Vàng tinh chế là vàng đã được lọc tạp chất nhưng vẫn còn lẫn lộn một chút ít hàm lượng kim loại khác. Chính vì vậy mà người ta phân biệt tuổi vàng; đại để là vàng 9,2 tuổi, 9,3 tuổi, 9,5 tuổi, 9,6 tuổi… Vàng cao cường nhất đương nhiên là vàng 10, tục gọi vàng ròng. Đất nước ta khiêm tốn, chỉ dám gọi nó là vàng 9,999 hay vàng bốn số 9.

Phóng to

Vàng tuổi nào cũng có giá trị (tính theo tiền) và có thể bán vàng ra để lấy tiền mặt ở mọi nơi, mọi lúc nên người ta nói vàng có mãi lực tổng quát. Ngày 19-2 vừa qua (nhằm mồng 10 tháng Giêng âm lịch) là ngày Thần tài. “Thần tài chẳng vị riêng ai/ Cứ mua vàng cất là Thần tài đến thăm” – bà con bình dân ta tin như vậy, cho nên bà con đổ xô đi mua một vài chỉ vàng, với hy vọng rước Thần tài về nhà. Mong ước đầu năm được phát tài là mong ước rất tự nhiên.

Bà con bình dân đa phần là người nghèo. Tiết kiệm được một món tiền nho nhỏ, bà con thường đi mua ngay 5 phân hay 1 chỉ vàng, đeo trên ngón tay cho nó lóng lánh hoặc bỏ tủ cất. Họ vẫn biết nếu đem món tiền đó gửi vào ngân hàng thì sẽ đẻ ra được chút đỉnh lời, nhưng khi cần có tiền ngay lập tức, họ đi bán chỉ vàng trên ngón tay mình vẫn nhanh hơn là vào ngân hàng rút tiền ra. Chính vì vậy, họ không cao hứng mấy với việc gửi tiền ngân hàng. “Mua vàng đeo giữa ngón tay/ Nếu cần cái rẹt, bán ngay có tiền” - “thơ” tiết kiệm bình dân nói như vậy.

Tiết kiệm bằng cách mua vài chỉ vàng trở thành truyền thống, hình thành văn hóa tiết kiệm. Tất nhiên, vàng tiết kiệm được là vàng… liên hiệp quốc: đủ thứ tuổi, đủ thứ hiệu, đủ thứ phân lạng, đủ thứ hình thù. Nó chính là mồ hôi, nước mắt của người nghèo. Nó hồn nhiên và thơ mộng, trong sáng và lương thiện bởi nó từ công sức lao động, sự tảo tần mà có.

Nhằm góp phần chào mừng xuân Quý Tỵ vừa qua, ngân hàng Nhà nước đã ra một dự thảo quy định rằng chỉ có vàng loại 1 lượng SJC do Ngân hàng tổ chức sản xuất và phát hành mới được sử dụng trong giao dịch. Cú rơ-ve này khiến bà con nghèo trót mua vàng nhỏ từng chỉ từng miếng choáng váng. Dự thảo kiểu đó là ép giá vàng nhỏ và ép giá vàng nhỏ là đồng nghĩa với việc siết lại đồng tiền tiết kiệm của người bình dân nghèo. Thiệt là một cú rơ-ve cay đắng!

Sở dĩ tôi gọi đó là cú rơ-ve bởi vì trước đây Ngân hàng Nhà nước đã chơi một cú đơ-roa khá mạnh vào các loại vàng trên thị trường. Ngân hàng Nhà nước từng nói thương hiệu vàng nào cũng có giá trị như nhau, thế nhưng khi Ngân hàng độc quyền tổ chức sản xuất và phân phối vàng SJC thì các thương hiệu vàng phi SJC rớt giá ào ào. Bà con có tiền “lỡ mua nhầm” các thương hiệu vàng phi SJC phải đem đổi, chịu thêm một khoản phí tổn. Xót xa thay, có người mua nhầm vàng giả, vàng nhái SJC!

Biên niên sử rối loạn thị trường vàng năm 2012 còn đó, há phải là một bài học cà rỡn không có giáo án? Năm nay nếu cú rơ-ve dự thảo này được đem áp dụng thiệt thì e nhà nhà phải khóc tiếng ma rốc - tức là móc ra. Tôi hình dung một đội ngũ đông đảo người nghèo cầm mấy chỉ vàng lẻ, lại vay mượn thêm mấy triệu đồng nhào vào ngân hàng xin đổi ra 1 lượng vàng SJC. Thiệt là bát nháo!

Ông A làm sui với bà B; sính lễ nhẫn không có, dây chuyền không có, hoa tai cũng không. Ông ráng mua cho được 1 lượng SJC chính hiệu con cò lả do Ngân hàng Nhà nước phát hành, bưng trong khay sang nhà bà B. “Thưa chị sui, tôi đã hứa là phần nữ trang tặng cho con dâu tương đương 5 chỉ vàng SJC nhưng chạy khắp nơi mà không mua ra, đành phải mua 1 lượng. Chị làm ơn làm phước… thối lại cho tôi 5 chỉ SJC và nói cháu đừng buồn vì thiếu nhẫn, dây chuyền với bông tai”. Bà sui gái cười vả lả: “Không sao đâu anh sui. Tôi cũng thú thiệt với anh là nhà không có sẵn 5 chỉ SJC. Thôi thì anh cho phép tôi… thối lại 5 chỉ vàng 9,4 tuổi, còn thiếu bao nhiêu tôi xin bù tiền mặt”. “Dạ. Hy vọng hai con chúng ta mần ăn giàu sang lên, mua được cả trăm lượng SJC. Đến chừng đó, đám cưới của cháu chúng ta sẽ giắt mỗi lỗ tai một lượng SJC vàng chóe. Ha... ha... ha...”.

Ấy, không được giao dịch vàng miếng lẻ có thể làm nảy sinh chuyện tiếu lâm trên như chơi.

Phóng to Tuổi Trẻ Cười số 472 ra ngày 15/03/2013 hiện đã có mặt tại các sạp báo. Mời bạn đọc đón mua để thưởng thức được toàn bộ nội dung của ấn phẩm này.