Phóng to

Cơ quan chức năng kiểm tra lô hàng phế liệu của Công ty Phú Trường Thành - Ảnh: H.K.

Tháng 9-2007, Công ty cổ phần Kim Khí TP.HCM (Công ty Kim Khí, Q.1) mở tờ khai tại cảng Cát Lái nhập 310 tấn thép phế liệu dạng ép thành khối. Qua kiểm tra, hải quan phát hiện bên trong 13 container lại là các loại vỏ lon thực phẩm, nước uống, bao nilông, vỏ chai nhựa... đã qua sử dụng, còn bám đầy tạp chất, bốc mùi hôi thối.

Sở Tài nguyên - môi trường (TN&MT) có công văn gửi Cục Hải quan TP thông báo lô hàng phế liệu của Công ty Kim Khí không đáp ứng các yêu cầu bảo vệ môi trường, đề nghị tái xuất toàn bộ lô hàng trên. Ngày 22-10, Cục Hải quan TP ra quyết định xử phạt Công ty Kim Khí 20 triệu đồng và buộc tái xuất lô hàng vi phạm.

Cũng núp bóng dưới dạng nhập sắt, thép phế liệu, Công ty TNHH thương mại Anh Trang (Hải Phòng) tuồn về cảng Cát Lái 1.400 tấn rác (61 container) gồm các loại lon, hộp kim loại đã qua sử dụng, chưa được làm sạch. Hải quan lập biên bản tạm giữ và mời Sở TN&MT kiểm tra toàn diện. Sở TN&MT kết luận lô hàng của Công ty Anh Trang không đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường, đề nghị Cục Hải quan TP xử lý và buộc tái xuất.

Cuối tháng 7-2007, Công ty TNHH Phú Trường Thành (Q.Bình Tân) mở tờ khai tại cảng Cát Lái nhập 58 tấn chai nhựa đựng nước khoáng, nước tinh khiết đã qua sử dụng (được phép nhập). Qua kiểm tra, hải quan phát hiện toàn bộ lô hàng là chai nhựa đựng các chất khác (thức uống có đường, hóa chất, chai dịch truyền...) chứ không phải nước tinh khiết, nước khoáng như khai báo. Cục Hải quan TP đã xử phạt Công ty Phú Trường Thành 17,5 triệu đồng và buộc phải đưa số hàng vi phạm ra khỏi lãnh thổ VN trong vòng 30 ngày (công ty này đã cho tái xuất).

Vụ nhập phế liệu mới nhất được Hải quan cảng Phước Long II phát hiện vào ngày 22-10. Qua kiểm tra 17 container hàng của DNTN thương mại Nghệ Phong (Bến Lức, Long An) có 343 tấn nhựa phế liệu đã qua sử dụng (không rõ xuất xứ), chứa nhiều tạp chất (trong tờ khai hải quan là nhựa phế liệu FE chưa qua sử dụng). Ngày 25-10, Cục Hải quan TP đã ra quyết định xử phạt DNTN Nghệ Phong 17,5 triệu đồng, buộc tái xuất.

Qui định chặt, kiểm tra lỏng

Ông Trần Hải Minh - chi cục phó Chi cục Hải quan cửa khẩu Sài Gòn khu vực 1 - cho biết khi làm thủ tục hải quan các DN đều có xuất trình "giấy xác nhận điều kiện nhập khẩu phế liệu" (gọi tắt là giấy xác nhận - GXN) do sở TN&MT các tỉnh, thành cấp. Tuy nhiên, theo thượng tá Dương Văn Linh, phó phòng 3 Cục Cảnh sát môi trường Bộ Công an (C36), Sở TN&MT chỉ xác nhận về tình trạng điều kiện kho bãi dành riêng cho việc tập kết hàng và đồng ý cho nhập phế liệu nếu bảo đảm các điều kiện về môi trường, đủ năng lực xử lý các tạp chất. Sở TN&MT không có chức năng cấp phép theo từng lô hàng cụ thể. Thực tế, nhiều DN không tuân thủ đúng các yêu cầu trong GXN, đồng thời lợi dụng kẽ hở của GXN để nhập rác thải sai qui định và đối phó với cơ quan chức năng.

Ngoài ra, trong GXN của Sở TN&MT nêu rõ: trước khi nhập phế liệu, DN phải gửi thông báo cho sở trước năm ngày về các thông số: chủng loại, số lượng, trọng lượng, tuyến vận chuyển, kho bãi tập kết và nơi đưa phế liệu vào sản xuất. Thế nhưng ít có DN nào tuân thủ đúng yêu cầu này, hoặc có chăng cũng chỉ thông báo một đằng làm một nẻo (nhập sai khai báo). Một số nơi, Sở TN&MT còn yêu cầu các DN phải đo đạc quan trắc môi trường và báo cáo bằng văn bản để sở xem xét lại năng lực xử lý môi trường, yêu cầu này ít khi được DN quan tâm hay cũng chỉ báo cáo lấy lệ chứ không thật sự nghiêm túc.

Qui định thì rất chặt nhưng công tác giám sát, kiểm tra còn quá lỏng lẻo. Nhiều ý kiến cho rằng nếu Sở TN&MT có chức năng cấp GXN cho DN thì cũng phải có trách nhiệm giám sát, kiểm tra việc thực hiện của các DN. Thực tế, từ công đoạn làm thủ tục hải quan đến lúc đưa về kho bãi, cơ sở sản xuất không có lực lượng nào kiểm tra, xử lý.

Tại khâu kiểm hóa, phía hải quan thừa nhận không thể nào kiểm xuể một lúc mấy chục container hàng, chỉ có những lô hàng nghi vấn mới tổ chức kiểm tra toàn diện, nên "rác ngoại" rất dễ lọt lưới.

Cần có biện pháp mạnh

Thượng tá Dương Văn Linh cho rằng vì lợi nhuận nên một số DN bất chấp các qui định của pháp luật để nhập chất thải về nước gây ảnh hưởng môi trường. Ông Trần Hải Minh cho biết khi bị phát hiện, có DN vi phạm còn bất hợp tác với cơ quan chức năng, cố tình tránh né, kéo dài thời gian thực hiện quyết định xử phạt. Điển hình là Công ty Anh Trang, mặc dù hải quan đã hai lần gửi giấy mời (và nhiều lần gọi điện thoại trực tiếp) yêu cầu gặp gỡ cơ quan chức năng xử lý đối với lô hàng vi phạm nhưng vẫn bặt vô âm tín. Một cán bộ hải quan nói rằng do thời gian lưu lại quá lâu nên các lô hàng phế liệu của Công ty Anh Trang bắt đầu phân hủy gây hôi thối.

Theo Cục Hải quan TP, các trường hợp nhập khẩu phế liệu không đúng qui định của pháp luật sẽ bị phạt 15-20 triệu đồng kèm theo hình phạt bổ sung buộc tái xuất hoặc tiêu hủy. Một cán bộ C36 cho rằng mức phạt này chưa đủ sức răn đe. Đối với việc buộc tái xuất, đa số DN không chịu thi hành hoặc cố tình kéo dài thời gian để "chạy thuốc". Có DN bỏ mặc hàng tại kho hải quan, không chịu làm thủ tục tái xuất. Do đó, hằng năm Nhà nước phải tốn một khoản tiền khá lớn cho việc tiêu hủy.