Phóng to

Phân tích mẫu xăng để "giải mã" hiện tượng hàng loạt pôngtu xe máy bị hư hỏng - Ảnh: Q.T.

Theo GS Chu Phạm Ngọc Sơn, đây là một loại dung môi mạnh, thường dùng để tẩy rửa sơn móng tay và nhiều loại hóa chất khác. Còn đối với xăng, việc dùng aceton với một lượng rất nhỏ có thể giúp tăng chỉ số octan và đồng thời giúp xăng cháy trọn vẹn, đặc biệt là giúp động cơ tiết kiệm được tiêu hao nhiên liệu (theo các tài liệu trên Internet, nếu dùng một lượng rất nhỏ aceton, quãng đường đi được với một lượng xăng nhất định sẽ tăng lên khoảng 15-25%).

Ngoài ra, giới chuyên môn cũng cho biết việc dùng aceton trong xăng có thể làm giảm giá thành xăng, bởi vì loại dung môi này rẻ tiền hơn hai chất làm tăng chỉ số octan thông dụng như methyl tert-butyl ete (MTBE) và tert-amyl metyl ete (TAME).

Tuy nhiên, nếu aceton dùng với tỉ lệ lớn độ vài phần trăm (tính theo thể tích), loại dung môi này sẽ làm trương nở các vật liệu bằng nhựa hay cao su tổng hợp trong hệ thống cung cấp xăng. Theo kết quả phân tích các mẫu xăng (A92) có nghi vấn về vấn đề chất lượng (do phóng viên Tuổi Trẻ mua trên thị trường và mang đến phòng thí nghiệm để phân tích), hàm lượng aceton được phát hiện trong ba mẫu xăng chiếm 4-7,5% thể tích.

Hai mẫu xăng còn lại không phát hiện aceton. Theo một số nhà chuyên môn, hàm lượng aceton có trong xăng như vậy là rất cao, ảnh hưởng trực tiếp đến một số chi tiết làm bằng nhựa hay cao su tổng hợp của động cơ dùng xăng.

Phóng viên Tuổi Trẻ cũng đã mang mẫu pôngtu bị trương nở đến phòng thí nghiệm để phân tích vật liệu cao su tổng hợp. Kết quả cho thấy đó là một loại chất có tên fluoropolymer. Loại vật liệu này có khả năng chống chịu được sự trương nở rất tốt trong môi trường xăng dầu nhưng không chống chịu nổi trong môi trường este, ceton, amin... có cấu trúc hóa học mạch ngắn.

Ngay sau khi xác định sự hiện diện của aceton trong xăng, phóng viên Tuổi Trẻ đã thử nghiệm lấy một số pôngtu ngâm vào xăng có pha aceton với các tỉ lệ khác nhau. Cụ thể: pha 5% aceton vào xăng, sau hai giờ ngâm thấy đầu cao su pôngtu trương nở rõ rệt; pha 20% aceton vào xăng, đầu cao su pôngtu nở rất to, gần như văng ra khỏi thân pôngtu sau hơn một giờ ngâm; còn nếu pha 50% aceton vào xăng thì sau một giờ ngâm, đầu cao su của pôngtu văng hẳn ra khỏi thân pôngtu.

Không thể sử dụng xăng có aceton Phóng to Sau khi có kết quả phân tích các mẫu xăng, phóng viên Tuổi Trẻ đã mang kết quả phân tích đến gặp TS Hồ Sỹ Thoảng (ảnh) - nguyên chủ tịch Hiệp hội Hóa học châu Á - để nhờ “đọc” kết quả. Ông cho biết: - Trong xăng có aceton là điều rất lạ. Pha aceton vào xăng với hàm lượng cỡ 4-7% thể tích như kết quả phân tích là quá lớn. Rõ ràng việc pha chất này vào xăng có mục đích tăng chỉ số octan, đồng thời tăng áp suất hơi (aceton bốc hơi nhanh, làm nhiên liệu dễ bị đốt cháy vì nhiệt độ sôi của aceton chỉ 56OC). Về nguyên tắc, trong xăng có thể có một số các hợp chất chứa oxy, lưu huỳnh, nitơ... nhưng phải ở hàm lượng rất nhỏ (cỡ hàng trăm phần triệu hoặc ít hơn). Trong dầu mỏ có phenol và các axit hữu cơ nhưng cũng với hàm lượng rất nhỏ. Nếu aceton được tạo ra trong quá trình chế biến sản phẩm dầu mỏ thì hàm lượng càng rất nhỏ, thậm chí không phát hiện chúng. Còn với hàm lượng aceton lớn như vậy, cỡ vài phần trăm trở lên thì chỉ có khả năng là do ai đó pha vào xăng với mục đích làm tăng chỉ số octan và áp suất. Nếu xăng có chứa aceton với hàm lượng cao như vậy thì không thể sử dụng được, phải xử lý loại bỏ.