Ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết trong ngắn hạn, rủi ro lớn nhất không phải là thiếu nguồn cung.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Quang Hiếu nói:

Giá một số loại phân bón như urê, DAP, kali và SA đã bắt đầu có xu hướng tăng, kéo theo áp lực chi phí đầu vào đối với sản xuất nông nghiệp. 

Tác động thể hiện rõ nhất ở các ngành trồng trọt sử dụng nhiều phân bón như lúa, cà phê, cây ăn trái và rau màu, khi chi phí sản xuất gia tăng theo biến động giá vật tư.

Việt Nam cơ bản tự chủ được phân urê và phân lân, trong khi lượng nhập khẩu kali, NPK và SA trong năm 2025 và hai tháng đầu năm 2026 (trước khi xảy ra xung đột tại Trung Đông) đều cao hơn cùng kỳ, giúp đảm bảo nguồn hàng cho thị trường. Do đó, áp lực chủ yếu đến từ diễn biến quốc tế có thể làm tăng chi phí sản xuất.

Trung Đông là khu vực xuất khẩu urê lớn nhất thế giới với khoảng 20 triệu tấn/năm, chiếm khoảng 35% thương mại urê đường biển toàn cầu, đồng thời cung cấp 45 - 50% lượng lưu huỳnh giao dịch trên thế giới, nguyên liệu quan trọng sản xuất phân lân. 

Vì vậy, khi giá dầu, khí tự nhiên, lưu huỳnh và chi phí vận tải tăng, giá phân bón toàn cầu thường tăng theo và tác động nhất định đến thị trường trong nước.

Trong ngắn hạn vẫn bảo đảm nguồn cung

* Năng lực sản xuất phân bón hiện ra sao và liệu có đáp ứng nhu cầu trong nước?

- Hiện nay, năng lực sản xuất phân bón trong nước tương đối lớn và cơ bản đáp ứng nhu cầu sử dụng đối với nhiều chủng loại phân bón chủ lực. Tổng công suất sản xuất và đóng gói phân bón của Việt Nam hiện khoảng 21 triệu tấn/năm, trong đó phân bón hữu cơ và sinh học khoảng 5 triệu tấn, phân bón vô cơ khoảng 16 triệu tấn.

Đối với các loại phân bón vô cơ cơ bản, tổng công suất sản xuất khoảng 5,49 triệu tấn/năm, bao gồm: urê khoảng 2,73 triệu tấn/năm, phân lân khoảng 2,0 triệu tấn/năm, DAP và MAP khoảng 0,74 triệu tấn/năm, cùng với một lượng nhỏ kali sulphat.

Với năng lực này, phân urê và phân lân trong nước hoàn toàn đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nội địa và còn có thể xuất khẩu khi thị trường thuận lợi.

Tuy nhiên, đối với phân kali và SA, Việt Nam chưa có nguồn tài nguyên và chưa sản xuất được nên vẫn phải phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu. Đối với phân DAP, năng lực sản xuất trong nước hiện đáp ứng khoảng 60% nhu cầu, phần còn lại phải nhập khẩu.

Nhìn chung, trong bối cảnh hiện nay nguồn cung phân bón cho sản xuất nông nghiệp trong nước vẫn được bảo đảm, và vấn đề cần theo dõi chặt chẽ chủ yếu là biến động giá nguyên liệu và thị trường quốc tế.

* Trường hợp xung đột ở Trung Đông kéo dài, liệu chúng ta có thiếu nguồn nguyên liệu để sản xuất phân bón trong thời gian tới?

- Theo đánh giá của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, trong ngắn hạn chưa có cơ sở để khẳng định sẽ thiếu nguyên liệu sản xuất phân bón trên diện rộng, tuy nhiên nếu xung đột kéo dài thì thị trường phân bón toàn cầu có thể xuất hiện tình trạng thiếu hụt cục bộ đối với một số nguyên liệu quan trọng.

Đối với Việt Nam, nguồn nguyên liệu cho sản xuất phân urê và phân lân cơ bản được chủ động trong nước, do sử dụng khí thiên nhiên, than và quặng apatit nội địa. Các nhà máy urê lớn trong nước cũng đã xây dựng kế hoạch sản xuất, dự trữ vật tư và bảo dưỡng thiết bị để bảo đảm hoạt động ổn định trong năm 2026.

Tuy nhiên, một số loại phân bón như DAP, MAP, NPK và phân kali vẫn phụ thuộc một phần vào nguyên liệu nhập khẩu như amoniac, lưu huỳnh, SA và KCl. Các nguyên liệu này chịu ảnh hưởng từ thị trường quốc tế, trong đó khu vực Trung Đông là một trong những nguồn cung quan trọng.

Hiện nay nhiều doanh nghiệp đã chủ động dự trữ nguyên liệu nên trong ngắn hạn chưa bị ảnh hưởng đáng kể.

Thực hiện nguyên tắc "5 đúng"

* Liệu có xem xét đề xuất phương án hạn chế xuất khẩu nếu xung đột ở Trung Đông kéo dài?

- Một trong những định hướng quan trọng là bảo đảm cân đối cung - cầu trong nước, duy trì hoạt động ổn định của các nhà máy sản xuất, đồng thời tăng cường minh bạch thông tin thị trường để tránh hiện tượng đầu cơ, găm hàng gây biến động giá bất hợp lý.

Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ phối hợp với các đơn vị của Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan để theo dõi chặt hoạt động xuất khẩu phân bón, bảo đảm ưu tiên nguồn cung cho thị trường trong nước, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm của sản xuất nông nghiệp.

Trong trường hợp thị trường thế giới biến động mạnh hoặc xuất hiện nguy cơ mất cân đối cung - cầu trong nước, các cơ quan quản lý nhà nước sẽ xem xét các biện pháp điều hành phù hợp theo quy định pháp luật, trong đó có các công cụ về thương mại và điều tiết thị trường.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện nay, nguồn cung phân bón trong nước vẫn cơ bản ổn định, nên chưa đặt ra yêu cầu phải áp dụng các biện pháp hành chính mạnh như hạn chế xuất khẩu, mà trước hết vẫn ưu tiên theo dõi sát diễn biến thị trường và điều hành linh hoạt.

* Trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp, đặc biệt là phân bón, có xu hướng biến động theo thị trường thế giới, ông có khuyến cáo gì các địa phương, nông dân để sản xuất hiệu quả mà tiết kiệm chi phí?

- Chúng tôi khuyến cáo các địa phương và người sản xuất cần tăng cường áp dụng các giải pháp sử dụng phân bón tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời nâng cao hiệu quả canh tác để giảm chi phí đầu vào.

Trước hết, nông dân cần thực hiện nguyên tắc "5 đúng" trong sử dụng phân bón, gồm đúng loại phân, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng phương pháp và đúng nhu cầu của cây trồng. Việc bón phân cân đối, hợp lý không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng và hạn chế tác động đến môi trường.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh sử dụng phân bón hữu cơ, đặc biệt từ phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi, nhằm cải thiện độ phì đất và giảm phụ thuộc vào phân bón vô cơ.

Nông dân cũng nên áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như "3 giảm 3 tăng", "1 phải 5 giảm", SRI và quản lý dinh dưỡng hợp lý; đồng thời tham gia hợp tác xã, liên kết sản xuất để tiếp cận nguồn phân bón chất lượng với chi phí hợp lý.

Về phía cơ quan quản lý, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ tiếp tục phối hợp với địa phương tăng cường tập huấn kỹ thuật, thúc đẩy phát triển phân bón hữu cơ và sử dụng phân bón tiết kiệm, hiệu quả, qua đó giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Phân bón tăng giá, kêu gọi nông dân tiết kiệm

Phân bón cũng tăng giá mạnh. Chi phí đột ngột tăng trong khi giá lúa gạo vẫn "bình chân như vại" nên nhiều nông dân lo ngại sẽ không có lời.