Phóng to

Niềm vui khi mua được một chiếc huy chương của quân giải phóng

Chúng tôi tìm đến nhà ông D. - một người chuyên mua bán kỷ vật chiến tranh - ở thị trấn Khe Sanh (huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị). Thấy khách lạ, ông D. nghi ngờ: "Làm quái gì có mấy huy chương này nọ mà bán. Có mua sắt thép thì còn cả đống kia". Chúng tôi phải nói là bạn của L. (làm việc ở một khu di tích trên Hướng Hóa) thì nét mặt của ông D. mới chịu dãn ra. Là chủ vựa phế liệu có tiếng tăm ở Khe Sanh, ông D. thu mua đủ thứ từ sắt vụn đến xác bom, vỏ đạn pháo, xác xe tăng... và cả những món đồ được coi là kỷ vật thời chiến.

Bán... huy chương

Ông D. kể: "Cách đây gần năm, có tay thông dịch viên dẫn đoàn khách du lịch người Pháp, Mỹ vô hỏi có đồ cổ gì bán không. Tôi nói: Chỉ có đồ chiến tranh sót lại, lấy thì lấy, rồi đưa ra một mớ đủ thứ: thẻ bài, tiền cent, biđông của lính Mỹ, huy chương của quân giải phóng... Mấy ông khách Tây lấy sạch. Hai món khách Tây thích nhất là thẻ bài của lính Mỹ và các loại huy chương". Kể từ đó, ông D. trở thành "đại lý” chuyên cung cấp kỷ vật chiến tranh cho khách du lịch. Tiếp đó, những tay săn đồ cổ kiêm săn hàng kỷ vật chiến tranh từ Huế và Quảng Trị cũng kéo ra làm ăn với ông D..

Vào nhà lấy ra một hộp nhôm đựng xâu 13 đồng xu có chữ Franc5aise đã mờ, ông D. quảng cáo: "Cái này của lính Tây từ thời kháng Pháp đó, do thằng gần sân bay Tà Cơn mang lại cân cho tôi, giờ bán cho khách Việt thì 100.000đ, còn ngoại quốc thì tha hồ hét giá”. Thấy khách chưa ưng, ông D. lấy thêm một mớ thẻ bài của lính Mỹ, rao giá 150.000đ/cái. "Các loại huy chương có khách là họ mua liền nên cũng hơi hiếm hàng. Mới tháng trước khách vào lấy hết, kể cả huy chương của quân giải phóng lẫn huy chương của quân Mỹ”.

Thợ săn kỷ vật chiến tranh

Tr. - một ông chủ phế liệu ở Khe Sanh - cho biết cách đây khoảng vài năm mấy cái thẻ bài hay tiền xu, biđông nước, mũ mão trên này nhiều vô kể, chủ yếu bán sắt vụn hết. Nhưng từ khi thấy khách du lịch ưng thì có nhiều người tìm đến các vùng đồng bào Vân Kiều để gom về bán. Có người còn khăn gói lên cả A Dơi, qua Đăkrông, rồi biên giới Việt - Lào để săn hàng. Nhưng cũng có đợt khách hàng không có nên ế ẩm. Ngay ông Tr. đang có cả đống các loại kỷ vật nằm lẫn lộn với sắt vụn.

Đối với S. - một tay săn kỷ vật chiến tranh ở xã Tân Hợp - thì lúc nào cũng có sẵn cả đống hàng để khách du lịch thoải mái lựa chọn. S. khoảng hơn 40 tuổi, người đen choai, từng đi bộ đội bên Campuchia về, chào hàng ra rả về năm chiếc thẻ bài của lính Mỹ, một chiếc phù hiệu con diều hâu đậu trên quả địa cầu. S. cho biết: "Thường tôi hay vào trong các vườn cà phê khu vực gần sân bay Tà Cơn để lượm. Nhất là sau mưa, có khi nhặt được cả đống ấy chứ".

Ông Hoàng Phước Lãm, trưởng ban di tích khu sân bay Tà Cơn, cho hay việc mua bán các kỷ vật chiến tranh đã diễn ra một thời gian tương đối dài. Ngay khu di tích này đã nhiều lần thu mua các kỷ vật chiến tranh để trưng bày. Nhưng đó cũng chỉ là một phần rất nhỏ, vô số hiện vật còn lại đã theo balô du khách để tìm đến các bộ sưu tập cá nhân ở nhiều nước.