Thế còn thời khắc kịch câm của thành phố chúng ta?

Một câu hỏi đủ để buồn và tiếc cho nghệ thuật kịch câm ở thành phố hơn 30 năm về trước. Một người bạn cũng rất đam mê lĩnh vực sáng tạo này nhắn tin cho tôi ngay sau đêm diễn. “Xem xong thấy buồn, VN mình có thể làm được hơn thế”. Tôi cũng nghĩ như bạn.

Thập niên 1980, ở Hà Nội từng có lớp dạy về kịch câm. ở TP.HCM có CLB Ðội nhóm kịch câm của NVH Thanh niên quy tụ rất nhiều người nhiều thành phần hâm mộ, có những tên tuổi nổi bật như Tất My Loan, Minh Dũng... Các khán giả thời đó cũng không thể quên các tiết mục kịch câm của nhóm Tuổi Trẻ Cười Sống (báo Tuổi Trẻ)…

Với những người hâm mộ bộ môn kịch câm, sau khi xem Iimuro Naoki biểu diễn ra về mà lòng cảm thấy nặng trĩu, bởi thật lòng mà nói kịch câm VN một thời từng có nhiều chương trình hấp dẫn, sáng tạo, đầy đủ các trường phái: độc diễn có tiểu phẩm Hẹn hò, Bức tường vô hình, Người đi trong mưa gió, Cu Tí diệt Mỹ; tiểu phẩm bi hài mang tính triết lý có Mặt nạ, tiểu phẩm có cốt truyện có Cảnh sát hình sự...

Nhiều tác phẩm gắn bó với đời sống người dân kể cả đáp ứng các đề tài thời sự xã hội. Có những tác phẩm tôi nghĩ không thua chàng diễn viên đến từ xứ sở anh đào được đào tạo bài bản từ trường lớp danh tiếng hàng đầu về kịch câm trên thế giới.

Kịch câm đã xuất hiện ở thành phố hơn 30 năm về trước, không chỉ đến với khán giả từ những sân khấu lớn, mà len lỏi vào các sinh hoạt đội nhóm của thanh thiếu niên, của trường học và phục vụ đến tận giường bệnh của quân y, bệnh viện nhi, các vùng sâu vùng xa của lực lượng thanh niên xung phong... Chính vì thế thành phần diễn viên tham gia kịch câm những năm đó cũng rất đa dạng kể cả không chuyên nghiệp.

2 Nghệ thuật kịch câm đã từng hưng thịnh. Thế nhưng, ngày nay tiết mục biểu diễn kịch câm đã là chuyện dĩ vãng, hoàn toàn vắng bóng tại các sân khấu ở TP.HCM. Nếu còn thì cũng là đâu đó sử dụng như vài chiêu thức của kịch câm để lồng ghép cho việc minh họa tiết mục khác trên sân khấu, một cách sơ sài cẩu thả.

Có không ít những nhân tài hội đủ tất cả các điều kiện khắc nghiệt của bộ môn thì lại không sống nổi với đồng tiền kiếm được từ nghề biểu diễn này. Và lẽ đương nhiên những nhân tố sáng giá cho kịch câm của VN đã rẽ bước sang nhiều lĩnh vực mà thị trường đáp ứng xứng đáng hơn với công sức đầu tư của cá nhân mình.

Kịch câm là một loại hình nghệ thuật rất đặc sắc không chỉ dành cho sân khấu chuyên nghiệp mà rất thích hợp với mô hình nghệ thuật đường phố phục vụ cộng đồng, sinh hoạt hội đoàn, là môi trường đào tạo rất tốt cho những nhân tài của rất nhiều lĩnh vực nghệ thuật liên quan.

Ðể vực lại bộ môn nghệ thuật đặc sắc này, thiết nghĩ cần có nhiều sự quan tâm của xã hội, sự hỗ trợ của ngành văn hóa để đào tạo bài bản lớp diễn viên kịch câm mới.

Ðể gây dựng lại, duy trì và phát triển nghệ thuật kịch câm, một hội thảo chuyên đề là rất cần thiết.

3 Một chương trình nghệ thuật sáng tạo đã hâm nóng lại nơi tôi một tình yêu.

Ðể kết thúc những cảm nghĩ của riêng mình, tôi xin kể lại một chi tiết của đêm khai diễn Thời khắc kịch câm tại TP.HCM:

Lời xin lỗi khi nhắc khán giả không sử dụng điện thoại, không quay phim chụp ảnh trong suốt chương trình nghệ thuật độc diễn, theo yêu cầu chính đáng của người nghệ sĩ biểu diễn, đã được phát loa ba lần trước khi bắt đầu chương trình.

Và lời xin lỗi này được nhắc lại từ ngài tổng lãnh sự Nhật Bản tại TP.HCM khi kết thúc phần phát biểu của mình - một việc tưởng chừng rất nhỏ nhưng không nhỏ cho thấy sự trân trọng và quan tâm đến nghệ sĩ của ngài quan chức Nhật Bản.