Tân Cương mùa chè Tết

Phóng to

Chè Tân Cương nổi tiếng trong và ngoài nước

Vào thời điểm này, người làm chè (trà) Tân Cương - vùng chè nổi tiếng của tỉnh Thái Nguyên - đang hối hả thu hái, chế biến lứa chè đông cuối cùng để cung cấp cho thị trường Tết Nguyên đán. Giá 1kg chè khô loại đặc biệt đã lên tới 280.000đ, chè loại 1 hơn 100.000đ, so với tháng trước đã tăng tới 30% và vẫn đang tăng lên từng ngày.

Cây chè có mặt ở khắp tỉnh Thái Nguyên, song không ở đâu có được không khí làm chè Tết nhộn nhịp như ở Tân Cương. Phần do được thiên nhiên ưu đãi, phần do làm tốt công tác thủy lợi nên nơi đây luôn được mùa chè đông - mùa mà ở nhiều vùng khác cây chè còn đang “ngủ”. Tuy sản xuất quanh năm nhưng chỉ từ giữa tháng chạp người làm chè mới sản xuất chè Tết. Bởi chè để lâu quá nửa tháng sẽ không giữ nguyên được chất lượng ban đầu.

Anh Trần Văn Thắng ở xóm Hồng Thái 2, một trong số ít “cao thủ” trong làng chè Thái Nguyên cho biết: Chè ngon sản xuất ra đến đâu có người vào tận nhà mua hết đến đấy. Riêng loại chè đặc biệt, thường gọi là chè “Nõn” hay chè “Thượng Ty” ngay cả khách hàng quen, chậm chân cũng khó kiếm. Bởi từ khâu chăm sóc, thu hái đến chế biến loại sản phẩm này đều rất kỳ công.

Anh Thắng giải thích: Để có những cánh chè thành phẩm săn nhỏ, chỉ được hái 1 tôm (nõn trên cùng của búp chè) và 1 lá liền kề, các búp chè phải đều nhau tăm tắp, lại không được hái khi trời mưa nặng hạt hay nắng quá gắt. Đông người hái là vậy và do đòi hỏi kỹ thuật tỉ mỉ nên công thu hái loại chè này thường cao gấp 6 – 8 lần chè bình thường. Có thị trường đấy, song một năm anh Thắng cũng chỉ sản xuất được hơn một tạ chè đặc biệt trong tổng số hơn 2 tấn chè khô thu hoạch.

Sao chè là công đoạn vô cùng quan trọng. Chè thu hái về phải trải ra nia thật nhẹ nhàng tránh dập gãy và không được để lâu. Chỉ có những bàn tay thực sự tài hoa mới cho ra lò những búp chè xoắn như móc câu, khô giòn mà không cháy, chưa cần lấy hương đã có thể cảm nhận được hương vị riêng của đất, của nắng gió Tân Cương. Có như vậy chén chè pha nước giếng khơi mới luôn có màu xanh vàng hấp dẫn, hương thơm quyến rũ và vị ngọt dịu còn lưu lại mãi.

Theo những người sao chè có tay nghề được xếp vào hàng “sao”, thành công của việc sao chè phụ thuộc rất nhiều vào cảm giác của bàn tay. Cảm giác này chỉ có được qua sự đam mê với nghề, sự học hỏi đúc rút kinh nghiệm qua hàng thế hệ. Điều này lý giải vì sao số người làm chè được coi là “đại cao thủ” ở vùng chè có truyền thống gần một trăm năm như Tân Cương cũng chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Có nghề họ chẳng bao giờ lo tư thương ép giá, mà chỉ lo làm sao để không xảy ra cảnh tranh mua ngay tại nhà mình. Thu nhập của các gia đình này cũng đứng hàng đầu xã, trên dưới 100 triệu đồng/năm. Để phục vụ Tết, cả xã có thể sản xuất khoảng 40 tấn chè khô, nhưng để chắc chắn mua được loại chè cao cấp chỉ có thể đến tận nhà người làm chè và cũng phải đặt trước ít nhất 5 ngày.

Càng có giá càng cần thương hiệu

Với hơn 400ha chè và khoảng 1.000 hộ sản xuất, cả xã Tân Cương cung cấp hàng năm khoảng gần 1.000 tấn chè búp khô. Theo Viện Nghiên cứu chè, nguyên liệu để sản xuất chè ở vùng Tân Cương có nhiều ưu điểm vượt trội so với các vùng chè khác trong cả nước (chè loại A, B chiếm đến 85%). Ngoài chất lượng do thiên nhiên ban tặng, thì bí quyết chăm sóc, thu hái, sao chè đã làm nên giá trị của chè Tân Cương.

Chất lượng cao là vậy, được giá và đắt hàng là vậy. Các sản phẩm chè đoạt giải thưởng Sao vàng Đất Việt, hàng Việt Nam chất lượng cao của một số cơ sở chế biến chè Thái Nguyên đều có xuất xứ từ mảnh đất này. Song, đến tận bây giờ, lượng chè sản xuất ra phần lớn vẫn tiêu thụ ở dạng “nguyên liệu gốc”, bao gói mộc mạc, không thương hiệu chính thức, không nhãn mác. Bí thư Đảng ủy xã Tân Cương Phạm Quốc Việt còn tỏ ra rất lo ngại về tình trạng nhiều sản phẩm chè ở nơi khác mượn danh Tân Cương sẽ ảnh hưởng đến uy tín vùng chè nổi tiếng này. Đi tham quan Trung Quốc, thấy trà Long Tỉnh giá hàng triệu đồng/kg, ông suy tư rất nhiều.

Nhưng ông cũng cho rằng xã chỉ có thể vận động người dân chuyển những diện tích màu năng suất thấp sang trồng chè, vận động nhân dân ứng dụng tiến bộ KHKT để nâng cao chất lượng. Còn đầu tư chế biến và xây dựng thương hiệu thì đối với xã như “quá tầm”. Dù sản lượng chè vẫn tăng, chưa bao giờ ế, giá vẫn cao, nhưng để làm tăng giá trị, đưa đặc sản này của Thái Nguyên “vượt biên”, người trồng chè Thái Nguyên vẫn thấy xa vời lắm.