Bữa ăn học đường ở TP.HCM: Làm sao để phụ huynh biết con ăn gì, thực phẩm từ đâu?

Sáng 15-10, báo Tuổi Trẻ phối hợp các sở, ban ngành TP.HCM tổ chức tọa đàm "Minh bạch bữa ăn học đường - Chuẩn an toàn, trọn niềm tin", với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp cung ứng thực phẩm, nhà phân phối và phụ huynh học sinh.

Phụ huynh cần biết con ăn gì, thực phẩm từ đâu

Phát biểu khai mạc tọa đàm, nhà báo Lê Cao Cường, Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, cho rằng bữa ăn học đường không chỉ là chuyện dinh dưỡng mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe học sinh và niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường.

Theo ông Cường, đằng sau mỗi bữa ăn là cả chuỗi trách nhiệm, từ người sản xuất nguyên liệu, chăn nuôi, nhà cung ứng, vận chuyển đến khâu chế biến. Chỉ cần một mắt xích lơ là, hậu quả có thể ảnh hưởng đến sức khỏe học sinh và làm mất niềm tin của phụ huynh.

"Phụ huynh không chỉ cần lời khẳng định mà cần thông tin rõ ràng, chính xác về việc học sinh ăn bán trú như thế nào, nguồn nguyên liệu lấy từ đâu, sự giám sát của các cơ quan chức năng ra sao", ông Cường nhấn mạnh.

TP.HCM là đô thị lớn, có số lượng học sinh đông, nhu cầu tổ chức bữa ăn học đường đa dạng. Vì vậy, theo Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, việc bảo đảm an toàn thực phẩm cần đi cùng minh bạch thông tin và trách nhiệm của từng bên liên quan.

Ông Cường gợi mở ba vấn đề cần tập trung thảo luận tại tọa đàm.

Thứ nhất là minh bạch thực chất về chất lượng bữa ăn, để phụ huynh biết con ăn gì, thực phẩm có nguồn gốc từ đâu và được giám sát như thế nào.

Thứ hai là minh bạch trách nhiệm của cơ quan quản lý, nhà trường và doanh nghiệp cung ứng; đồng thời làm rõ vai trò giám sát của phụ huynh đối với bữa ăn bán trú.

Thứ ba là chất lượng dinh dưỡng, bảo đảm bữa ăn phù hợp lứa tuổi, đủ dưỡng chất, ngon miệng và tương xứng với chi phí phụ huynh đóng góp.

Đánh giá đây là bài toán khó đối với các nhà trường, ông Cường mong muốn các đại biểu đóng góp thẳng thắn, đề xuất giải pháp khả thi để nâng chất lượng bữa ăn học đường, củng cố niềm tin của phụ huynh.

Tăng giám sát, minh bạch từ nguồn cung thực phẩm

Chia sẻ tại tọa đàm, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cho biết công tác bảo đảm an toàn thực phẩm cần được thực hiện từ đầu nguồn, thay vì chờ xảy ra sự cố mới xử lý.

TP.HCM có khoảng 3.500 trường học. Theo bà Lan, sau khi sắp xếp trường học, hoạt động bếp ăn không có thay đổi đáng kể. Việc tổ chức bếp ăn có thể do nhà trường tự thực hiện hoặc phối hợp với đơn vị cung cấp, tùy điều kiện từng nơi.

Sở An toàn thực phẩm TP.HCM tổ chức tập huấn cho hiệu trưởng và người phụ trách bữa ăn, đặc biệt trong tháng hè và tháng 8. Công tác kiểm tra, hậu kiểm cũng được triển khai, với sự tham gia của các đoàn kiểm tra liên ngành tại trường học và các đoàn của Sở.

Trong khi đó, ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, cho biết ngành công thương đang nỗ lực hỗ trợ doanh nghiệp bình ổn thị trường, tối ưu chuỗi cung ứng và kết nối giao thương nhằm giảm chi phí trung gian.

Tuy nhiên, một khó khăn đặt ra là các nhà sản xuất lo ngại chi phí sản xuất thực phẩm sạch cao nhưng chưa có cam kết tiêu thụ tương xứng từ thị trường. Điều này ảnh hưởng đến động lực đầu tư sản xuất và cung ứng sản phẩm bảo đảm chất lượng.

Để giải quyết bài toán này, TP.HCM triển khai chương trình tick xanh trách nhiệm, hướng đến công khai, minh bạch nguồn gốc và chất lượng sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào hoạt động kiểm tra bị động.

Theo ông Phương, thông qua sự phối hợp với các hệ thống phân phối lớn, chương trình bố trí khu vực trưng bày riêng, ưu tiên tiêu thụ và quảng bá hàng hóa đạt chuẩn. Hàng nghìn sản phẩm chất lượng cao đã từng bước được đưa ra thị trường, góp phần khuyến khích sản xuất bền vững và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Trường kiểm tra cả quy trình chế biến lẫn suất ăn

Bà Trần Thị Phương Dung, Phó hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Huệ (phường Bến Thành), cho biết chăm sóc bán trú và bảo đảm dinh dưỡng học đường là trách nhiệm lớn của ban giám hiệu, bởi việc kiểm soát phải xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào đến suất ăn hoàn chỉnh.

Do sử dụng suất ăn cung cấp sẵn, trước khi ký hợp đồng, nhà trường chủ động kiểm tra quy trình chế biến tại cơ sở cung cấp, đồng thời thẩm định hồ sơ pháp lý, giấy phép hoạt động và các giấy chứng nhận liên quan.

Nhờ ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc, nhà trường có thể theo dõi quá trình chế biến, vận chuyển suất ăn. Trước khi phục vụ học sinh, trường cũng kiểm tra cảm quan, nếm thử và định lượng thức ăn. Bên cạnh các đợt kiểm tra có báo trước, nhà trường tổ chức kiểm tra đột xuất tại cơ sở chế biến để kiểm soát chất lượng bữa ăn.

Kiểm soát chất lượng thực phẩm từ đầu vào đến điểm bán

Tại tọa đàm, ông Vũ Dương Quân, Giám đốc nghiên cứu thị trường và quản lý hệ thống bán lẻ SATRA, cho biết doanh nghiệp đang triển khai quy trình kiểm soát chất lượng thực phẩm qua nhiều khâu, từ vùng nguyên liệu đến phân phối, đồng thời sẵn sàng đón ban giám hiệu, giáo viên, phụ huynh và học sinh đến tham quan trực tiếp quy trình chế biến.

SATRA là doanh nghiệp trực thuộc UBND TP.HCM, có hơn 40 đơn vị thành viên hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất, chế biến, thương mại, bán lẻ và quản lý chợ đầu mối Bình Điền.

Theo ông Quân, quy trình kiểm soát chất lượng của SATRA được triển khai qua nhiều lớp. Tại vùng nguyên liệu, doanh nghiệp kiểm tra điều kiện trang trại, hồ sơ pháp lý và khả năng truy xuất nguồn gốc trước khi ký hợp đồng. Khi hàng hóa nhập kho tổng, đơn vị lấy mẫu kiểm tra định kỳ hằng ngày.

Tại chợ đầu mối Bình Điền, bộ phận chuyên trách về quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm kiểm tra hàng nhập chợ, chủ động lấy mẫu đánh giá chất lượng. Ở khâu phân phối lẻ tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi, doanh nghiệp định kỳ lấy mẫu kiểm tra dư lượng kháng sinh và thuốc bảo vệ thực vật. Bên cạnh đó, bộ phận chuyên trách của tổng công ty còn thực hiện giám sát chéo, lấy mẫu độc lập để kiểm tra việc tuân thủ quy trình.

Ông Quân cho biết SATRA đã tham gia chương trình truy xuất nguồn gốc thịt heo của TP.HCM tròn 10 năm. Người tiêu dùng và nhà trường có thể quét mã QR trên sản phẩm thịt heo SATRA để tra cứu thông tin về trang trại chăn nuôi, thời điểm và cơ sở giết mổ, cán bộ thú y kiểm định và điểm bán lẻ.

Từ tháng 5-2024, SATRA cũng tham gia chương trình "Tích xanh trách nhiệm" do Sở Công Thương TP.HCM triển khai. Theo ông Quân, SATRA là một trong những đơn vị tiên phong, hiện có khoảng 34 nhà cung cấp với khoảng 280 sản phẩm tham gia chương trình.

Các nhà cung cấp được nhận diện minh bạch trên hệ thống phân phối chung, kết nối với 12 hệ thống phân phối lớn, đồng thời được hỗ trợ trưng bày và truyền thông miễn phí.

Thông qua các quy trình kiểm soát và chương trình này, SATRA đã ký 15 hợp đồng cung cấp thực phẩm với các bếp ăn công nghiệp và 18 hợp đồng trực tiếp với trường học, bếp ăn tập thể thông qua chợ đầu mối Bình Điền và Bến Thành.

Ông Quân khẳng định SATRA sẵn sàng đón ban giám hiệu, giáo viên, phụ huynh và học sinh đến tham quan, giám sát trực tiếp quy trình chế biến thực phẩm tại nhà máy.

"Hiện tại, chúng tôi đã tổ chức thành công cho học sinh tham quan nhà máy VISSAN, đơn vị tiên phong về phòng sạch thực phẩm, dây chuyền chế biến thịt heo và sản xuất xúc xích. Thời gian tới, chúng tôi sẵn sàng mở rộng hoạt động này đến nhà máy chế biến rau củ quả", ông Quân cho hay.

Thực phẩm vào trường: Kiểm tra từng lô, không đạt là trả lại

Bà Đào Thị Hảo, Giám đốc Công ty kinh doanh thực phẩm sạch Trí Đức, cho rằng muốn kiểm soát tốt thực phẩm giao đến trường học, khâu quan trọng nhất là bắt đầu từ nơi sản xuất.

Theo bà Hảo, khi lựa chọn nhà vườn, trang trại và cơ sở chế biến, Trí Đức ưu tiên đối tác có nguồn gốc hàng hóa rõ ràng, điều kiện sản xuất phù hợp với từng loại thực phẩm, hồ sơ pháp lý đầy đủ và uy tín lâu năm. Các chứng nhận chuyên ngành như chứng nhận chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, HACCP cũng là những tiêu chí được ưu tiên.

"Trên thị trường, tìm đơn vị có đủ hồ sơ pháp lý không khó. Nhưng tìm được đối tác vừa đáp ứng đầy đủ hồ sơ, có uy tín lâu năm, vừa bảo đảm chất lượng ổn định và phù hợp với đối tượng học sinh thì không dễ", bà Hảo chia sẻ.

Bên cạnh việc lựa chọn nhà cung cấp, doanh nghiệp kiểm tra chặt chẽ từng lô hàng trước khi giao đến khách hàng. Theo bà Hảo, dù đối tác có đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc và cam kết chất lượng, nếu hàng thực tế không đạt yêu cầu về độ tươi ngon, công ty vẫn trả lại. Để chủ động nguồn cung, Trí Đức luôn lựa chọn ít nhất hai đơn vị cung cấp, có phương án dự phòng khi cần thiết.

Thời gian giao nhận cũng là khâu được doanh nghiệp chú trọng nhằm bảo đảm độ tươi mới của thực phẩm. Trí Đức tổ chức nhận hàng vào ban đêm, trong đó rau củ được tiếp nhận từ 23h, còn thực phẩm tươi sống từ 1-2h sáng để kịp giao đến trường trước 6h.

"Tick xanh trách nhiệm": Vi phạm cam kết có thể bị loại khỏi 12 hệ thống siêu thị

Ông Trương Chí Cường, Phó tổng giám đốc Công ty thực phẩm Vĩnh Thành Đạt (V.Food), cho biết quy trình sản xuất, cung ứng trứng gia cầm của doanh nghiệp được tổ chức khép kín, với thời gian từ trang trại đến điểm phân phối khoảng 48 giờ. Chất lượng được kiểm soát xuyên suốt, từ thức ăn, tiêm vắc xin cho gia cầm đến khi sản phẩm đến siêu thị, trường học.

Theo ông Cường, trên vỏ trứng có dãy số phục vụ truy xuất nguồn gốc, cung cấp thông tin như ngày đóng gói và tên trang trại. Doanh nghiệp cũng áp dụng các biện pháp bảo quản, kiểm soát nhiệt độ nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm. V.Food là một trong những doanh nghiệp tích cực tham gia chương trình "Tick xanh trách nhiệm" ngay từ đầu.

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cho rằng các doanh nghiệp tham gia chuỗi thực phẩm an toàn phải đầu tư nguồn lực, khiến giá thành sản phẩm không thấp. Tuy nhiên, người tiêu dùng vẫn có xu hướng ưu tiên lựa chọn sản phẩm giá rẻ.

Bà Lan cũng nêu thực tế có trường hợp trường học thông báo ký kết tiêu thụ số lượng lớn thực phẩm từ doanh nghiệp tham gia chuỗi an toàn, nhưng khi kiểm tra, lượng mua thực tế chỉ bằng khoảng một phần mười cam kết.

Theo bà Lan, chương trình "Tick xanh trách nhiệm" có ưu điểm là cách thức triển khai đơn giản. Khi xảy ra rủi ro, hệ thống 12 siêu thị có thể đồng loạt ngừng phân phối sản phẩm của doanh nghiệp liên quan, bất kể doanh nghiệp đó có tham gia chương trình hay không.

Bà Lan nhấn mạnh việc tham gia chuỗi thực phẩm an toàn không đồng nghĩa doanh nghiệp luôn bảo đảm chất lượng tuyệt đối. Vì vậy, cần duy trì theo dõi, giám sát; đồng thời lưu trữ thông tin doanh nghiệp và sản lượng cung ứng để kiểm soát việc thực hiện các tiêu chuẩn đã cam kết.

Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, cho biết chương trình "Tick xanh trách nhiệm" chú trọng chất lượng sản phẩm, không đặt trọng tâm vào quy mô hay số lượng. Sở đang thúc đẩy kết nối và rà soát các cơ chế giám sát trong khuôn khổ quy định hiện hành, đồng thời tăng cường quảng bá chương trình để khuyến khích các đơn vị có quy trình sản xuất, kinh doanh nghiêm túc tham gia.

Tuy nhiên, ông Phương cũng thừa nhận việc xử lý doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết còn nhiều khó khăn. Theo ông, một trong những biện pháp có thể áp dụng là loại doanh nghiệp vi phạm khỏi 12 hệ thống phân phối siêu thị tham gia chương trình. Đây là kênh bán hàng hiện đại quan trọng, nên việc bị ngừng phân phối sẽ ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp.

Phụ huynh được giám sát bếp ăn trường học, phản ánh phải xử lý trong 24 giờ

Bà Huỳnh Lê Như Trang, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, cho biết sau sắp xếp đơn vị hành chính, thành phố có 2.841 trường mầm non và phổ thông, trong đó 2.402 cơ sở tổ chức bữa ăn bán trú, nội trú. 

Dù điều kiện cơ sở vật chất, nguồn cung thực phẩm và mức thu khác nhau giữa 168 phường, xã, đặc khu, các trường vẫn nỗ lực bảo đảm an toàn thực phẩm, cân bằng dinh dưỡng. Nhà trường tự kiểm tra, kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu đầu vào, nhưng việc giám sát từ trang trại, lò mổ, chợ đầu mối cần sự phối hợp của các sở, ngành liên quan.

Thực hiện Chỉ thị 33, Sở hướng dẫn các trường triển khai ba nhóm giải pháp: mở cửa bếp ăn để ban đại diện cha mẹ học sinh giám sát từ khâu tiếp nhận, chế biến đến chia suất ăn; công khai hằng ngày sáu nội dung gồm đơn vị cung cấp, nguyên liệu, hình ảnh thực phẩm, hóa đơn nhập hàng, thực đơn và khay ăn thực tế; công khai đầu mối tiếp nhận phản ánh, bảo đảm xử lý và phản hồi trong 24 giờ. 

Sở cũng phối hợp Sở An toàn thực phẩm và UBND phường, xã tăng cường kiểm tra liên ngành định kỳ, đột xuất, công khai kết quả, xử lý nghiêm vi phạm, đồng thời biểu dương và nhân rộng các đơn vị làm tốt.

Phát biểu kết luận tọa đàm, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, đánh giá cao sự chủ động của báo Tuổi Trẻ cũng như tinh thần phối hợp giữa các cơ quan quản lý, nhà trường, phụ huynh, doanh nghiệp.

"Đáng lẽ chúng tôi đề nghị báo Tuổi Trẻ tổ chức nhưng chưa đề nghị thì báo Tuổi Trẻ đã chủ động làm tọa đàm này rồi. Đây là tinh thần biến việc của mình thành việc của chúng ta, phục vụ cho hơn 2,6 triệu học sinh", bà Lan khẳng định.

Bà cũng thông tin về chủ trương của thành phố, đó là xử lý nghiêm và công khai các cơ sở làm ăn chụp giật, đặt lợi nhuận lên trên an toàn. Đồng thời, thành phố cũng sẽ ghi nhận, khuyến khích và phát triển các doanh nghiệp, đơn vị cung cấp suất ăn làm ăn đàng hoàng, chuyên nghiệp để phục vụ học sinh.

Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM: 'Tôi khuyến khích hiệu trưởng ăn cùng học sinh'

Trước yêu cầu bảo đảm an toàn bữa ăn học đường, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM Phạm Khánh Phong Lan khuyến khích hiệu trưởng ăn cùng học sinh, không phó mặc việc giám sát cho đơn vị cung cấp suất ăn.