Phóng to

Ảnh: Minh Đức

TT - Cứ năm trẻ em ở Mỹ thì có một em bị ngược đãi tinh thần hay thể xác. Không thiếu những người bố nhấn đầu con vào toilet cho đến chết, đấm đá con bất tỉnh trên sàn nhà...

Đó là những số liệu của Dave Pelzer, cũng là nhân vật chính của cuốn tự truyện Không nơi nương tựa (*). Chuyện của Dave cũng chính là chuyện của những con người được sinh ra trong một xã hội có quá nhiều câu hỏi nhưng lại không có lời giải đáp.

Cậu bé Dave bị mẹ đánh đập tàn nhẫn vì cho rằng đã đầu têu những trò nghịch ngợm của ba anh em. Hình phạt tăng dần cùng những lý do mỗi lúc một mơ hồ hơn, những cái tát tứa máu, bị bỏ đói... Dave tìm niềm an ủi cuối cùng nơi trường học nhưng rồi cái đói đã biến Dave thành một kẻ liên tục ăn cắp bữa ăn của bạn bè. Ở trường, Dave dần bị bạn bè tẩy chay. Cao điểm là bị mẹ đâm trong một lần bà say rượu. Vết dao không có lý do. Tâm hồn Dave đã hoàn toàn chấn động và cả cuộc đời còn lại là quá trình Dave đi tìm những câu trả lời: tại sao mẹ thiên thần đã biến mất, sao mẹ có thể biến con thành nô lệ, thành một đứa chỉ đáng ăn cơm thừa, ngửi amoniac và thậm chí liếm phân...

* Năm 1993, Dave là một trong mười đại diện tiêu biểu nhất của thanh niên Hoa Kỳ. * Năm 1994, Dave được trao tặng giải thưởng Thanh niên tiêu biểu nhất thế giới. * Năm 1996, Dave được chọn làm người rước đuốc trong Thế vận hội thế giới.

Không thể hiểu nổi sự tha hóa của những người làm bố mẹ đến từ nơi nào! Có khi chỉ bắt đầu bằng sự khó chịu rằng đó là đứa con cứng đầu nhất trong đám con, có khi vì nghiện ngập, hay vì tự tôn vinh cái quyền mình đã sinh ra thì muốn sao thì muốn... Có nhiều lý do để đổ thừa, nhưng điều đặc biệt nghiêm trọng là những nỗi đau do bố mẹ để lại cho trẻ thơ trên thế giới này ngày càng không còn cá biệt.

Và như thế, thiên đường và địa ngục của một đứa trẻ hóa ra lại rất gần nhau.

Có hai chương trong quyển sách viết về hạnh phúc. Thời tươi đẹp là thời mà cậu bé 4 tuổi Dave Pelzer đã được mẹ mình mang đến những giấc mơ, với quà giáng sinh và vòng tay ôm. Còn Giải thoát là chương nói về niềm hạnh phúc đắng cay khi bằng sự nhẫn nhục nhưng không khuất phục, cậu bé 12 tuổi cuối cùng đã được hội đồng giáo viên Trường tiểu học Thomas Edison giúp đưa đến “con đường cao tốc đẹp nhất thế giới”, chạm đến tự do. Tự do ở đây là thoát khỏi sự ngược đãi nhiều năm của mẹ ruột mình.

Điều nghiêm trọng tiếp theo chính là sức lan tỏa của cái ác, sự buông xuôi trước nỗi đau của người khác hình như luôn chực chờ. Người mà Dave phẫn nộ không kém gì mẹ chính là cha của mình - người đã được Dave gửi gắm niềm hi vọng. Nhưng ông đã chấp nhận thua cuộc, đã đứng nhìn Dave bị buộc phải ăn lại tất cả những gì Dave ói ra, khuyên Dave nên phục tùng mẹ ngay khi bị đâm, “giây phút đó tôi với ông đang dần xa nhau”.

Có bao giờ bạn đặt câu hỏi: mai sau những đứa trẻ sẽ nhớ về bạn như thế nào không?

Những trang viết hay nhất của Dave cho chúng ta hiểu được một đứa trẻ trong tận cùng nghịch cảnh đã nghĩ gì. Khi cọ rửa sàn nhà, Dave mơ mình sẽ là hoàng tử và chấm dứt chuỗi ngày làm đầy tớ. Dave cũng thường xuyên tha thứ và che giấu sự thật rằng mẹ đã thay đổi. Những hi vọng dù đứt đoạn cũng đủ đến ngày Dave nhận thấy sự sống của chính em là quý giá nhất. Nếu ai đó muốn ta quỳ xuống thì ta hãy gắng đứng dậy, muốn ta đói thì ta phải tự tìm cái ăn, ai muốn ta chết đi thì ta càng phải sống.

Có nhiều cách đối diện với vết thương. Có người thì thù hận. Có người thì âm thầm tủi nhục.

Còn Dave, 20 năm sau, Dave quyết định kể về tuổi thơ với ý thức: “Có hàng triệu người đau khổ như tôi và sứ mệnh của tôi là giúp đỡ họ”. Tiếng nói của anh đã làm nước Mỹ bàng hoàng. Quyển sách không những chỉ ra một phương cách sống sót trong nghịch cảnh, nó còn chỉ cho mỗi chúng ta cách đi qua những mối quan hệ thân thuộc trong gia đình mà không gây nên một tổn thương, mất mát nào.

Đó chính là cách của Dave. Sống sót để có thể yêu thương lần nữa.

(*) Sách do Thanh Hoa - Vi Thảo Nguyên biên dịch, First News và NXB Trẻ phát hành.