Nhóm QuantumLab của Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) tập trung vào tính toán lượng tử - Ảnh: TRẦN NGUYÊN LÂN
Trong đó nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, ban hành ngày 22-12-2024, nhấn mạnh mục tiêu đến năm 2030 từng bước làm chủ một số công nghệ chiến lược, công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, chuỗi khối, bán dẫn, công nghệ lượng tử, nano, 5G, 6G, thông tin vệ tinh và một số công nghệ mới nổi.
Phát triển công nghệ lượng tử mang tầm chiến lược
Nghị quyết 57 cũng đặt thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược vào nhóm nội dung trọng tâm. Riêng với hạ tầng và đầu tư, nghị quyết yêu cầu ban hành Chương trình phát triển công nghệ và công nghiệp chiến lược, Quỹ đầu tư phát triển công nghiệp chiến lược, ưu tiên các lĩnh vực như quốc phòng, không gian, năng lượng, công nghệ sinh học, AI, vật liệu tiên tiến, bán dẫn, công nghệ lượng tử, robot và tự động hóa.
Ngày 21-5-2026, Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho ý kiến về đề án "Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh". Tại đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu hoàn thiện đề án phát triển công nghệ lượng tử mang tầm chiến lược, đặt lượng tử trong tổng thể triển khai nghị quyết 57, gắn với an ninh quốc gia, dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, AI và công nghệ không gian.
Trước đó, ngày 30-4-2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định 21/2026 về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược trong đó có công nghệ an ninh mạng và lượng tử. Trong 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, truyền thông lượng tử, tính toán lượng tử và cảm biến lượng tử được xếp vào nhóm sản phẩm tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong an ninh, quốc phòng.
Chính phủ đã thành lập Tổ công tác về phát triển công nghệ chiến lược, có nhiệm vụ tham mưu, điều phối, rà soát danh mục công nghệ chiến lược, đề xuất cơ chế, chính sách và nguồn lực triển khai. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang xây dựng định hướng đầu tư hệ thống trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm quốc gia cho các công nghệ chiến lược, với trọng tâm giai đoạn 2026-2030 là chín phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và ba trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm tập trung.
Nhiều “bộ não” Việt tham gia nghiên cứu về công nghệ lượng tử trong và ngoài nước. Trong ảnh: TS Âu Thị Hường đang nghiên cứu tại Quandela, công ty lượng tử của Pháp - Ảnh: Quandela
Những "hạt giống" trong trường đại học
TS Trần Nguyên Lân - trưởng nhóm QuantumLab Trường đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM - cho biết Đại học Quốc gia TP.HCM hiện đã hình thành một số nhóm nghiên cứu liên quan đến công nghệ lượng tử, đặc biệt ở các hướng tính toán lượng tử, mô phỏng lượng tử, thuật toán lượng tử, bảo mật hậu lượng tử, vật liệu lượng tử và quang tử.
Trường đại học Khoa học Tự nhiên có nhóm nghiên cứu sớm về mô phỏng, thuật toán và phần mềm lượng tử, một số nhóm tại Trường đại học Bách khoa và Trường đại học Công nghệ thông tin cũng bắt đầu tham gia vào thuật toán lượng tử, phần mềm lượng tử, tối ưu hóa và các hướng gắn với an toàn thông tin.
Về đào tạo, Trường đại học Khoa học Tự nhiên cũng là một trong những cơ sở giáo dục tiên phong đào tạo chuyên ngành tính toán lượng tử, thuộc ngành vật lý. Sinh viên được học các nền tảng trực tiếp phục vụ lĩnh vực này như cơ lượng tử, cơ lượng tử nâng cao, vật lý tính toán, quang lượng tử, lý thuyết trường lượng tử và nhập môn tính toán lượng tử.
Ở các học phần tự chọn, chương trình mở rộng sang nhiều hướng chuyên sâu như cơ sở lý thuyết thông tin lượng tử, toán học cho tính toán lượng tử, thuật toán và lập trình lượng tử, mô phỏng lượng tử các hệ vật chất, cơ sở lý thuyết phần cứng lượng tử, máy học lượng tử, bảo mật lượng tử, tối ưu hóa lượng tử, mật mã hậu lượng tử và chụp cắt lớp trạng thái lượng tử.
TS Lân nhìn nhận một trong những thách thức của đào tạo nhân lực lượng tử hiện nay nằm ở đầu ra của người học vì thị trường lao động riêng cho lĩnh vực này ở Việt Nam gần như chưa hình thành. Nếu đào tạo 10 sinh viên theo hướng lượng tử có thể chỉ 2-3 người tiếp tục đi sâu vào nghiên cứu. Những người còn lại vẫn cần cơ hội thực tập, việc làm hoặc hướng chuyển tiếp sang các lĩnh vực gần như phần mềm, an toàn thông tin, dữ liệu, vi mạch, vật liệu...
"Nếu thiếu kết nối với doanh nghiệp và thị trường lao động, chương trình đào tạo dễ rơi vào tình trạng có nội dung học thuật nhưng thiếu động lực nghề nghiệp, sinh viên khó hình dung tương lai và nhóm nghiên cứu thiếu bài toán ứng dụng", ông Lân nói.
Từ công nghệ thông tin sang lượng tử, được không?
Ngược lại, khi nhu cầu lao động bùng nổ, liệu có thể chuyển hướng đào tạo cho các sinh viên theo học những "ngành gần" với lượng tử như công nghệ thông tin?
PGS.TS Võ Đình Bảy - trưởng khoa công nghệ thông tin Trường đại học Công nghệ TP.HCM - ước tính mỗi năm trường đào tạo 800-1.000 sinh viên ngành công nghệ thông tin nhưng chỉ một tỉ lệ nhỏ khoảng vài chục em có khả năng và nhu cầu đi sâu vào lượng tử. Nếu đưa quá nhiều kiến thức nặng về lượng tử cho toàn bộ sinh viên vào các kiến thức nền tảng, chương trình dễ quá tải và nhiều người học khó thấy ý nghĩa trực tiếp với nghề nghiệp sau khi ra trường.
Theo ông, cách phù hợp hơn là phân tầng đào tạo. Tầng đầu là kiến thức nền đủ rộng cho số đông sinh viên công nghệ thông tin, giúp người học hiểu công nghệ lượng tử là gì, vì sao mật mã hậu lượng tử quan trọng, máy tính lượng tử có thể tác động ra sao đến an toàn thông tin, thuật toán và hệ thống số.
Tầng tiếp theo là các học phần tự chọn hoặc chuyên đề cho nhóm sinh viên quan tâm như điện toán lượng tử, lập trình lượng tử cơ bản, thuật toán lượng tử, an toàn hậu lượng tử và mô phỏng. Tầng sâu nhất dành cho số ít sinh viên có năng lực nghiên cứu hoặc theo công nghệ sâu với nội dung nâng cao về toán, vật lý, thuật toán, mật mã, tối ưu hóa, khoa học dữ liệu và kết nối phòng thí nghiệm, doanh nghiệp hoặc chuyên gia quốc tế.
Bài học từ Saudi Arabia
Trong một bài viết trên Diễn đàn Kinh tế thế giới về việc Saudi Arabia thí điểm "bản thiết kế kinh tế lượng tử", các tác giả Basmah AlBuhairan, Arunima Sarkar và Saad A. Alowayyed cho rằng chiến lược lượng tử bền vững nhất khi được đặt trong các mục tiêu quốc gia sẵn có.
Saudi Arabia là quốc gia đầu tiên thí điểm bản thiết kế kinh tế lượng tử ở quy mô quốc gia. Năm 2025, Liên minh quốc gia về điện toán lượng tử được công bố nhằm kết nối các tổ chức nhà nước, đại học và doanh nghiệp. Cơ quan nghiên cứu, phát triển và đổi mới của Saudi Arabia cũng giới thiệu Trung tâm điện toán lượng tử quốc gia, với nhiệm vụ kết nối nhân lực, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, hạ tầng thử nghiệm và doanh nghiệp.
Tháng 5-2026, hai doanh nghiệp Aramco và Pasqal của Saudi Arabia công bố máy tính lượng tử đầu tiên và nền tảng dịch vụ tính toán lượng tử thương mại đầu tiên ở Trung Đông. Hệ thống này đặt tại trung tâm dữ liệu của Aramco ở Dhahran, dùng công nghệ nguyên tử trung hòa, có 200 qubit lập trình được và hướng đến các bài toán trong năng lượng, vật liệu, công nghiệp, tối ưu vận hành, hồ chứa và chuỗi cung ứng.
Nhóm tác giả nhấn mạnh giá trị kinh tế của lượng tử chỉ được mở ra khi nghiên cứu gặp nhu cầu thật. Vì vậy Nhà nước cần đóng vai trò nhà đầu tư, người đặt bài toán và khách hàng đầu tiên, đại học và viện nghiên cứu tạo nền tri thức, doanh nghiệp đưa ra nhu cầu, dữ liệu, môi trường thử nghiệm và lộ trình thương mại hóa.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận