UBND thành phố Hà Nội vừa có tờ trình gửi HĐND thành phố về việc thông qua Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đến hết ngày 24-3.

Sau 15 ngày đã nhận được nhiều ý kiến của các bộ ngành, tỉnh thành, sở ngành, phường xã và các chuyên gia, tổ chức, cơ quan, cộng đồng dân cư.

Giới trí thức lo chuyển đổi gây lãng phí nguồn lực tri thức

Theo tờ trình, giới trí thức và sinh viên kiến nghị cần bảo tồn Trường đại học Dược Hà Nội gắn liền với chức năng đào tạo (bảo tồn động). Việc chuyển đổi thuần túy sang không gian bảo tàng được cho là sẽ làm lãng phí nguồn lực tri thức và giảm tính sống động của di sản.

Trước đó trong đồ án Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, cơ quan soạn thảo đã đề xuất di dời các Trường đại học Dược Hà Nội, khoa hóa học Trường đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội để chuyển không gian “Đại học Tổng hợp Hà Nội” tại 19 Lê Thánh Tông thành khu Bảo tàng đại học thời đại Hồ Chí Minh.

Không gian này được định hướng kết nối với hệ thống các bảo tàng hiện hữu như Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh…

Trường đại học Dược Hà Nội đề xuất gì?

Trước đề xuất trên, Trường đại học Dược Hà Nội cho biết việc chuyển đổi thành bảo tàng nếu không được cân nhắc thận trọng, có thể làm suy giảm giá trị thực của di sản; đánh mất một hệ sinh thái học thuật quý giá và làm nghèo đi đời sống văn hóa đô thị.

Bởi từ số 13 đến 21 Lê Thánh Tông gắn với sự hình thành của Trường đại học Y Dược Đông Dương và Viện Đại học Đông Dương - trung tâm giáo dục đại học đầu tiên tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Về giá trị học thuật, nơi này gắn với các hoạt động đào tạo, nghiên cứu, trong đó Trường đại học Dược Hà Nội là trung tâm đào tạo và nghiên cứu dược học hàng đầu cả nước. Còn Trường đại học Khoa học tự nhiên giữ vai trò nền tảng trong khoa học cơ bản.

Sự hiện diện của các trường đại học tại đây đã góp phần hình thành một "khu vực tri thức" trong lòng Hà Nội, nơi giao thoa giữa giáo dục, nghiên cứu và đời sống đô thị.

Theo các lý luận hiện đại về bảo tồn, đây chính là biểu hiện của "Genius Loci" - tinh thần nơi chốn, giá trị không thể tách rời khỏi hoạt động sống. Việc bảo tồn chỉ hình thức kiến trúc mà không duy trì chức năng sẽ làm suy giảm bản sắc này.

"Các trường đại học là một hệ sinh thái vận hành liên tục, không phải là bất động sản tĩnh. Việc di dời và chuyển đổi khuôn viên này thành bảo tàng, về bản chất, có thể dẫn tới tình trạng như: giữ lại hình thức vật chất nhưng làm gián đoạn dòng chảy học thuật; thay thế một không gian tri thức sống bằng một không gian trưng bày tĩnh; làm mất đi sự tương tác giữa con người và không gian", nhà trường bày tỏ quan điểm.

Trong khi đó các đại học lớn trên thế giới đều lựa chọn giữ lại cơ sở lịch sử trong trung tâm đô thị, đồng thời mở rộng ra bên ngoài như: Đại học Paris-Cité (Paris, Cộng hòa Pháp); Đại học Oxford và Đại học Cambridge (Anh); Đại học Harvard (Mỹ). Điểm chung của các trường đại học này không bảo tàng hóa cơ sở cũ và duy trì chức năng học thuật như cốt lõi của di sản.

Trường đại học Dược Hà Nội đề xuất được giữ nguyên cơ sở tại 13-15 Lê Thánh Tông để đào tạo chuyên sâu, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, nghi lễ học thuật và mở rộng cơ sở mới để mở rộng quy mô đào tạo, phát triển phòng thí nghiệm hiện đại.

Về việc mở bảo tàng, trường đề xuất có thể mở một phần không gian cho tham quan, triển lãm, giới thiệu lịch sử giáo dục, kiến trúc do chính nhà trường vận hành, gắn với hoạt động thực tế.

Ví dụ tháng 11-2024, trong Tuần lễ di sản thành phố Hà Nội, tòa nhà trung tâm 'Nhà vòm' và giảng đường lớn Ngụy Như Kon Tum đã mở cửa cho công chúng tham quan công trình kiến trúc lịch sử này.

Hà Nội dự kiến di dời trường đại học có diện tích nhỏ, chưa đạt chuẩn ra khỏi nội đô

Trong giai đoạn mới, Hà Nội dự kiến di dời toàn bộ các trường đại học, cao đẳng có diện tích nhỏ, cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu ra ngoài khu vực đô thị trung tâm.