Phóng to

“Đồ sứ với tôi, ngoài nỗi đam mê còn là nơi để sáng tạo nghệ thuật, thể hiện ý tưởng của riêng mình” (Lý Ngọc Minh)

Ông bảo tự đáy lòng ông muốn những sản phẩm của mình phải mang tính nghệ thuật, thể hiện được nét đẹp văn hóa VN, không phải để kinh doanh mà là giới thiệu với bạn bè thế giới biết được những vẻ đẹp của VN....

Vào thời điểm những năm đầu 1990, hàng loạt các lò chén, gốm sứ mỹ nghệ phải đóng cửa vì sản phẩm không tiêu thụ được. Ông Lý Ngọc Minh - giám đốc Công ty Minh Long I - cũng từ bỏ nghề mỹ nghệ, cái nghề đã giúp ông có được một cơ ngơi kha khá, một số vốn đủ để ông theo đuổi niềm đam mê ấp ủ từ thuở còn là cậu bé theo cha đem bán từng lô chén con cua, chén sáo...

Đó là sản xuất ra những sản phẩm thật đặc biệt, không chỉ đẹp về kiểu dáng hay nước men chất lượng, mà nó phải là những "tác phẩm nghệ thuật" chuyển tải được nét đẹp của văn hóa VN. Bộ đồ sứ bàn ăn cao cấp đầu tiên được ra lò sau khi ông Minh lặn lội đến nhiều nơi để tìm ý tưởng cho mẫu mã cũng như hoa văn trang trí.

Tôi chia sản phẩm gốm sứ ra làm hai phần, phần "xác" là hình thể, còn phần "hồn" là những hoa văn trang trí.

Khi được anh Lý Ngọc Minh cho xem hai bộ đồ trà Sơn hà - cẩm tú..., tôi vô cùng xúc động trước cái đẹp tuyệt vời của sáng tạo nghệ thuật. Hình thức rất độc đáo, bình trà phỏng theo hình lu nước, nắp bình hình chiếc nón lá của nông dân Nam bộ. Hoa văn nói lên được ý con rồng cháu tiên... Đặc biệt nhất là màu đỏ như son..., màu son đỏ không dễ thực hiện...Hình dáng, màu sắc, hoa văn mang tính chất đặc thù và tuyệt đẹp của VN...

Những bộ ấm trà hay bộ chén đĩa rất VN như vinh qui , chợ làng quê, lễ hội Tây nguyên, hoa sen... rồi các bộ sưu tập 54 dân tộc anh em, thiếu nữ Trung-Nam-Bắc... lần lượt ra lò, tạo nên tên tuổi Minh Long I được nhiều khách hàng trong và ngoài nước biết đến.

Nhưng ý tưởng về một bộ sản phẩm mang đậm chất VN, cả phần "hồn" và phần "xác" đều phải toát lên những nét đặc trưng của văn hóa dân tộc, vẫn luôn ám ảnh ông. Có dịp ra Hà Nội, ông lại đến chùa Một Cột, hồ Gươm, Quốc Tử Giám...; đến miền Trung, ông đi thăm thú Thành Nội, các lăng tẩm, phố cổ Hội An... Những lúc rảnh rỗi, ông xuống vùng sông nước miền Tây, đi thuyền ngắm cảnh trên sông, lặn lội đến các đình chùa, các danh lam thắng cảnh...

Đi đến đâu, gặp những người am hiểu văn hóa ông đều tìm hiểu về kiến trúc đặc trưng hay các loại hoa văn mang đậm bản sắc VN. Vẫn chưa tìm được ý tuởng, ông bắt đầu tìm đến các địa danh nổi tiếng về kiến trúc và nghề gốm sứ ở nước ngoài. Những chuyến đi Trung Quốc, đặc biệt là Cảnh Đức Trấn-nơi có nghề gốm sứ lâu đời của quốc gia này, rồi tham quan các công trình kiến trúc La Mã tại Ý, thăm Bảo tàng Louvre tại Paris (Pháp)... cũng không đem lại kết quả như mong đợi. Sau hơn năm năm tìm kiếm không mệt mỏi, mọi chuyện tưởng chừng vô vọng, bất chợt ông đã khám phá một hình ảnh rất thân quen trong một dịp tình cờ...

Một hôm khi về quê, tôi nhìn thấy cái lu chứa nước. Cái lu mái vú trông đơn sơ mộc mạc nhưng rất duyên và rất thân quen với mọi người... Cầm chiếc nón lá đậy lên miệng lu, chiếc lu lúc này trông càng gợi cảm và rất VN. Ý tưởng về phần "xác" đã nhen nhóm trong tôi từ đó...

Trong những lần tìm kiếm trong kho tàng văn hóa VN và các nước, ông cũng nghiệm ra rằng văn hóa dân gian của bất kỳ quốc gia nào cũng thể hiện những khung cảnh về làng quê, những con người và cảnh vật gần gũi... Các hình ảnh đình chùa, phong cảnh làng quê, con người sông nước... tiêu biểu cho cả ba miền đất nước đã được ông dày cong chắt lọc và trang điểm trên bộ Hồn Việt - một trong ba bộ đồ sứ tâm đắc nhất của ông. Nhưng phần "hồn" của bộ Sơn hà - cẩm tú buộc ông suy tư, trăn trở rất nhiều.

Phóng to

Với văn hóa cung đình, đó là hình ảnh linh vật mang tính lịch sử tiêu biểu của mỗi quốc gia, thường được tô điểm trên nền son đỏ thiếp vàng và những hoa văn cầu kỳ. VN tự hào là con rồng cháu tiên, hình ảnh rồng và phượng được nhìn nhận như là những linh vật qua nhiều triều đại. Sau nhiều lần phác họa hình ảnh con rồng, ông quyết định mời GS Trần Quốc Vượng và GS Cao Xuân Phổ vào để thỉnh ý.

Nhưng chỉ đến khi ra Hà Nội khảo sát những di vật mang hình đầu rồng thời Lý - Trần được khai quật từ Hoàng thành Thăng Long, rồi tham khảo các tài liệu do hai vị giáo sư cung cấp, ông mới thở phào nhẹ nhỏm, phần "hồn" của bộ Sơn hà- cẩm tú như ông từng hình dung đã được hoàn tất.

Thế nhưng phải mất hơn ba năm, thậm chí nhiều lúc tôi cảm thấy nản lòng và có ý định bỏ cuộc, tôi mới tìm ra được màu đỏ son phù hợp với màu đỏ cung đình...

Trong nghề gốm sứ, khi nói đến màu đỏ, bất cứ nghệ nhân nào cũng ngần ngại. Màu đỏ thường dễ bay màu, khi nung dưới nhiệt độ thấp, màu men đỏ chỉ còn là màu sơn. Một số hãng điều chế men hiện nay chỉ mới pha chế màu đỏ son ở nhiệt độ 800oC, nước màu không tươi, thiếu chiều sâu của màu...

Nung ở nhiệt độ 1.250oC, màu và men hòa quyện vào nhau, màu chìm trong men, nước màu tuơi và thực. Nhưng ở nhiệt độ này, màu đỏ lại bị phân hủy. Cái khó hơn nữa là vàng (thật ) cũng bị "thổi bay" khi kết hợp với màu đỏ ở nhiệt độ này. Kiến thức và kinh nghiệm đã không giúp được gì - ông bảo - chỉ có lòng kiên trì. Suốt hơn ba năm ròng rã, ngày nào ông và các cộng sự cũng điều chế và thử nghiệm, rồi thất bại...

Ông bảo ông gặp may, ông đỏ vận vì cuối cùng đã tìm thấy sự hoàn hảo. Rực rỡ nhưng không lòe loẹt, sang trọng nhưng gần gũi. Ông chỉ nói ngắn gọn như vậy về đứa con tinh thần đã được ông thai nghén, trăn trở trong hơn tám năm trời. Tôi hỏi giá bán của bộ đồ trà Sơn hà- cẩm tú, ông chỉ cười...

Nếu làm ra cái gì cũng để bán hay kiếm lợi nhuận, Lý Ngọc Minh này sẽ không còn là Lý Ngọc Minh nữa...