Những biến chứng thường gặp ở bệnh nhân tăng huyết áp là những biến chứng ở tim mạch, não, thận và mắt.

Đột quỵ

Mạch máu não chiếm 15% trường hợp đột quỵ do xuất huyết, mạch máu não bị tắc chiếm 85% trường hợp đột quỵ do thiếu máu cục bộ.

Dấu hiệu nhận biết sớm đột quỵ:

- Đột ngột yếu, tê mặt, tay, chân.

- Đột ngột nhìn mờ đi hoặc mất thị lực.

- Đột ngột khó nói hoặc không hiểu lời nói.

- Đau đầu dữ dội mà không biết nguyên nhân.

- Chóng mặt, loạng choạng, té, không giải thích được lý do.

Bệnh xuất hiện với các triệu chứng nói trên, xuất hiện đột ngột (trong vòng vài giây tới vài chục phút). Đây là đặc điểm rất quan trọng của đột quỵ não. Các triệu chứng có thể nặng tối đa ngay từ đầu và không tiến triển nặng nề thêm (thường là biểu hiện của đột quỵ não chảy máu) hoặc các triệu chứng đã xuất hiện sẽ nặng dần lên trong các phút, các giờ tiếp theo và có các triệu chứng mới xuất hiện thêm (thường là biểu hiện của đột quỵ thiếu máu não).

Khi người nhà phát hiện thấy bệnh nhân có biểu hiện của các triệu chứng với các đặc điểm xuất hiện và hoàn cảnh xuất hiện như trên, thì người nhà bệnh nhân nên và không nên làm các công việc sau:

Nên:

- Bất động, theo dõi bệnh nhân, sơ cứu duy trì nhịp tim và nhịp thở khi cần thiết.

- Đối với người bị tai biến mạch máu não, thời gian là vàng. Xử lý hay nhất là gọi xe cấp cứu hoặc taxi đưa ngay bệnh nhân đến bệnh viện càng sớm càng tốt. Việc thăm khám và điều trị cần hết sức khẩn trương, đặc biệt trong khoảng 3 giờ đầu.

- Khi di chuyển bệnh nhân nên để bệnh nhân trên mặt phẳng, nghiêng mặt sang 1 bên, nới bớt quần áo cho thoáng.

- Chuẩn bị tâm lý cho mọi người trong gia đình, chủ động đón nhận thời kỳ chăm sóc, điều trị bệnh nhân lâu dài, vất vả.

Không nên:

- Cạo gió, uống nước chanh… khi bệnh nhân có các triệu chứng đột quỵ (tưởng lầm bệnh nhân bị trúng gió). Do khi bị liệt vùng hầu họng, bệnh nhân uống nước sẽ gây sặc vào đường thở, làm suy hô hấp cấp hoặc gây tăng huyết áp và làm chậm thời gian đưa đến bệnh viện.

- Đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng xe máy vì có trường hợp bệnh nhân bị liệt một bên, không thể gác chân lên xe và làm chân bên liệt bị chấn thương.

- Để bệnh nhân tại nhà chờ đợi sự thuyên giảm tự nhiên của bệnh hoặc cho rằng bệnh nhân tuổi đã cao không cần đưa đi bệnh viện cứu chữa.

- Trì hoãn để đưa bệnh nhân đi khám trong hoàn cảnh tiện lợi (khám theo tuyến, chờ cho đầy đủ các thành viên gia đình, chờ cho trời sáng mới đưa bệnh nhân đi bệnh viện…).

- Tự sử dụng các loại thuốc cấp cứu điều trị mà không có đơn của bác sĩ.

Biến chứng thiếu máu và nhồi máu cơ tim

Các triệu chứng gợi ý có cơn thiếu máu cơ tim như:

- Đau thắt ngực trái khi gắng sức, căng thẳng tâm lý, nhiễm lạnh… đau thắt ngực như bóp, vặn, xoắn tim, đôi khi nặng ngực.

- Đau kéo dài 5 -10 phút, có khi như dao đâm, lan ra hàm, cánh-cẳng tay trái và ngón út, hoặc lan ra hàm nghẹn ở cổ.

- Khi nghỉ ngơi hoặc sử dụng nitroglycerine thì cơn đau sẽ giảm.  Nếu không giảm hoặc kéo dài hơn 30 phút cần cảnh giác nhồi máu cơ tim.

Ở một số bệnh nhân có thể không có đau ngực trái dù thiếu máu cơ tim rõ rệt, điều này thường gặp ở người già, tiểu đường, nhiều bệnh phối hợp như bệnh phổi mạn tính tắc nghẽn (COPD). Triệu chứng khó thở, mệt khi gắng sức là dấu hiệu thường gặp ở nhóm người này.

Những dấu hiệu cảnh báo nhồi máu cơ tim:

- Một vài trường hợp: đau vùng mũi ức kèm theo nôn. Cũng có khi nhồi máu cơ tim xuất hiện từ từ, đau nhẹ hay chỉ thấy khó chịu ở ngực. Trong những trường hợp không điển hình như vậy, người bệnh thường không biết tình trạng trầm trọng hơn đang tiềm ẩn phía sau nên khi các triệu chứng thật rõ ràng mới tìm sự giúp đỡ.

- Triệu chứng nhồi máu cơ tim ở phụ nữ, cũng rất hay gặp những trường hợp có cơn đau không điển hình như trên: khó thở, buồn nôn, nôn và đau lưng hay đau hàm.

Phòng ngừa biến chứng do tăng huyết áp

Thay đổi lối sống đồng thời kiểm soát huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch:

• Ngừng hút thuốc

• Giảm cân

• Ăn hạn chế muối

• Hạn chế rượu bia

• Tăng cưòng hoạt động thể lực

• Ăn tăng cưòng rau và hoa quả

• Hạn chế ăn chế phẩm mỡ 

• Tránh căng thẳng, cần thư giãn, nghỉ ngơi hợp lý. Tránh bị lạnh đột ngột.

Tăng huyết áp là bệnh lý rất phổ biến và là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới cũng như ở Việt Nam. Tăng huyết áp gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm đến tính mạng người bệnh, nhưng nếu hiểu biết nhiều hơn về những biến chứng do tăng huyết áp gây ra sẽ góp phần phòng ngừa và giảm thiểu các biến chứng này.