Chỉ vì trời lại vào... thu!

TT - Theo thống kê trên nhiều quốc gia, hàng triệu người đang là nạn nhân của tình trạng trầm uất. Căn bệnh này đã được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá là trở nên rất nặng vào tháng 10, 11 hằng năm...

Thu về, thiên nhiên đẹp và quyến rũ nhưng lại tăng nguy cơ mắc bệnh trầm cảm cho không ít người - Ảnh: N.C.T.

Quạu đeo do thiếu ánh nắng

Quạu đeo, nghĩa là tình trạng quạu quọ đeo cứng gia chủ như hình với bóng, cho đến khi nạn nhân đứt bóng và rơi vào bóng tối của trầm + uất, của tâm trạng vừa buồn vừa tức.

Nhiều người đổ thừa cho nguyên nhân của tình trạng dù có sạc đủ kiểu vẫn hết pin, vừa buồn, vừa chán là do áp lực của công việc, hay thường hơn vì mâu thuẫn gì đó trong gia đình. Không hẳn là vậy. Theo kết quả của nhiều công trình nghiên cứu xoay quanh bệnh trầm cảm, 80% nạn nhân có nếp sinh hoạt thiếu ánh sáng thiên nhiên, nhất là với cư dân TP lớn, với người phải làm việc trong văn phòng cao ốc kín mít.

Tình trạng này càng rõ nét hơn nữa ở phụ nữ mãn kinh vì thêm vào đó là bàn tay phá bĩnh ngấm ngầm của rối loạn nội tiết tố. Dấu hiệu trầm cảm vì thế càng dễ bộc phát nếu đối tượng đồng thời là người bệnh tiểu đường, người bị rối loạn chức năng tuyến giáp... Vì dù muốn hay không thì trầm cảm cũng phải mượn đường qua trục nội tiết - thần kinh.

Theo nhiều chuyên gia về bệnh tâm thể, tình trạng này sở dĩ xảy ra là do trật nhịp sinh học khiến cơ thể ghi nhận sai tín hiệu về ngày và đêm. Nói cách khác, vì tranh tối tranh sáng nên não bộ biến đêm thành ngày.

Hậu quả là nạn nhân mất ngủ, hay nói chính xác hơn, vẫn ngủ dễ, nhiều người thậm chí mới đặt lưng đã ngáy o o, nhưng mới ngủ được vài tiếng thì giật mình rồi thức luôn đến sáng. Lý do là cơ thể không nhận đủ tín hiệu của ánh sáng mặt trời nên phóng thích loại nội tiết tố về đêm có tên là melatonin khiến nạn nhân suốt ngày buồn ngủ, rồi sau đó buồn bực vì lúc nào cũng cảm thấy mệt mỏi dù không hề làm việc nặng!

Cũng vì cơ chế “người buồn cảnh có vui đâu bao giờ” mà cảm giác buồn chán đến lúc nào đó chuyển sang trạng thái cáu kỉnh. Nạn nhân khi đó bất mãn với chính mình rồi với mọi người xung quanh.

Xuân về, bệnh lui

Theo Viện Nghiên cứu Anton-Protsch (Áo), bên cạnh triệu chứng nhức đầu, đãng trí và rụng tóc thường gặp ở người dân thành thị (trong đó 60% là phụ nữ!), thì nạn nhân của bệnh “trầm cảm mùa thu” thường có khuynh hướng béo phì vì dễ đói bụng và thèm ngọt. Càng buồn càng thích ăn ngọt vì bánh kẹo, chè mứt là phương tiện vỗ về hệ thần kinh đang thiếu năng lượng.

Nạn nhân của căn bệnh “con nai vàng ngơ ngác” vì thế khác với người bị trầm cảm theo dạng kinh điển với hình ảnh ốm o gầy mòn, biếng ăn và khó ngủ. Trái lại, đối tượng của bệnh buồn khi thu về thường mát da mát thịt, đau đầu kinh niên và ngái ngủ suốt ngày.

Mặt khác, cũng có điểm đáng mừng nếu trúng nhằm “nỗi buồn mùa thu” vì một số trường hợp bệnh tự động thuyên giảm khi mùa xuân đến. Tuy vậy, bệnh buồn khi trời chạng vạng cũng cần được điều trị đến nơi đến chốn, càng sớm càng tốt để tránh di chứng trên cả hai mặt tâm thế. Hơn thế nữa, nên phòng tránh tình trạng này thay vì khoanh tay ngồi chờ đến lúc “em có nghe mùa thu?” rồi mới tìm thầy chạy thuốc.

BS LƯƠNG LỄ HOÀNG