Anh mê sách từ thuở còn là sinh viên nghèo, chiều cuối tuần kéo nhau đi mua sách cũ lề đường lắm khi gặp các quyển hay, các quyển “đang tìm đỏ mắt mà lại còn rất mới” dốc túi mua hết sạch tiền anh vẫn điềm nhiên: Lát nữa tao mượn tiền thằng bạn mua gói mì ăn đỡ...

Thời hàn vi ấy đã qua, chúc mừng anh nay đã có nhà, có cơ hội dành ưu tiên cho sách, thế cũng vui rồi. Hai anh em ngồi với nhau một lúc, chuyện nhà cửa việc làm loanh quanh thế nào rồi cũng quay về chuyện sách. Mà sao cái thời khốn khó đó lại có những thằng mê sách thế nhỉ, mày có nhớ hôm tao vét tiền mua mấy quyển của Remarque không, trời ơi là đã, sách mình thích, tìm mãi lâu nay lại gặp mấy quyển còn rất mới...

Mình cũng bần thần nhớ lại trong những lần rong ruổi lề đường như thế đã bắt gặp các “gương mặt” yêu thích như Tản Đà vận văn in trên giấy dó, Lược khảo văn học của Nguyễn Văn Trung, Nghệ thuật chính trị, Nhàn trung vịnh sử... Mê sách quên ăn, câu này là nói thật nghĩa đen, ai từng trong nhóm với anh thì đều biết, đều tâm nguyện khi nào có nhà, chỗ ưu tiên số một không phải là không gian trà rượu tiếp khách mà chính là không gian cho sách.

Hôm rồi gặp người cô vốn làm ở trung tâm trẻ mồ côi. Cô thương các em thiếu thốn và thường hỏi mình các sách này kia gom góp cho các em. Một người như vậy thì việc đọc sách của các con trong nhà được xem trọng lắm.

Mỗi tuần cô thường đưa đứa con nhỏ từ Hóc Môn (TP.HCM) về các nhà sách trên đường Nguyễn Thị Minh Khai chọn mua sách. Thế nhưng lần này gặp, cô bảo tình hình này phải cắt giảm khoản tiền mua sách mới cho các con. “Sắp vào năm học, nhiều khoản chi quá, mà sách hiện nay thì đắt, thôi đành giảm bớt một phần...” - cô không giấu được sự ray rứt. Điều này thì giới làm sách, bán sách đều có thể hình dung: khi thu nhập khó khăn, sách sẽ là một trong những món bị “ưu tiên” cắt giảm trong chuỗi chi tiêu của mỗi gia đình.

Càng bất ngờ hơn khi tuần qua một vị tu sĩ ở TP.HCM vừa nhắn tin nhờ chọn giùm một số sách thích hợp với các em độ tuổi cấp I-II, “để mang về quê cho tụi nhóc”. Đến khi gặp nhau mới được nghe câu chuyện của thầy: “Hôm rồi mình về quê ở Long Khánh, mấy đứa bé trong xóm than rằng lâu nay ba mẹ không cho tiền mua sách nữa. Thấy tội quá nên mình lên Sài Gòn vận động bà con ít tiền mua sách để đem về quê cho chúng, nhờ anh chọn cho các sách được được chút”.

Kinh tế khó khăn không loại trừ làng xuất bản. Không chỉ có tình trạng sáu tháng đầu năm, có nhà xuất bản không ra được quyển sách nào, mà các cửa hàng bán lẻ tại TP.HCM cũng đang báo động về mức sút giảm doanh thu. Đến nay, có ít nhất ba doanh nghiệp sách đã phá sản, một số thương hiệu sách đang rục rịch mở thêm kênh kinh doanh sách điện tử (e-book), như một cách cựa quậy để níu kéo sức mua đang lao dốc.