Với nhiều người Việt, Tết bắt đầu từ một chuyến xe về quê sau một năm bươn chải nơi đất khách. Bởi vậy, mỗi vé xe Tết tăng giá không đơn thuần là câu chuyện thị trường, mà là một lát cắt của đời sống xã hội.

Thật sự không vui khi dịch vụ vận tải ngày càng chuyên nghiệp và tiện lợi nhưng vẫn còn nhiều hành khách phải chi trả tiền vé về quê với giá quá "đắng lòng".

Những chiếc vé xe khách tăng 200 - 280% so với ngày thường trên các tuyến TP.HCM - Quảng Ngãi, TP.HCM - Nghệ An hay Hà Tĩnh khiến người đọc giật mình. Lý do, không chỉ vì nó vượt xa khung quy định, mà vì phía sau đó là hàng nghìn phận người lao động đang đứng trước lựa chọn cay đắng: hoặc móc túi trả giá rất cao để được về nhà, hoặc ở lại TP.

Lý lẽ quen thuộc của nhà xe là "xe chạy một chiều", "chi phí quay đầu", "ai cũng tăng giá". Điều này đúng nếu chỉ nhìn thuần túy ở góc độ lợi nhuận cao nhất trong kinh doanh. Nhưng vào dịp Tết, quyền được đoàn tụ gia đình của người lao động đáng được đặt song song, thậm chí cao hơn, lợi nhuận ngắn hạn. Đặc biệt, nếu có tăng cũng chỉ được trong khung do cơ quan chức năng quy định.

Thử hình dung một công nhân may, một phụ hồ, một người bán hàng rong... dành dụm cả năm để Tết mang về cho cha mẹ vài triệu đồng. Khi vé xe tăng gấp đôi gấp ba, số tiền ấy có thể bị cắt xén phần nhiều cho những tấm vé xe. 

Về quê, niềm vui đoàn viên đã kèm theo áp lực tài chính; không về, nỗi buồn và mặc cảm lại đè nặng. Tết vì thế mà không còn trọn vẹn.

Điều đáng nói là sự chênh khá lớn giữa các tuyến. Miền Tây, nơi khoảng cách ngắn hơn và có sự kiểm soát chặt, giá vé tăng trong khung 40 - 50% còn chấp nhận được. Nhưng càng đi xa, càng về miền Trung, miền Bắc, mức tăng càng "choáng váng". Chính những người đi xa nhất - thường là lao động nghèo - lại phải trả giá cao nhất. Đây là điều khó có thể xem nhẹ.

Câu chuyện vé xe Tết cũng phản ánh câu chuyện quản lý và thực thi chính sách. Quy định có, khung giá có, nhưng khi nhà xe vẫn bán vé cao gấp nhiều lần, cần phải phạt thật nặng, thật nghiêm.

Không thể phủ nhận áp lực cho ngành vận tải dịp Tết là rất lớn. Nhưng đây là thời điểm cần sự can thiệp mạnh mẽ của chính sách công: tăng chuyến, trợ giá, điều phối liên vùng để đảm bảo quyền đi lại của người dân. Bởi lợi ích xã hội dài hạn - sự gắn kết gia đình, sự an tâm của lực lượng lao động - lớn hơn rất nhiều so với khoản lãi mùa vụ.

Về phía doanh nghiệp vận tải, cũng cần nhắc lại một điều: khách đi xe Tết chính là những người đã nuôi sống nhà xe suốt cả năm. Khi nhu cầu tăng cao, việc điều chỉnh giá ở mức hợp lý là dễ hiểu. Nhưng tận dụng thời khắc sum vầy để "đẩy giá kịch trần" dễ khiến hình ảnh doanh nghiệp bị tổn hại lâu dài. Sự tử tế trong kinh doanh, nhất là dịp Tết, không chỉ là đạo đức mà còn là chiến lược bền vững.

Còn với xã hội, câu chuyện vé xe Tết là dịp nhìn lại cách đối xử với người lao động nhập cư - những người góp phần xây dựng đô thị, khu công nghiệp, nhưng mỗi năm chỉ mong một chuyến về quê bình yên. Nỗi niềm về quê ăn Tết vì thế không chỉ nằm trên từng tấm vé, mà nằm trong cách cân bằng giữa lợi ích kinh tế và giá trị nhân văn.

Khi những chuyến xe về quê bớt nặng gánh tiền bạc, Tết sẽ nhẹ hơn trong lòng người. Và khi đó, mùa xuân không chỉ đến trên ngày tháng, mà thật sự đến trong mỗi mái nhà, từ TP đến thôn quê.

Cần thêm nhiều "chuyến xe mùa xuân"

Chị họ của tôi, quê miền Trung, giúp việc nhà tại TP.HCM, chị vẫn thường về quê trên những chiếc "xe quen" chở bà con ở cùng địa phương. Gần đến Tết, mọi người lại nhắn nhau, ai muốn đi cùng xe thì đăng ký. Xe có khi từ TP.HCM đưa bà con về miền Trung, có khi xe từ quê vào đón (việc này tùy sự thu xếp của đơn vị tổ chức đưa đón).

Nhiều công nhân quê ĐBSCL đi làm ở Bình Dương cũng chọn cách về quê tương tự. Xe đón họ ở nơi tập trung, gần nơi họ ở trọ và gần khu công nghiệp họ đang làm việc. Như vậy đỡ vất vả đùm túm đồ đạc đi hạng chục cây số mới ra tới bến xe. Cứ đúng giờ cùng lên xe và cùng về đến quê nhà.

Cũng tại Bình Dương (cũ), năm 2025, hàng nghìn công nhân ở đây cũng đã được tỉnh tổ chức xe đưa về quê ăn Tết, nhiều người còn mang theo quà tặng. Cách nay mấy ngày, báo chí đưa tin TP Hải Phòng tặng 50.000 vé xe cho người Hải Phòng đi làm xa về quê đón Tết. Đây là một điển hình cho những chuyến xe công đoàn từng được tổ chức, có thể vé 0 đồng, có thể vé giá phải chăng, mọi người cùng an tâm lên xe về quê, không lo giá vé chặt chém hay phải ngồi nhồi nhét trên xe.

Cũng có thông tin các công ty lớn thuê xe, tổ chức xe đưa công nhân về nhiều tỉnh thành. Các trường đại học cũng từng tổ chức việc này. Và từ đó, có thêm dịch vụ cho thuê xe đưa công nhân về quê ăn Tết, có đủ loại xe từ 16 chỗ, 29 chỗ, 40 chỗ đến cả xe giường nằm với lịch trình theo yêu cầu của từng doanh nghiệp.

Những chuyến xe mùa xuân nay đã khác với nhiều cách tổ chức, đầy sẻ chia ấm áp. Đó cũng là cách giảm những chuyến xe nhồi nhét, những cái vé giá "lưỡi lam" cứa vào túi tiền người lao động.

Nhà xe bị tố tăng giá vé Tết: Sở Xây dựng TP.HCM kiểm tra, công bố kênh mua vé

Sau khi xuất hiện thông tin nhiều nhà xe tăng giá vé Tết bất chấp quy định, Sở Xây dựng TP.HCM đã kiểm tra và có phản hồi ngay về các nhà xe này.