Phóng to

Nhà máy thuốc lá Sài Gòn ở phường 4, quận 5, một trong sáu cơ sở chậm xử lý ô nhiễm môi trường tại TP.HCM - Ảnh: Trần Tiến Dũng

Báo cáo kết quả xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng từ năm 2003 đến nay, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên - môi trường Bùi Cách Tuyến cho biết có tất cả 439 cơ sở gây ô nhiễm phải xử lý, nhưng sau tám năm mới xử lý được 338 cơ sở đảm bảo không còn gây ô nhiễm, còn 101 cơ sở đang triển khai giải pháp xử lý.

Trong số 62 tỉnh, thành có các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng trên địa bàn, ông Tuyến cho biết hiện mới chỉ có 15 tỉnh, thành phố hoàn thành 100% kế hoạch xử lý triệt để các điểm nóng gây ô nhiễm; 23 tỉnh, thành phố mới chỉ hoàn thành khoảng 50%, cá biệt có bốn địa phương gồm Bến Tre, Sơn La, Hưng Yên và Điện Biên mới chỉ xử lý được dưới mức 50%.

Theo ông Tuyến, nguyên nhân chậm trễ trong xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng là do vẫn còn tình trạng chủ cơ sở chây ỳ, không tích cực trong xử lý, thậm chí có biểu hiện đối phó với các cơ quan chức năng. Còn vai trò của các tỉnh thành, địa phương cũng thiếu tích cực, không chủ động, thậm chí có biểu hiện nương nhẹ trong việc xử lý.

Ông Tuyến cũng cho rằng việc hỗ trợ chuyển giao công nghệ trong xử lý ô nhiễm còn hạn chế, đặc biệt là hạn chế về nguồn lực đầu tư, dẫn tới việc xử lý các cơ sở thuộc khu vực công ích còn gặp khó khăn. Phần lớn các bệnh viện có nguồn thu không đủ chi, khiến không chủ động được nguồn kinh phí đầu tư xử lý chất thải dẫn tới gây ô nhiễm kéo dài.

Nguy hại hơn, theo Thứ trưởng Bùi Cách Tuyến, trong khi chưa xử lý xong số cơ sở cũ thì thống kê mới nhất cho thấy cả cũ và mới phát sinh thêm 3.856 cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng phải xử lý.

Phát biểu tại hội nghị, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải yêu cầu: “Trước thống kê xử lý chỉ có mấy trăm “ông” vi phạm, đến năm 2010 lại lên thành vài nghìn “ông”, rồi nếu đến 2020 lại “lòi” ra vài nghìn “ông” nữa thì có xử lý cũng bằng không. Vì vậy, trong xử lý các cơ sở đang tồn tại phải làm rất quyết liệt, nhưng dứt khoát không để phát sinh thêm các cơ sở gây ô nhiễm mới” - Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh.

Thải trực tiếp ra môi trường

Thiếu tướng Nguyễn Tiến Lực, phó tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm (Bộ Công an), cho biết từ khi có lực lượng cảnh sát môi trường, qua điều tra theo dõi cho thấy tình hình vi phạm về ô nhiễm môi trường đang ngày càng nghiêm trọng và đáng báo động.

Thực tế có đến 70% các khu công nghiệp chưa xử lý chất thải rắn và lỏng, chất thải trong các làng nghề cũng không được xử lý, toàn bộ những chất thải như vậy đang thải trực tiếp ra môi trường. Nghiêm trọng hơn, nhiều doanh nghiệp nhập khẩu trái phép chất thải vào nước ta dưới hình thức phế liệu để làm nguyên liệu, thiết bị công nghệ lạc hậu biến nước ta thành bãi rác thải công nghiệp.

Số vụ vi phạm mỗi năm tăng thêm hàng nghìn vụ, cộng thêm tình trạng chặt phá rừng, khai thác tài nguyên khoáng sản trái phép đang ngày càng phổ biến. “Có rất nhiều vụ chúng tôi phát hiện vi phạm môi trường nghiêm trọng như xả trộm chất thải ra môi trường, khi bàn tới vấn đề khởi tố để xử lý mới thấy quy định của luật còn thiếu nên rất khó làm quyết liệt” - ông Lực nói.

Phải quyết liệt xử phạt

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải cho rằng tồn tại lớn nhất trong quá trình xử lý các cơ sở gây ô nhiễm chính là công tác quản lý nhà nước về môi trường chưa hiệu quả. Phó thủ tướng cho biết vướng mắc trong quá trình xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường trước đây là do chưa có cơ chế xử lý.

Hiện nay, tất cả các cơ chế, chính sách từ di dời, hỗ trợ, thậm chí cho hưởng quyền lợi chuyển đổi đất sau di dời đều đã có nên nhất quyết các bộ, ngành, địa phương phải thực hiện quyết liệt việc xử lý các cơ sở gây ô nhiễm cả cũ và mới, đảm bảo đến năm 2020 phải xử lý dứt điểm.

“Sau vụ vi phạm của Vedan, khi chúng ta xử lý quyết liệt đã tạo ra sức răn đe mạnh mẽ, bản thân người tiêu dùng cũng tỏ thái độ với sản phẩm của doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường. Vì vậy, phải xử phạt thật quyết liệt, phạt xong nếu cố tình vi phạm có thể đình chỉ hoạt động, đóng cửa. Tất cả các giải pháp xử lý không chỉ nhằm mục tiêu cải thiện đời sống, chất lượng sống mà còn vì mục tiêu biến đất nước VN trở thành nơi đáng để sống” - ông Hải nói.

Về đề nghị hỗ trợ vốn của một số địa phương, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải cho biết nếu tất cả các địa phương khi xử lý cơ sở gây ô nhiễm đều trông đợi hỗ trợ, ngân sách trung ương sẽ không đáp ứng nổi. Vì vậy, các địa phương cần chủ động kêu gọi đầu tư, cho phép các nhà đầu tư lập dự án và được hưởng lợi từ việc chuyển đổi chức năng sử dụng đất.