Theo tôi, đây là các chính sách nhằm thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, báo cáo chính trị của Trung ương Đảng khóa XIII và nghị quyết Đại hội XIV của Đảng (năm 2026), thể hiện ở hai điểm như sau:

- Thứ nhất, bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, là quy định chưa từng có tiền lệ trong chính sách hình sự và BLHS hiện hành. 

Điểm mới của chính sách này là cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm, gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh; không tham nhũng; mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; có thể khắc phục toàn bộ hậu quả.

Điều này nhằm bảo đảm phù hợp với tinh thần của nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân và nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế nhà nước; phù hợp với mục tiêu tháo gỡ điểm nghẽn trong quy định của pháp luật để tạo điều kiện phát triển kinh tế theo tinh thần của nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Điểm đột phá lớn nhất nằm ở sự thay đổi tư duy mang tính hệ thống nhằm bảo đảm tính công bằng, nhân đạo trong pháp luật hình sự; khuyến khích người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan chức năng và khắc phục thiệt hại, tạo cơ sở pháp lý, đồng bộ, thống nhất trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. 

Vấn đề là thiết kế các quy định trong BLHS sửa đổi theo hướng cụ thể hóa việc tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong thời gian như thế nào và khả năng chuyển hướng áp dụng quy định về miễn trách nhiệm hình sự. 

Tôi nghĩ cần quy định cụ thể đối với người được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự mà đã đủ các điều kiện để được miễn nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong quy định của BLHS; khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại để được miễn trách nhiệm hình sự.

- Thứ hai, bổ sung quy định về miễn trách nhiệm hình sự. Điều 29 BLHS hiện hành quy định người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự khi có một trong những căn cứ là khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử, do có sự thay đổi chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội. 

Ngoài ra, người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự khi có một trong các căn cứ là khi tiến hành điều tra, truy tố, xét xử do chuyển biến của tình hình mà người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa.

Điểm mới của chính sách này theo hướng quy định trong giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, nếu có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì có thể miễn trách nhiệm hình sự thông qua quyết định không khởi tố vụ án hình sự nhằm khắc phục bất cập của quy định hiện hành là chỉ miễn trách nhiệm hình sự sau khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự làm phát sinh các thủ tục tố tụng, không đáp ứng yêu cầu về tính nhân đạo, nhân văn của quy định này.

Nếu chính sách hình sự nêu trên được đi vào đời sống, được thể chế hóa sẽ góp phần thực hiện quan điểm sáng rõ của Đảng và Nhà nước ta là tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, chính sách hình sự phải lấy con người làm trung tâm, bảo đảm các nguyên tắc cơ bản như suy đoán vô tội, cá thể hóa trách nhiệm hình sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội. 

Mặt khác chính sách này còn thể hiện sự kết hợp chặt chẽ giữa trừng trị nghiêm minh và khoan hồng, nhân đạo. 

Với các tội phạm nguy hiểm, có tổ chức, xuyên quốc gia cần xử lý nghiêm khắc; đồng thời mở rộng áp dụng các chính sách khoan hồng đối với người phạm tội ít nghiêm trọng, thành khẩn khai báo, tích cực hợp tác với cơ quan có thẩm quyền, tích cực khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại.

Triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cho đội ngũ báo chí, xuất bản, văn nghệ sĩ, trí thức

Tuổi Trẻ Online trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.