Phóng to

Vất vả phận người đi thu gom rác dân lập (ảnh chụp tại ngã tư Phú Nhuận, TP.HCM) - Ảnh: N.C.T.

TT - TP.HCM có ít nhất 3.000 người làm nghề thu gom rác dân lập. Trong số hàng nghìn tấn rác thải sinh hoạt mỗi ngày trên địa bàn TP.HCM, lực lượng người làm rác dân lập đảm trách thu gom lượng rác rất lớn. Thế nhưng...

Nghe đọc nội dung toàn bài:

Chỉ riêng quận Tân Phú, trong số khoảng 200 tấn rác được thu gom mỗi ngày thì "binh chủng rác dân lập" ở quận thu gom khoảng một nửa. Tuy nhiên, cuộc sống của những công nhân rác dân lập còn nhiều khó khăn, nhọc nhằn. Trang thiết bị đã quá cũ kỹ, không đảm bảo an toàn và vệ sinh trên đường phố.

Không tiền đổi xe cũ nát

Ông Tạ Văn Quang - phó chủ tịch Nghiệp đoàn Rác dân lập quận Bình Thạnh - nói anh em trong nghiệp đoàn nhận thấy xe ba bánh gắn máy và xe lam dùng để thu gom, vận chuyển rác không an toàn, mất mỹ quan đường phố, rác bốc mùi. Đã vậy, xe chạy đến đâu thì nước rỉ rác rơi vãi đến đó, nhất là vào mùa mưa.

Theo ghi nhận của chúng tôi, trên nhiều tuyến đường, rất nhiều xe ba bánh gắn máy được cơi nới để chứa được lượng rác nhiều hơn, giảm được số lượt đi lại thu gom rác. Thêm nữa, phế liệu là một trong những nguồn thu nhập chính, nên hầu hết các xe thu gom rác đều treo móc các bao chứa phế liệu hai bên hông xe rất cồng kềnh. Xe lam chuyên chở rác thì già cỗi, có khi do không có thùng kín nên mùi rác lan tỏa ra xung quanh khiến ai cũng bụm mũi.

Bên cạnh đó gần đây anh em trong nghiệp đoàn hết sức lo lắng trước thông tin đầu năm 2008 Nhà nước sẽ đình chỉ lưu hành xe ba gác gắn máy, các xe cũ kỹ... Theo ông Quang, nếu Nhà nước làm nghiêm qui định này, công nhân rác dân lập sẽ hết sức khó khăn và không chỉ ở quận Bình Thạnh mà ở một số nơi khác cũng khó khăn. Bởi xe ba gác gắn máy, xe lam... là phương tiện thu gom rác của hầu hết anh em làm rác dân lập.

Gặp nhiều khó khăn

Cách đây hơn một năm, Sở Tài nguyên - môi trường TP.HCM đã trình UBND TP dự thảo qui chế quản lý dịch vụ thu gom chất thải rắn sinh hoạt, trong đó nhấn mạnh đến các chính sách hỗ trợ lực lượng làm dịch vụ thu gom rác dân lập. Nhưng dự thảo này đã không được thông qua vì nhiều đề xuất chưa phù hợp. Từ đó đến nay, một bản dự thảo mới cho vấn đề này vẫn chưa được đặt lên bàn lãnh đạo UBND TP.

Theo thống kê sơ bộ của Sở Tài nguyên - môi trường TP.HCM, công nhân hệ thống rác dân lập ở thành phố có ít nhất 3.000 người.

Với nhiều gia đình, thu gom rác là nghề được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Do trước đây, tại nhiều khu vực ở thành phố không có dịch vụ thu gom rác sinh hoạt nên nhiều gia đình đứng ra tổ chức thu gom rác và thu tiền của các hộ gia đình. Từ đó dần dần hình thành hệ thống rác dân lập, mỗi gia đình có một khu vực thu gom rác riêng và ngày nay người ta hay gọi là các "đường dây rác".

Thăm hỏi nhiều công nhân làm rác dân lập được biết thu nhập của những người có đường dây rác riêng cao nhất khoảng 2,5 triệu đồng/tháng, thấp nhất khoảng 800.000 đồng/tháng. Còn những người làm thuê cho đường dây rác, mỗi tháng được trả 700.000-800.000 đồng. Ngoài ra, mỗi tháng có thêm từ nhu nhặt phế liệu được khoảng 1 triệu đồng. Mức thu nhập này thấp hơn rất nhiều so với công nhân vệ sinh trong các công ty công ích của Nhà nước. Đã vậy, hầu hết người làm rác dân lập không có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm tai nạn.

Ông Tạ Văn Quang cho rằng nếu đủ điều kiện thì cần thay thế xe ba gác gắn máy, xe lam cũ kỹ. Vừa qua đại diện anh em trong nghiệp đoàn có đi tham khảo thử xe chở rác chuyên dụng, nhưng giá tới khoảng 140 triệu đồng/chiếc. Nếu mức trả góp cỡ 3 triệu đồng/tháng thì không cách nào anh em kham nổi. "Chúng tôi không đủ tiền mua xe và cũng không đủ tiền trả góp. Chúng tôi thật sự lo âu" - ông Quang than thở.

Quả thật người làm rác dân lập hiện rất khó khăn tiếp cận các nguồn vốn vay. Chẳng hạn như muốn vay vốn từ Quĩ đầu tư phát triển đô thị thành phố thì người vay phải có tư cách pháp nhân, có dự án khả thi, có vốn đối ứng... Với những người làm rác dân lập rất khó khăn để có thể đáp ứng vì đa số là những gia đình nghèo, từ một số địa phương đến tạm trú...Mức phí thu gom rác qui định là 10.000 đồng/hộ/tháng được ban hành cách đây mười năm, hiện vẫn chưa được điều chỉnh.

Một số nhà chuyên môn khuyến cáo trước hết chính quyền thành phố cần có chính sách khuyến khích lực lượng thu gom rác dân lập thành lập, đăng ký kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh, tổ hợp tác, doanh nghiệp, hợp tác xã... Làm được như vậy, việc giải quyết các chính sách hay hỗ trợ sẽ thuận lợi hơn.