Để giúp người dân nhận diện đúng mức độ nguy hiểm cũng như cách can thiệp, phòng ngừa kịp thời, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM đã có những lưu ý cụ thể về bệnh lý này.

Theo đó, zona xảy ra do virus Varicella Zoster, cũng là loại virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn mà có thể tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Khi khả năng miễn dịch suy giảm, virus có thể tái hoạt và gây bệnh zona.

Một trong những khó khăn của bệnh là triệu chứng ban đầu không phải lúc nào cũng rõ ràng. Trước khi mụn nước xuất hiện, người bệnh có thể chỉ cảm thấy đau rát, châm chích, ngứa hoặc tăng cảm giác đau ở một vùng da.

Những biểu hiện này đôi khi dễ bị nhầm với đau cơ, đau dây thần kinh hoặc một số bệnh ngoài da khác, khiến người bệnh chủ quan và đi khám muộn.

Khi bệnh tiến triển, thường biểu hiện bằng các cụm bóng nước trên nền da hồng ban, kèm cảm giác đau rát hoặc những cơn đau nhói, giật bất chợt tại vùng da bị ảnh hưởng. Ở một số trường hợp, chỉ một va chạm nhẹ trên da cũng có thể gây cảm giác đau rõ rệt.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại ở zona không chỉ nằm ở những tổn thương có thể nhìn thấy trên da. Zona không đơn thuần là bệnh ngoài da. Virus có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh và trong những trường hợp hiếm gặp gây viêm màng não.

Nếu zona xuất hiện ở vùng mặt, quanh mắt, bệnh còn có thể gây viêm giác mạc, viêm màng bồ đào và những tổn thương ảnh hưởng đến thị lực.

Đặc biệt, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ - CDC, khoảng 10 -18% người mắc zona gặp đau thần kinh sau zona.

Khi đó, dù mụn nước đã lành, cảm giác bỏng rát, đau buốt hoặc châm chích vẫn có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm; nguy cơ này cũng tăng theo tuổi. Người lớn tuổi, người có tình trạng suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch là những nhóm cần đặc biệt lưu ý.

Vì vậy, khi xuất hiện cảm giác đau rát, châm chích bất thường ở một vùng da, sau đó nổi các cụm mụn nước, người bệnh không nên tự điều trị theo kinh nghiệm. Đặc biệt, nếu có tổn thương ở vùng mặt, quanh mắt hoặc các biểu hiện bất thường khác, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.

Việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng trong điều trị zona. Khi được sử dụng sớm, thuốc kháng virus có thể giúp tổn thương da lành nhanh hơn, giảm mức độ và thời gian đau, đồng thời hạn chế nguy cơ bệnh diễn tiến phức tạp. Hiệu quả điều trị thường tốt nhất khi thuốc được bắt đầu trong khoảng 72 giờ đầu kể từ khi phát ban xuất hiện.

Bên cạnh việc phát hiện và điều trị sớm, hiện nay người dân cũng có thêm các lựa chọn để chủ động dự phòng zona. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, hiện có hai nhóm vắc xin được sử dụng để phòng zona gồm vắc xin tái tổ hợp và vắc xin sống giảm độc lực.

Trong đó, vắc xin tái tổ hợp không sử dụng virus sống, kết hợp hệ thống chất bổ trợ nhằm tăng đáp ứng miễn dịch, cho hiệu quả bảo vệ lên tới 97% đối với bệnh zona và khoảng 90–91% đối với đau thần kinh sau zona.

Việc lựa chọn loại vắc xin và thời điểm tiêm cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên độ tuổi, tình trạng miễn dịch, bệnh nền và các thuốc người bệnh đang sử dụng.

Nhận biết sớm, điều trị đúng và chủ động phòng bệnh Zona thần kinh là cách hạn chế những cơn đau và biến chứng có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.