Trong nhiều năm, WiFi được xem là hạ tầng nền tảng của kỷ nguyên số, âm thầm phục vụ truy cập Internet cho hàng tỉ thiết bị. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy sóng WiFi không chỉ truyền dữ liệu mà còn có thể "cảm nhận" môi trường xung quanh.

Từ đó, một hướng công nghệ mới đang hình thành: WiFi Sensing - cảm biến chuyển động dựa trên tín hiệu vô tuyến.

Khi WiFi trở thành một loại cảm biến vô hình

Nguyên lý của WiFi Sensing xuất phát từ đặc tính vật lý của sóng vô tuyến. Khi tín hiệu WiFi lan truyền trong không gian, nó liên tục bị phản xạ, nhiễu xạ và thay đổi biên độ khi gặp vật thể hoặc con người. Những chuyển động dù rất nhỏ cũng có thể làm biến đổi mẫu tín hiệu mà bộ phát và bộ thu ghi nhận.

Dựa trên các chỉ số như Channel State Information (CSI), hệ thống có thể phân tích sự thay đổi của sóng để suy ra hoạt động đang diễn ra trong phòng. Các nhóm nghiên cứu tại Mỹ, châu Âu và châu Á đã chứng minh WiFi có thể nhận biết con người đang đi lại, ngồi xuống, ngã, thậm chí phân biệt nhịp thở trong điều kiện nhất định.

Khác với camera, WiFi Sensing không ghi lại hình ảnh, không cần ánh sáng và có thể hoạt động xuyên qua tường mỏng. Điều này khiến công nghệ đặc biệt hấp dẫn trong các kịch bản nhà thông minh, chăm sóc người cao tuổi và an ninh nội bộ. 

Một số hệ thống thử nghiệm đã cho phép phát hiện xâm nhập trong nhà mà không cần lắp thêm cảm biến chuyển động truyền thống.

Trong vài năm gần đây, WiFi Sensing bắt đầu rời phòng thí nghiệm để bước vào sản phẩm thương mại. Chuẩn WiFi 802.11bf đang được phát triển nhằm tiêu chuẩn hóa khả năng cảm biến, cho phép router và thiết bị đầu cuối hỗ trợ tính năng này ngay ở tầng giao thức.

Từ nghiên cứu đến tương lai của không gian thông minh

Ở hiện tại, WiFi Sensing vẫn chủ yếu được triển khai trong các môi trường thử nghiệm hoặc hệ sinh thái khép kín. Độ chính xác phụ thuộc mạnh vào không gian, vị trí thiết bị và thuật toán xử lý tín hiệu. Việc phân biệt nhiều người cùng lúc hoặc nhận diện hành vi phức tạp vẫn là bài toán khó.

Tuy vậy, xu hướng kết hợp WiFi Sensing với trí tuệ nhân tạo đang mở ra bước tiến mới. Thay vì chỉ phát hiện có hay không chuyển động, các mô hình học máy có thể học được "dấu vân tay sóng" của từng hành vi, giúp hệ thống hiểu ngữ cảnh tốt hơn theo thời gian.

Trong tương lai, WiFi có thể trở thành lớp cảm biến nền cho không gian sống. Ngôi nhà sẽ tự biết khi có người thức dậy, khi có người ngã trong phòng tắm, hay khi căn phòng trống hoàn toàn để tối ưu năng lượng. Trong văn phòng, WiFi Sensing có thể hỗ trợ quản lý không gian, đo mật độ sử dụng mà không xâm phạm quyền riêng tư cá nhân.

Song song với tiềm năng là những câu hỏi lớn về bảo mật và đạo đức. Khi sóng WiFi có khả năng "nhận biết" con người, ranh giới giữa tiện ích và giám sát trở nên mong manh. Việc minh bạch dữ liệu, xử lý cục bộ và cho phép người dùng kiểm soát sẽ là điều kiện bắt buộc nếu công nghệ này muốn được chấp nhận rộng rãi.

WiFi từng thay đổi cách con người kết nối Internet. Giờ đây, chính hạ tầng quen thuộc ấy đang chuẩn bị cho một vai trò mới: trở thành giác quan vô hình của không gian số trong đời sống tương lai.

Vì sao Google cảnh báo người dùng nếu có thể, hãy tránh dùng WiFi công cộng?

Google cảnh báo người dùng thận trọng khi dùng WiFi công cộng do dễ bị kẻ xấu khai thác để đánh cắp thông tin cá nhân.