối ổn định.

Trong khi nguồn cung dầu phần lớn phụ thuộc vào các nước Trung Đông, nên với cuộc chiến đang diễn ra tại các nước ở khu vực này, khiến cho đường vận chuyển dầu bị gián đoạn, tác động rất lớn đến việc cung ứng nhiên liệu này. Do đó, các đơn vị đang nỗ lực cố gắng duy trì cung ứng trong giai đoạn trước mắt, chia sẻ với đơn vị nhập khẩu để cùng tìm giải pháp đáp ứng nhu cầu thị trường.

Lo tìm nguồn thay thế

Trong khi đó, các doanh nghiệp cung ứng xăng dầu cũng bày tỏ lo ngại nếu diễn biến tại Trung Đông kéo dài và giá leo thang. Theo đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), tồn kho toàn bộ hệ thống của Petrolimex đầu tháng 3-2026 đang được thực hiện theo đúng nghị định kinh doanh xăng dầu, đảm bảo đáp ứng đủ nhu cầu cho hệ thống phân phối.

Cùng với đó, Petrolimex chủ động tạo nguồn hàng từ hai nhà máy lọc dầu trong nước và nhập khẩu đủ đáp ứng theo kế hoạch, cũng như tăng cường đưa xăng dầu về trong 10 ngày đầu tháng 3 gần 50% lượng hàng nhập tạo nguồn. Tập đoàn này cũng chỉ đạo các công ty thành viên lên phương án điều độ và triển khai các giải pháp đảm bảo nguồn hàng, đáp ứng đầy đủ nhu cầu tiêu dùng và sản xuất kinh doanh trong hệ thống phân phối của Petrolimex.

Tuy vậy, đại diện Petrolimex cho hay do nguồn cung dầu thô của châu Á phụ thuộc khá lớn vào Trung Đông, nên nếu phải thay đổi tuyến đường hoặc đổi nguồn cung dầu thô ngoài Trung Đông sẽ khiến cho giá dầu thô vừa khan hiếm vừa tăng mạnh kéo theo sản phẩm xăng dầu có giá cao hơn. 

"Do hạn chế nguồn cung dầu thô, một số nước và nhà máy sản xuất dừng xuất khẩu để đảm bảo nguồn cung trong nước sẽ dẫn đến khó khăn trong việc tạo nguồn, đẩy giá dầu và phụ phí thị trường lên cao", vị này cho hay.

Trong đó, các loại chi phí tăng như phí bảo hiểm, cước vận chuyển tăng tương ứng khiến cho giá vốn, chi phí kinh doanh tăng theo. Không loại trừ khả năng bất khả kháng, một số hợp đồng không giao được hàng. Trước tình hình đó, Petrolimex đã báo cáo Bộ Công Thương về tình hình đảm bảo nguồn cung, đồng thời đã có kiến nghị, đề xuất một số giải pháp nhằm đảm bảo nguồn cung trong tình hình hiện nay.

Cho biết đã làm việc với các nhà máy lọc dầu trong nước, cùng với nguồn nhập khẩu không thay đổi, ông Cao Hoài Dương, Tổng giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOil), khẳng định đảm bảo cung cấp đến hết tháng 3 theo kế hoạch nên "tạm yên tâm" trước mắt. Cùng đó, PVOil cũng đang tính toán để tăng cường thêm nhập khẩu để thêm nguồn dự phòng.

Tuy nhiên, theo ông Dương, nguồn cung tháng 4 cũng rất khó đoán định do phụ thuộc phần lớn vào tình hình chiến sự và eo biển Hormuz hoạt động trở lại bình thường thì nguồn cung lúc đó mới được đảm bảo. 

"Chúng tôi cũng phải tùy cơ ứng biến, còn giờ thì xem xét tăng nhập khẩu thêm. PVOil đang tiêu thụ 70 - 80% nguồn xăng dầu từ hai nhà máy lọc dầu, cố gắng đảm bảo nguồn cung phân phối cho các đơn vị đã ký", ông Dương chia sẻ.

Nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài

TS Giang Chấn Tây cho biết theo nghị định 95/2021/NĐ-CP, thương nhân đầu mối phải duy trì dự trữ tối thiểu 20 ngày, thương nhân phân phối 5 ngày cung ứng. Do đó, trong ngắn hạn nguồn cung cơ bản vẫn được đảm bảo.

Về dài hạn, nếu xung đột kéo dài, Việt Nam cần tiếp cận vấn đề ở tầm an ninh năng lượng quốc gia. "Có thể nghiên cứu nâng mức dự trữ linh hoạt lên 30 ngày hoặc cao hơn trong giai đoạn rủi ro gia tăng; đồng thời đa dạng hóa nguồn nhập khẩu để giảm phụ thuộc", ông Tây gợi ý và cho rằng thúc đẩy chuyển dịch năng lượng là giải pháp căn cơ.

Việt Nam có lợi thế về nguồn nguyên liệu nông nghiệp như sắn, mía, ngô, đây là nền tảng thuận lợi để phát triển nhiên liệu sinh học như E10. Nếu tăng dần tỉ trọng nhiên liệu sinh học trong cơ cấu tiêu thụ, chúng ta sẽ giảm đáng kể mức độ phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Đặc biệt, khi sửa đổi nghị định điều hành thị trường xăng dầu, cần mạnh dạn xem xét lại cơ chế định giá giữa các khâu theo hướng thị trường có điều tiết. Có thể nghiên cứu phương án để doanh nghiệp đầu mối chủ động quyết định giá bán buôn trên cơ sở minh bạch chi phí và cạnh tranh; đồng thời cho phép doanh nghiệp bán lẻ được định giá bán lẻ trong một biên độ hợp lý, chẳng hạn 10 - 15% so với giá bán buôn.

Nếu cho phép doanh nghiệp bán lẻ được chủ động định giá trong biên độ 10 - 15% so với giá bán buôn, thị trường xăng dầu sẽ phản ánh đúng hơn quy luật cung - cầu và chi phí thực tế của từng khâu. Khi giá bán lẻ không còn bị bó cứng hoàn toàn bởi cơ chế hành chính, mà có không gian cạnh tranh và điều chỉnh linh hoạt, tính thị trường của hệ thống phân phối sẽ được thể hiện rõ ràng hơn.

Về dài hạn, đây cũng là một bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường của Việt Nam. Khi cơ chế giá vận hành minh bạch, có cạnh tranh và phân bổ rủi ro hợp lý giữa các chủ thể, việc các đối tác quốc tế đánh giá và công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường đầy đủ cũng sẽ có thêm cơ sở thuyết phục hơn.

"Thị trường xăng dầu có thể biến động theo thế giới, nhưng cơ chế điều hành trong nước hoàn toàn có thể được thiết kế hợp lý hơn. Minh bạch, cân bằng lợi ích và nâng cao năng lực dự trữ - đó mới là nền tảng để thị trường ổn định và phát triển bền vững trong dài hạn", ông Tây nói.

Chiết khấu giảm sâu, bán lẻ chịu áp lực

Trong khi đó, mức chiết khấu dành cho hệ thống bán lẻ lại giảm mạnh, đẩy nhiều doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu vào tình cảnh thua lỗ. Đại diện một doanh nghiệp xăng dầu khu vực phía Nam cho biết mức chiết khấu ngày 3-3 chỉ còn 50 đồng/lít, ngày 2-3 là 250 đồng/lít...

Ông Lê Văn Báu, đại diện Công ty TNHH Dương Anh Thư, cho biết mức chiết khấu mà doanh nghiệp nhận được chỉ khoảng 300 đồng/lít, thậm chí có thời điểm còn thấp hơn. Trong khi đó, chi phí vận chuyển đã chiếm khoảng 150 đồng/lít, lương nhân viên và các chi phí vận hành khác hơn 100 đồng/lít.

"Với mức chiết khấu này, doanh nghiệp gần như không có lợi nhuận, thậm chí lỗ", ông Báu nói nhưng khẳng định lượng hàng bán ra vẫn bình thường, người dân vẫn đi đổ xăng như mọi khi và không có hiện tượng đứt gãy nguồn cung từ các đầu mối. Các đơn vị cung ứng như Petrolimex vẫn đảm bảo cung cấp hàng đều đặn cho các đối tác.

Theo ông Cao Hoài Dương, mức chiết khấu thấp là diễn biến bình thường của thị trường theo quy luật cung - cầu. Khi thị trường dự báo nguồn cung có dấu hiệu khó khăn hoặc khan hiếm, mức chiết khấu sẽ tự động giảm xuống.

"Đây là quy luật của thị trường, có lúc này lúc khác. Khi chiết khấu cao, doanh nghiệp sẽ bù đắp lại cho những lúc chiết khấu thấp" ông Dương nhấn mạnh và cho biết thêm rằng các đơn vị cần nhìn nhận vấn đề chiết khấu một cách khách quan dựa trên sự vận hành của thị trường thay vì chỉ phản ứng khi mức lợi nhuận giảm xuống.

Theo ông Dương, PVOil vẫn đang theo dõi sát sao các diễn biến tiếp theo để có kế hoạch điều tiết nguồn hàng phù hợp, ưu tiên đảm bảo không đứt gãy nguồn cung cho hệ thống bán lẻ và người tiêu dùng.

Chiến sự tại Trung Đông: Kinh tế toàn cầu rung chuyển

Cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel vào Iran đã kích hoạt một cú sốc lên kinh tế toàn cầu, khi giá dầu và vàng đồng loạt nhảy vọt. Bóng ma lạm phát và nguy cơ suy thoái lại một lần nữa đe dọa các nền kinh tế lớn.