Ai Cập: tổng thống bác tối hậu thư của quân đội

Phóng to

Cảnh tan hoang tại Trường đại học Cairo sau cuộc đụng độ giữa những người ủng hộ và phản đối ông Morsi ngày 3-7 - Ảnh: AFP

Trong bài phát biểu trên truyền hình đêm 2-7 (giờ Ai Cập), ông Morsi nói ông được bầu ra trong một cuộc bầu cử tự do và công bằng, đồng thời tuyên bố sẽ tiếp tục cương vị của mình. Theo AFP, ông Morsi cảnh báo việc tôn trọng một chế độ hợp hiến là cách duy nhất để tránh đổ máu thêm nữa. Ông thề sẽ đem mạng sống ra để bảo vệ tính hợp pháp của chính phủ trong khi lặp lại lời của một lãnh đạo phong trào Anh em Hồi giáo kêu gọi người ủng hộ sẵn sàng hi sinh tính mạng để ngăn chặn điều mà họ gọi là “cuộc đảo chính”.

Trong khi đó, sau khi thời hạn 48 giờ của quân đội trôi qua lúc 16g30 ngày 3-7 (21g30 cùng ngày giờ Việt Nam), ông Morsi lên tiếng rằng một chính phủ đoàn kết là một phần giải pháp cho bế tắc chính trị hiện nay. Tuy nhiên, theo Reuters, ông không đề xuất bất cứ sự thỏa hiệp nào.

“Từ chức hoặc bị phế truất”

Phát biểu của ông Morsi được đưa ra vào thời điểm mà thời hạn 48 giờ của quân đội đưa ra sắp kết thúc. Trong tối hậu thư, quân đội yêu cầu ông Morsi đáp ứng các yêu cầu của người biểu tình hoặc quân đội sẽ can thiệp vào tình hình với một lộ trình riêng cho đất nước. Trên tài khoản mạng xã hội Twitter của mình, ông Morsi cũng kêu gọi quân đội rút lại tối hậu thư.

Ngay lập tức, phong trào Tamarod (tiếng Ả Rập là nổi dậy) - lực lượng huy động hàng triệu người xuống đường biểu tình từ hôm 30-6 - đã cáo buộc ông Morsi “đang đe dọa chính người dân của mình”. Liên minh đối lập 30 Tháng 6 (bao gồm cả phong trào Tamarod) cũng nói họ sẵn sàng tham gia cuộc đàm phán khẩn cấp về chuyển tiếp chính trị do quân đội kêu gọi và bầu cựu trưởng đoàn thanh sát hạt nhân của Liên Hiệp Quốc Mohamed ElBaradei làm trưởng đoàn đàm phán.

Trong khi đó, như AFP cho biết, chỉ vài giờ sau khi ông Morsi phát biểu trên truyền hình, Bộ Y tế cho hay đã có 16 người chết và khoảng 200 người bị thương trong các cuộc đụng độ giữa người ủng hộ và phản đối ông Morsi ở Cairo.

Các lực lượng đối lập đã cáo buộc ông Morsi phản bội cuộc cách mạng lật đổ cựu tổng thống Hosni Mubarak bằng việc tập trung quyền lực vào tay người Hồi giáo và khiến kinh tế suy sụp. Những người biểu tình còn đòi Vệ binh cộng hòa bắt ông Morsi ngay lập tức và đưa ông ra tòa.

Các báo của chính phủ và tư nhân ở Ai Cập hôm qua đồng loạt đưa ra dự đoán ông Morsi sẽ phải ra đi. Nhật báo của chính phủ Al-Ahram giật tít: “Hôm nay: từ chức hoặc bị phế truất”. Nhật báo tư nhân Al-Watan ghi tiêu đề: “Sự chấm dứt”. Đường phố Cairo hôm qua vắng lặng lạ thường, nhiều người đã ở yên trong nhà do lo sợ bạo lực.

“Lộ trình” của quân đội

Trong một tuyên bố được gọi tên là “thời khắc cuối cùng” phát đi hôm qua, như CNN cho biết, quân đội Ai Cập đã phát đi thông điệp: “Chúng tôi thề sẵn sàng hi sinh máu của mình để bảo vệ Ai Cập và nhân dân khỏi những kẻ khủng bố, cực đoan và ngu ngốc”. Tuy nhiên, quân đội đã tránh dùng đến từ “đảo chính”.

Nhật báo Al-Ahram đã đăng tải chi tiết các yêu cầu do quân đội đưa ra. Trong yêu cầu này, quân đội muốn ông Morsi từ chức nếu ông không thể đưa ra một kế hoạch thỏa mãn người biểu tình hoặc ông sẽ phải đối mặt với việc bị phế truất.

Lộ trình mà quân đội đưa ra cũng có việc thành lập chính quyền lâm thời trong vòng một năm để thay thế chính quyền của ông Morsi, bao gồm cả việc bổ nhiệm một chánh án Tòa án hiến pháp tối cao và một nhân vật cấp cao trong quân đội. Hiến pháp được thông qua tháng 12-2012 cũng sẽ bị đình chỉ trong vòng một năm để chờ hiến pháp mới. Hiến pháp mới sẽ được trưng cầu ý dân trước khi các cuộc bầu cử mới diễn ra.

Trong khi đó, Reuters dẫn một nguồn tin trong quân đội bác bỏ chi tiết lộ trình đăng tải trên báo chí và nói trước tiên quân đội có thể kêu gọi các nhân vật chính trị, xã hội và kinh tế để bàn thảo về các bước tiếp theo. Trước đó, các nguồn tin quân sự khác nói rằng quân đội đã thảo ra một kế hoạch hạ bệ ông Morsi và đình chỉ hiến pháp sau khi thời hạn 48 giờ trôi qua lúc 16g30 ngày 3-7.

Tuy nhiên, CNN cũng dẫn một nguồn tin thân cận với giới lãnh đạo cấp cao Ai Cập nói có vẻ như quân đội muốn gây sức ép đối với ông Morsi trong việc tái cơ cấu chính phủ. Đó có thể là việc giảm bớt sức ảnh hưởng của phong trào Anh em Hồi giáo trong nội các, kêu gọi một cuộc bầu cử tổng thống và quốc hội mới.

Tổng tư lệnh lục quân - tướng Abdel Fattah al-Siri chiều qua đã có cuộc gặp gỡ với lãnh đạo các tôn giáo và phe đối lập, trong đó có cả ông ElBaradei. Phong trào Anh em Hồi giáo từ chối cử đại diện đến cuộc gặp.

Trong tình hình hiện tại, có vẻ như các quan chức trong chính quyền Morsi đang “giúp” ông tái cơ cấu chính phủ dễ dàng hơn. Nhiều quan chức đã từ chức trong những ngày qua, từ ngoại trưởng Mohammed Kamel Amr cho đến người phát ngôn tổng thống Ehab Fahmy và người phát ngôn nội các Alaa al-Hadidi.

Ngay cả một số đồng minh còn lại của ông Morsi, như Reuters cho biết, cũng đang kêu gọi tổng thống mở một cuộc trưng cầu ý dân về bầu cử tổng thống trước thời hạn nhằm tránh đổ máu và một cuộc đảo chính quân sự.

Quân đội Ai Cập vẫn chưa chính thức lên tiếng sau khi thời hạn của tối hậu thư trôi qua.