Phóng to

TTC - Từ điển với riêng nhiều học giả thuở đi học hay bị thi lại thì luôn là sách công cụ kinh điển thiêng liêng. Nhưng với nhiều nhà phê bình văn chương, khi tranh cãi đến lúc vừa cáu vừa bí chỉ thuần túy coi nó như gia vị đem rắc vào mấy món nguội ngắt nhạt hoét của chính mình.

Mạnh Tử lão đại hiệp bảo: Tin sách chẳng bằng không đọc sách. Vì thế, xin thiển cận bàn góp thêm cho rộng đường chữ nghĩa.

Thực ra, tại chức đơn giản chỉ là tên của một phương pháp sư phạm ở ta áp dụng riêng cho bậc đại học. Chưa thấy có phổ thông tại chức hoặc đào tạo tại chức sau đại học, từ đó dẫn đến việc nền giáo dục ưu tú của nước nhà vắng thiếu học vị thạc sĩ hoặc tiến sĩ tại chức. (Cách đây lâu lâu trên tờ Tuổi Trẻ Cười có một ông huênh hoang ký: Giáo sư hệ tại chức, chắc là bằng giả nên đến nay thì thấy mất tiêu).

Thuở xa xưa, bọn sinh viên nông nổi hệ chính qui có đố kỵ truyền n g ô n một câu "Dốt như chuyên tu, ngu như tại chức". Câu này thực sự đã thất truyền, bởi đứa nào mà còn cố nhớ, đứa ấy rất khó đi xin được việc, nhất là vào một vài cơ quan nhà nước. Ở những chỗ ấy, nhan nhản đông người tốt nghiệp tại chức đang vất vả hiên ngang chính danh làm sếp.

Sếp tại chức ở các công sở đó được chia thành nhiều loại. Tựu trung, kính cẩn phân ra thành ba bậc Thượng, Trung, Hạ. Bậc Thượng ở cảnh giới cao lắm, thường chỉ thấy bụng ít thấy mặt, nên rất khó bàn.

Theo bản thảo một cuốn từ điển sắp được xuất bản thì chữ "Tại chức" được giải thích là: 1- (Danh từ không giới tính): Người làm sếp. 2- (Trạng từ thể không động đậy): Cứ ở yên trên vị trí ấy, cứ ngồi chặt ở cái ghế ấy, bất chấp mọi chuyện. Ví dụ: thua bóng đá, rút ruột công trình, đổ tàu hỏa v.v...

Bậc Trung thì bụng và mặt đều lộ, lạ nhất là lộ thêm mông. (Xin đừng nghĩ mông là tục. Trong cuốn tiểu thuyết khét tiếng của văn học Liên Xô “Kỳ lạ thế cuộc đời này”, nhà văn Granin có kể chuyện thật về một viện sĩ bác học. Khi trả lời phỏng vấn về các công trình xuất sắc của mình, ông nói "Tôi không cám ơn cái đầu của tôi mà vĩnh viễn tôi chỉ cám ơn cái mông".

Nhà bác học nói vậy để nhấn mạnh cái sự chăm chỉ nhẫn nại, một phẩm chất bắt buộc phải có ở những thiên tài. Chính vì thế, văn chương trong sáng cái thuở tinh khôi chưa có hở hang người mẫu, ít thấy ai ví… như mông hoa hậu mà đa phần thường ví: To như mông viện sĩ).

Sếp tại chức bậc Trung hầu hết mông đều bề thế tròn trĩnh học giả, đấy là do công phu kiên trì ngồi suốt tám tiếng hành chính vàng ngọc luyện trò chơi điện tử Warcraft hoặc Lines do bọn ranh con kỹ sư thực tập kéo ra từ mạng in-tờ-nét.

Đến bậc Hạ thì chẳng đáng để bàn, bởi đám này mới chập chờn lê la ở đầu hoạn lộ, mặt mũi còn chưa định hình nói gì đến mông đến bụng. Tuy có ngồi ở chỗ ấy, ở ghế ấy, nhưng nhân ảnh nhập nhèm lờ mờ, đại loại là đối tượng của khoa u minh học hoặc ngoại cảm học.

Xét tổng thể, đạo đức của nhiều sếp tại chức đã hoặc sắp tốt nghiệp đều là hay, đều là đậm đà độc đáo. Khi đường lợi danh trôi chảy thì hùng tráng cái gì cũng biết. Thiên văn thông, địa lý thông.

Khi trục trặc ra tòa thì rụt rè ngơ ngác cái gì cũng không biết. Phong độ ngây thơ nhang nhác giống một cô đào điện ảnh thập thành xếch-xi, nhưng khi phải đóng phim truyền hình lành mạnh có cảnh chút ít hôn nhau thì bẽn lẽn làm đơn xin phép bố mẹ, xin phép hội phụ nữ, mặt mũi e lệ đỏ bừng tư cách.

Khái niệm tại chức còn có một nét đẹp văn hóa nữa, đó là cực kỳ dị ứng với khái niệm từ chức, một khái niệm vốn dĩ tiêu cực hình như đã tiệt nọc từ thuở có mấy kẻ sĩ lẩm cẩm kiểu như Đào Tiềm, như Nguyễn Khuyến. Nền kinh tế ổn định của chúng ta nhiều năm nay ao ước loay hoay muốn hóa rồng. Văn hóa tại chức đã nồng nhiệt góp phần gìn giữ cái khát khao đấy muôn đời là khao khát.