Ngày 13-5, thông tin từ Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh Tây Ninh cho biết đã có báo cáo thực trạng Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài và định hướng phát triển trong thời gian tới.

Chính sách miễn thuế thay đổi, hoạt động thương mại yếu dần

Tính đến ngày 30-4, Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài đã thu hút được 61 dự án đầu tư, trong đó có 29 dự án FDI với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 586 triệu USD và 32 dự án có vốn đầu tư trong nước với tổng vốn đầu tư 8.148 tỉ đồng. Đến nay có 36 dự án đang triển khai hoạt động, gồm 19 dự án có vốn đầu tư nước ngoài và 17 dự án có vốn đầu tư trong nước.

Qua 25 năm thành lập và phát triển, Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài đang giải quyết việc làm cho hơn 10.700 lao động. Thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đối với phương tiện ra, vào cửa khẩu Mộc Bài bắt đầu từ năm 2014 được 44,3 tỉ đồng và không ngừng tăng lên qua các năm. Năm 2025 đã thu được 431,5 tỉ đồng, riêng 4 tháng đầu năm 2026 đạt 142,6 tỉ đồng.

Kim ngạch xuất khẩu qua cửa khẩu năm 2005 là 52,3 triệu USD. Năm 2025 đã đạt 850 triệu USD và 4 tháng đầu năm 2026 đạt 157 triệu USD.

Song song đó, số lượt phương tiện qua lại cửa khẩu cũng tăng dần qua các năm, năm 2015 đạt 136.785 lượt, năm 2025 đạt 309.523 lượt, 4 tháng đầu năm 2026 đạt 108.271 lượt. Số lượt người qua lại cửa khẩu bình quân mỗi năm trên 2 triệu lượt người.

Tuy nhiên Ban Quản lý khu kinh tế đánh giá chung qua hơn 25 năm xây dựng và phát triển, Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài chưa phát triển như kỳ vọng của tỉnh, chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của khu, đóng góp vào nền kinh tế của tỉnh không đáng kể so với quy mô được duyệt.

Thống kê cho thấy chỉ có 15% trên tổng diện tích đất đăng ký đầu tư được đưa vào sử dụng, khai thác, mà chủ yếu là các dự án sản xuất, thương mại, dịch vụ.

Còn các dự án quy mô lớn, sử dụng nhiều đất (khoảng 1.636ha) trong nhiều năm liền không triển khai được, do đền bù không liền thửa (da beo) và các nguyên nhân chủ quan, khách quan khác, gây rất nhiều khó khăn trong công tác quản lý nhà nước, cũng như khó khăn cho cả doanh nghiệp và người dân, ảnh hưởng đến sự phát triển chung của khu kinh tế.

Đặc biệt, các dự án siêu thị, trung tâm thương mại, chợ đường biên chỉ khởi sắc vào những năm đầu khi áp dụng chính sách bán hàng miễn thuế cho khách nội địa tham quan, du lịch. Khi chính sách này thay đổi, hoạt động thương mại ngày càng bị thu hẹp dần.

Doanh thu hoạt động thương mại năm 2011 đạt 1.237 tỉ đồng, năm 2012 đạt 1.250 tỉ đồng, và bắt đầu từ năm 2013 giảm xuống chỉ còn 993 tỉ đồng, năm 2014 chỉ đạt 996 tỉ đồng, năm 2015 giảm sâu còn 386 tỉ đồng, 2016 đạt 434 tỉ đồng, năm 2017 đạt 476 tỉ đồng.

Đến tháng 3-2018, các doanh nghiệp mua bán hàng miễn thuế đều ngừng hoạt động do Chính sách bán hàng miễn thuế của Chính phủ bị bãi bỏ.

Tổng hợp nhiều chức năng công nghiệp - đô thị - thương mại - dịch vụ mang tầm quốc tế

Bên cạnh nhiều nguyên nhân khách quan về việc thay đổi cơ chế, chính sách chung, nguyên nhân chủ quan được xác định là do ban đầu, định hướng phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài lấy thương mại - dịch vụ làm động lực phát triển, trong đó chọn khâu đột phá là thực hiện chính sách kinh doanh bán hàng miễn thuế để thu hút du khách, tạo tiền đề cho sự phát triển.

Mục tiêu này dựa vào chính sách là chính, khi chính sách thay đổi đã làm cho khu kinh tế mất động lực phát triển.

Cùng với đó là việc quy hoạch chung khu kinh tế cửa khẩu này chưa có tính dự báo cao, chưa nghiên cứu đầy đủ, kịp thời xu hướng phát triển, chưa đánh giá hết những tác động rủi ro khi mục tiêu, chiến lược bị tác động, thay đổi…

Nhiều dự án chậm triển khai kéo dài chưa được xử lý dứt điểm, vốn ngân sách bố trí đầu tư hạ tầng còn tương đối ít so với quy mô…

Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh Tây Ninh đưa ra định hướng phát triển trong thời gian tới là chuyển động lực phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài từ phát triển các hoạt động thương mại dựa vào chính sách bán hàng miễn thuế sang động lực mới theo hướng tổng hợp nhiều chức năng: Công nghiệp - đô thị - thương mại - dịch vụ mang tầm quốc gia và quốc tế.

Trong đó lấy công nghiệp là trọng tâm, động lực phát triển. Cùng với đó ưu tiên phát triển dịch vụ logistics kết nối vùng, chú trọng công tác lựa chọn nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư chiến lược đến đầu tư, có khả năng thu hút các nhà đầu tư thứ cấp có chất lượng.

Từ đó tạo động lực lan tỏa lớn không chỉ cho kinh tế - xã hội của Tây Ninh, mà còn làm hiệu ứng mạnh mẽ cho cả vùng kinh tế phía Nam trong thời gian tới.

Song song đó tập trung triển khai các nhiệm vụ, giải pháp để thực hiện Đồ án quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài đến năm 2045 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, định hướng phát triển khu kinh tế trong thời gian tới theo mô hình công nghiệp - đô thị - thương mại - dịch vụ gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Xe qua Mộc Bài nhiều gấp 6,5 lần thiết kế, Tây Ninh đề xuất cho xe đi vòng hai bên cửa khẩu

Chiều 13-4, tại buổi làm việc của Bộ Tư lệnh Bộ đội biên phòng ở cửa khẩu quốc tế Mộc Bài (xã Bến Cầu), tỉnh Tây Ninh đề xuất phương án phân luồng xe qua hai bên cửa khẩu, thay vì đi qua nhà kiểm soát liên hợp.