Hơn 40 năm khoác trên mình màu áo lính, rồi gắn bó với chuyên ngành gây mê hồi sức, bác sĩ Nguyễn Minh Lý - Chủ nhiệm khoa gây mê hồi sức, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 - là một trong những người chứng kiến gần như trọn vẹn hành trình đi lên của một chuyên ngành từng "tay không bắt giặc", để hôm nay tiệm cận trình độ của nhiều nước phát triển.

"Bệnh viện cần ở đâu thì mình làm ở đó"

Năm 1990, sau khi tốt nghiệp bác sĩ nội trú ngoại khoa tại Học viện Quân y, bác sĩ Nguyễn Minh Lý trở về Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Khi ấy, nữ bác sĩ trẻ không nghĩ mình sẽ trở thành bác sĩ gây mê hồi sức.

Chuyên ngành này thời điểm đó vừa thiếu nhân lực, vừa ít được biết đến. Thế nhưng theo gợi ý của bệnh viện, bác sĩ quyết định theo lĩnh vực gây mê hồi sức trong với suy nghĩ rất giản dị: "Bệnh viện cần ở đâu thì mình làm ở đó".

Nhưng càng làm, bà càng nhận ra mình hợp với chuyên ngành này. "Gây mê hồi sức là chuyên ngành luôn đứng giữa ranh giới của sự sống và cái chết. Muốn làm được phải quyết đoán, phản ứng rất nhanh. Tôi nhận ra mình hợp với môi trường như vậy hơn là những công việc quá bình lặng", bác sĩ Lý bộc bạch.

Nếu bác sĩ ngoại khoa tập trung vào kỹ thuật phẫu thuật thì bác sĩ gây mê hồi sức lại phải theo dõi toàn bộ chỉ số sinh tồn của người bệnh trong suốt cuộc mổ: từ huyết động, tuần hoàn, hô hấp, trao đổi khí, độ mê, độ đau cho đến từng thay đổi sinh lý, sinh hóa trong cơ cơ thể.

"Phẫu thuật thành công hay không phụ thuộc rất lớn vào phần việc của gây mê hồi sức. Chúng tôi không cầm dao mổ nhưng phải giữ cho người bệnh an toàn trong từng phút".

Gần 40 năm chứng kiến sự thay đổi của ngành gây mê hồi sức

Nhắc lại đầu những năm 1990, đại tá Minh Lý vẫn nhớ như in cảm giác của những ca mổ gần như chỉ dựa vào kinh nghiệm lâm sàng.

Không monitor theo dõi. Không máy thở hiện đại. Không có các hệ thống cảnh báo tự động. Huyết áp được đo bằng máy thủy ngân. Mạch phải bắt bằng tay. Mọi đánh giá đều dựa vào kinh nghiệm và sự quan sát của bác sĩ.

"Thế nhưng, thiếu thốn không chỉ ở máy móc mà còn ở từng vật tư nhỏ nhất. Ống nội khí quản, dây truyền dịch, bơm tiêm thủy tinh, kim tiêm, găng tay... đều được rửa sạch, hấp tiệt khuẩn rồi tái sử dụng nhiều lần. Ngay cả gạc cầm máu cũng được giặt, phơi rồi hấp để dùng lại.

Có thời điểm kim truyền tĩnh mạch quá sắc, các bác sĩ phải tự mài cho cùn bớt để tránh làm rách thành mạch khi bệnh nhân cử động. Thuốc gây mê thế hệ cũ cũng rất hạn chế. Người bệnh sau mổ tỉnh chậm, nhiều tác dụng phụ nhưng bác sĩ gần như không có thiết bị hỗ trợ theo dõi.

Mỗi ca mổ đều là một áp lực rất lớn. Chúng tôi còn trẻ, kinh nghiệm chưa nhiều nhưng phải đối diện với những ca mất máu lớn, ca nặng mà không có sự hỗ trợ của máy móc", bác sĩ Lý kể.

Thế nhưng dù khó khăn, thời kỳ ấy bác sĩ Lý cùng đồng nghiệp của mình đã cứu sống biết bao người bệnh cận kề sinh tử.

Sau đó, khoảng năm 1994 - 1998, khi các đoàn bác sĩ nước ngoài đến Việt Nam thực hiện những chương trình phẫu thuật nhân đạo. Lần đầu nhìn thấy hệ thống máy móc và trang thiết bị y tế hiện đại do các bác sĩ nước ngoài mang sang, bác sĩ Lý nhớ mình đã thực sự choáng ngợp. "Tôi có cảm giác họ đến từ một thế giới khác", bác sĩ Lý cười nói.

Cũng từ đó, nữ bác sĩ trẻ ngày ấy bắt đầu học tập để "hội nhập quốc tế". Dù đã được đào tạo tiếng Nga trong trường, nhưng khi y học thế giới chuyển dần sang tiếng Anh và tiếng Pháp, bà lại bắt đầu học từ đầu. Ban ngày làm việc ở bệnh viện, chiều tối đến trung tâm ngoại ngữ.

Sự kiên trì ấy mang lại cơ hội lớn khi đầu những năm 2000, Bộ Quốc phòng và Cục Quân y triển khai chương trình hợp tác với quân y Pháp.

Lần đầu được đào tạo tại Pháp, bác sĩ Lý được tiếp cận những kỹ thuật gây mê hiện đại, quy trình chuẩn hóa và hệ thống máy móc tiên tiến. "Và tầm nhìn của mình thay đổi từ đó. Không chỉ mang về kiến thức, mà còn mang về khát vọng thay đổi chuyên ngành gây mê hồi sức", bác sĩ Lý nói.

Sau đó, cùng với hội nhập quốc tế, thuốc gây mê thế hệ mới, trang thiết bị hiện đại và các quy trình chuẩn dần được đưa vào Việt Nam. Những kỹ thuật trước đây chỉ có thể học qua sách vở thì nay đã được triển khai thường quy.

Đặc biệt, khi Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 chuyển sang cơ sở mới giai đoạn 2017 - 2018, toàn bộ khu phẫu thuật được đầu tư đồng bộ theo tiêu chuẩn quốc tế với hệ thống khí y tế trung tâm, phòng mổ áp lực dương, lọc khí HEPA, máy gây mê và hệ thống theo dõi hiện đại.

"Từ chỗ gần như không có gì trong tay, hôm nay chúng tôi đã có thể thực hiện những kỹ thuật gây mê hồi sức ngang tầm nhiều nước tiên tiến trên thế giới và trong khu vực. Đó là thành quả của rất nhiều thế hệ thầy thuốc đã kiên trì đi qua những năm tháng khó khăn nhất" - bác sĩ Minh Lý nói.

Bác sĩ Ma Thị Cầm dành cả thanh xuân xóa hủ tục ở vùng cao

"Cô đi rừng, không được vào chỗ nương kia. Chỗ đó đốt người bệnh hủi, cô vào là "hủi nhập" đấy". Suốt 25 năm qua, cô gái trẻ - nữ bác sĩ Ma Thị Cầm bây giờ - vẫn nhớ lời nhắc nhở của bà con trong ngày đầu tiên đặt chân đến trạm y tế xã vùng cao.