Chống tham nhũng ngày nay phải tinh xảo hơn do lẽ tham nhũng cũng ngày càng tinh vi. Cuộc khủng hoảng tài chính hiện tại xuất phát từ Mỹ rồi lan ra khắp thế giới là một bằng chứng rõ nét nhất. Trong số các nguyên nhân dẫn đến sự phá sản hiện tại của thị trường thế chấp ở Mỹ, theo ông O’Keefe, phải kể đến nguyên nhân tham nhũng trong các định chế tài chính, tín dụng, thế chấp của Mỹ.

Trả lời câu hỏi của nhà báo Hi Lạp Papandreou về vai trò của ông Alan Greenspan, cựu chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED), mà nhà báo này thẳng thừng gọi là “thủ phạm”, ông O’Keefe không ngần ngại tố cáo rằng chính những kẻ tham ô vĩ đại đã “mũ ni che tai” khiến cớ sự xảy ra. Trong cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ, tham nhũng đã tác động đến nền kinh tế, đến xã hội, đến từng cá nhân theo một quy trình phạm pháp như sau:

- Dối trá trong các báo cáo tài chính để làm mờ mắt các nhà đầu tư chính là gian lận, là vi phạm pháp luật.

- Dối trá trong khai báo thu nhập nhằm kích thích dụ dỗ các nhà đầu tư lao vào, chính là một hành vi hủy hoại nền kinh tế, là vi phạm pháp luật.

- Nắm giữ từ “tay trong” các cổ phiếu rồi dựng tuồng kích động mua vào, cứ thế mà thu lợi...

Các hành vi đó không chỉ là phi đạo đức mà là phi pháp. Sự phân biệt rõ rệt giữa hai khái niệm “phi đạo đức” và “phi pháp” trong thông điệp của chủ tịch IACC O’Keefe rất đáng lưu ý. Do lẽ, khi cứ duy trì những đánh giá trong góc độ “đạo đức”, cụ thể dưới dạng những nhận xét như “tiêu cực”..., vẫn cứ còn lấn cấn trong xử lý. Còn nếu từ khái niệm “phi pháp đạo đức” chuyển qua khái niệm “phi pháp” sẽ thẳng thừng giải quyết trên cơ sở “tội ác và hình phạt”.

Có thể thấy điều này qua những việc như thu đủ mọi loại phí nơi học sinh, bắt học thêm, độc quyền sách giáo khoa... Từ rất lâu thế giới đã gọi đó là “tham nhũng trong giáo dục”, tức thuộc phạm trù luật pháp cần dứt khoát xử lý, chứ không còn lưu lại trong phạm trù “tiêu cực” chỉ cần... tự phấn đấu sửa sai. Không thể lẫn lộn đạo đức và pháp lý nếu muốn chống tham nhũng.

Trong một chiều kích khác, chủ tịch Transparency International (TI), bà Hugette Labelle, tái khẳng định tham nhũng tác động đến cuộc sống của mỗi người, tước đoạt những lợi ích của sự phát triển nơi người dân các nước đang phát triển, hủy hoại những thành quả tích lũy của người dân như hủy hoại những thành quả tích lũy của người dân những nước có của ăn của để như có thể thấy trong cuộc khủng hoảng hiện nay.

Trả lời câu hỏi của Tuổi Trẻ: “Trong danh sách chỉ số cảm nhận tham nhũng (PCI), có nước nào vốn thường đội sổ với thời gian đã cải thiện được vị trí hay chưa?”, chủ tịch TI Huguette Labelle khẳng định: “Chống tham nhũng không phải là chuyện một sớm một chiều và không chỉ là lập ra những định chế, tổ chức mới, soạn ra những luật lệ mới mà là làm sao cả các chính phủ, quần chúng, báo chí... cùng cộng tác với nhau chứ không dè chừng nhau, cảnh giác nhau, để cùng nhìn thấy điều gì đã trục trặc hầu tìm ra những bế tắc đó, đào tạo nhân sự thích ứng với con đường đã chọn đó...”.

Hội nghị quốc tế chống tham nhũng lần thứ 13 làm việc khẩn trương trong bốn ngày, tập trung chủ yếu vào các vấn đề tham nhũng trong môi trường. Từ Athens, nơi từng là cái nôi của triết học, toán học, khoa học, mà người dân Athens tự hào định nghĩa là “thành phố của tư tưởng tinh thần và dân chủ”, nhìn lên những di tích của ngôi đền Acropolis càng thấy đâu là ranh giới giữa vinh quang và suy vong do hủ hóa.