Một nghiên cứu mới cho thấy khu vực châu Phi cận Sahara có thể đang bước vào giai đoạn đầu của quá trình tách lục địa - hiện tượng địa chất khổng lồ từng tạo ra Đại Tây Dương hàng trăm triệu năm trước.

Khe nứt Kafue

Tâm điểm của nghiên cứu là khe nứt Kafue, một phần của đường đứt gãy kéo dài khoảng 2.500km từ Tanzania tới Namibia.

Trước đây giới địa chất học cho rằng khe nứt Kafue đã "chết" từ lâu, song nhiều bằng chứng gần đây cho thấy khu vực này có thể đang hoạt động trở lại, theo Đài CNN ngày 14-5.

Các nghiên cứu trước đây đã ghi nhận một loạt dấu hiệu bất thường như các trận động đất cực nhỏ, nhiệt độ dưới lòng đất gia tăng và sự thay đổi rất nhẹ về độ cao bề mặt. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cung cấp thêm một dạng bằng chứng mạnh hơn về dữ liệu địa hóa học.

Nhóm nghiên cứu đã thu thập khí từ các suối nước nóng và giếng địa nhiệt tại Zambia. Họ đặc biệt quan tâm tới tỉ lệ giữa helium-3 và helium-4 - hai đồng vị của khí heli.

Kết quả cho thấy lượng helium-3 cao bất thường, dấu hiệu cho thấy vật chất từ lớp mantle (manti) sâu bên trong Trái đất đang trồi lên bề mặt thông qua các khe nứt mới hình thành.

Theo trưởng nhóm nghiên cứu Rūta Karolytė, làm việc tại Đại học Oxford (Anh), đây là bằng chứng quan trọng cho thấy các mảng kiến tạo giãn ra và bắt đầu tách rời trong khu vực này - bước đầu tiên để hình thành một ranh giới mảng kiến tạo mới.

Đại dương mới sẽ hình thành

Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng quá trình này diễn ra cực kỳ chậm. Theo giáo sư Mike Daly - đồng tác giả nghiên cứu tại Đại học Oxford, nếu nhanh cũng phải mất vài triệu năm để vết nứt phát triển thành ranh giới mảng thực sự, còn chậm có thể kéo dài 10 - 20 triệu năm.

Nếu quá trình tiếp tục, miền nam châu Phi có thể dần tách khỏi phần còn lại của lục địa. Trước khi điều đó xảy ra, khu vực sẽ xuất hiện thêm động đất, hoạt động núi lửa, các thung lũng nứt sâu và hồ nước lớn. Cuối cùng nước biển có thể tràn vào và tạo thành một đại dương mới.

Ngoài giá trị khoa học, phát hiện này còn mở ra tiềm năng kinh tế cho Zambia. Nguồn địa nhiệt tại đây có thể được khai thác để phát điện, trong khi khí heli - vốn rất cần cho y tế và công nghệ cao - cũng có thể trở thành tài nguyên quý giá.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cho rằng cần thêm dữ liệu trên phạm vi rộng hơn để xác nhận liệu khe nứt Kafue thực sự là một ranh giới kiến tạo mới hay chỉ là hoạt động địa chất cục bộ.

Nếu giả thuyết được chứng minh, đây sẽ là một trong những cơ hội hiếm hoi để con người chứng kiến quá trình “khai sinh” của một mảng kiến tạo ngay khi nó bắt đầu.

Nghiên cứu đăng trên tạp chí Frontiers in Earth Science.

Phát hiện đứt gãy 'tự liền' chỉ sau vài giờ, nguy cơ động đất tăng khó lường

Nghiên cứu mới cho thấy đứt gãy sâu có thể tự hồi phục chỉ trong vài giờ, khiến nguy cơ động đất mạnh tích tụ nhanh hơn nhiều so với hiểu biết trước đây.