Phóng to

Những cha mẹ nuôi người Mỹ bên những đứa con nuôi Việt Nam. Ảnh: LINH XUÂN

Vừa qua, báo chí trong nước đã phản ánh 11 trường hợp công dân Mỹ xin con nuôi Việt Nam nhưng bị vướng khi xin visa cho con nuôi sang Mỹ định cư. Ngay trước Tết nguyên đán, ba trong số 11 trường hợp trên đã được phía Mỹ cấp visa, còn lại tám trường hợp đang phải chờ. Chúng tôi đã phỏng vấn ông Kenneth J. Fairfax, Tổng Lãnh sự Mỹ tại TP.HCM về quy định liên quan vấn đề cấp visa cho con nuôi Việt Nam sang Mỹ.

Con nuôi phải là trẻ mồ côi hợp pháp

* Thủ tục cấp visa cho con nuôi của công dân Mỹ sang định cư tại Mỹ như thế nào, thưa ông?

- Về mặt kỹ thuật, Mỹ không có bất cứ quy định nào liên quan đến việc xin con nuôi của Việt Nam. Thay vào đó, chúng tôi có quy định trong tình huống nào một đứa trẻ được nhận làm con nuôi đáp ứng yêu cầu xin visa định cư sang Mỹ sống cùng cha mẹ nuôi.

Nếu một cặp vợ chồng Mỹ nhận con nuôi Việt Nam mà cha mẹ ruột của đứa trẻ còn sống, trẻ vẫn có thể được cấp visa sang Mỹ định cư với điều kiện là việc xin con nuôi diễn ra khi trẻ dưới 16 tuổi và cha mẹ nuôi có ít nhất hai năm sinh sống với trẻ tại Việt Nam hay ở nước thứ ba. Tại thời điểm này, trẻ đã được xem là con của các công dân Mỹ, cha mẹ nuôi người Mỹ có thể nộp đơn xin visa định cư cho trẻ theo diện I-130.

* Không ít trường hợp con nuôi Việt Nam nhận được visa rất sớm, điển hình là Pax Thien-Jolie, con nuôi của ngôi sao điện ảnh Angelina Jolie. Muốn được cấp visa nhanh, con nuôi phải đáp ứng các điều kiện gì?

- Chúng tôi có khuynh hướng nghĩ rằng trẻ mồ côi là trẻ mà cha mẹ ruột của chúng đã qua đời hoặc bị cha mẹ ruột ký giấy từ bỏ hợp pháp. Chúng tôi có quy định về việc định cư sang Mỹ của những đứa trẻ mồ côi được nhận làm con nuôi.

Nếu những trẻ đúng theo định nghĩa về trẻ mồ côi quy định trong điều khoản INA 101(b) (1) (F) và 8 CFR, cha mẹ nuôi có thể nộp đơn xin visa cho trẻ theo diện I-600. Diện này cho phép việc định cư cho trẻ diễn ra ngay lập tức khi thủ tục hoàn tất. Chúng tôi tạo điều kiện thuận lợi cho công dân Mỹ xin con nuôi Việt Nam nhưng sẽ không cấp visa cho trẻ trước khi trẻ được chứng minh là mồ côi hợp pháp. Chúng tôi xem tiến trình là nhằm tìm gia đình cho trẻ chứ không phải tìm trẻ cho các cha mẹ nuôi.

Phát hiện nhiều hồ sơ gian dối

* Do đâu phía Mỹ có sự thay đổi tiến trình cấp visa cho con nuôi từ cuối năm 2007?

- Chúng tôi đã điều tra những trường hợp có nghi vấn gian dối. Có trường hợp bệnh viện biết rõ người mẹ ruột nhưng cố tình giấu thông tin về người này. Có trường hợp người mẹ bị lừa để ký vào giấy từ bỏ con. Những vấn đề này gây cho chúng tôi nhiều quan ngại. Vì vậy cuối năm 2007, chúng tôi thông qua chương trình có tên gọi là Orphans First.

Theo đó, hồ sơ xin nhận con nuôi là trẻ em Việt Nam sẽ không được chấp thuận cho đến khi đứa trẻ có đủ tiêu chuẩn hợp pháp để nhận nuôi. Sau khi thông qua hồ sơ, chúng tôi sẽ gửi thư thông báo cho gia đình Mỹ đến Việt Nam để hoàn tất việc xin visa định cư cho trẻ. Chúng tôi khuyến cáo các gia đình Mỹ không nên nhận trẻ làm con nuôi nếu trẻ không phải là trẻ mồ côi hợp pháp.

Việc tăng đột biến số trẻ bị bỏ rơi cũng khiến chúng tôi quan ngại. Trước khi chương trình con nuôi bị ngưng vào năm 2003, khoảng 70% trẻ có giấy tờ từ bỏ con hợp pháp của cha mẹ. Hiện tại chỉ có 15% trường hợp là cha mẹ hợp pháp từ bỏ con, 85% còn lại là “bỏ rơi có mục đích”. Một vài trường hợp chúng tôi tin là đứa trẻ đã bị mua bán và mẹ đẻ ra chúng đã bị lừa để từ bỏ con mình. Để bảo vệ trẻ và các bà mẹ ruột, chúng tôi cần được nói chuyện với các bà mẹ ruột để xác nhận là họ có sẵn sàng từ bỏ con mình hay không.

* Số hồ sơ xin visa con nuôi bị từ chối có nhiều không, thưa ông?

- Rất ít hồ sơ bị từ chối. Chỉ có 21 trường hợp bị từ chối so với gần 1.000 trường hợp được cấp visa trong hai năm 2006 và 2007. Từ khi chúng tôi bắt đầu chương trình Orphans First vào cuối năm 2007, chúng tôi đã cấp 61 visa và gửi thư từ chối 13 trường hợp, trong đó có nhiều trường hợp bị ách tắc từ trước khi chương trình Orphans First bắt đầu.

Từ 1-9-2008: Chưa rõ tiến trình dừng hay tiếp

* Hiệp định về nuôi con nuôi giữa Việt Nam và Mỹ ký năm 2005 sẽ hết hạn vào ngày 1-9-2008. Liệu hai bên có ký kết tiếp hoặc gia hạn hiệp định đó không? Nếu không thì tiến trình xin con nuôi Việt Nam của các công dân Mỹ có bị dừng giữa chừng?

- Thay vì ký kết một thỏa thuận song phương mới, chúng tôi mong muốn Việt Nam gia nhập Công ước Hague về con nuôi quốc tế, vì điều này sẽ giúp tiến trình xin con nuôi của Việt Nam đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Một phần trong công ước này nói rõ là luôn ưu tiên cho việc xin con nuôi diễn ra trong nước.

Nếu Việt Nam không thể tham gia Công ước Hague về con nuôi, chúng tôi sẵn sàng thảo luận hiệp định song phương khác với Việt Nam nhưng chúng tôi muốn phía Việt Nam bảo đảm tiến trình xin con nuôi phải minh bạch.

Phải bảo đảm cả hình phạt đối với người vi phạm luật xin con nuôi. Đạo luật về con nuôi phải bảo đảm các nhà dịch vụ con nuôi hai nước hiểu rõ và nếu họ vi phạm thì sẽ không được tham gia nữa. Tôi không thể dự đoán được sẽ như thế nào khi hiệp định cũ kết thúc.

* Theo đề xuất của Bộ Tư pháp Việt Nam, người nước ngoài xin con nuôi phải nộp phí khoảng 3.000 USD/trường hợp. Ông nghĩ sao về đề xuất này?

- Chúng tôi hoan nghênh quyết định của Chính phủ Việt Nam về công bố mức phí cần thiết và hoàn chỉnh liên quan đến tiến trình xin con nuôi. Một trong những điều khoản trong thỏa thuận mà Việt Nam và Mỹ ký năm 2005 liên quan đến phí xin con nuôi. Phía Việt Nam nói sẽ quy định nhưng đến nay vẫn chưa ban hành.

Nếu không ban hành loại phí đó mà có việc lạm dụng hay tham nhũng thì không ai biết tiền đi đâu cả. Việc công bố mức phí đó sẽ biết tiền được sử dụng vào mục đích gì. Chúng tôi không thể ký thỏa thuận tiếp nếu chưa minh bạch khoản phí đó.