Ông già "HONG KONG" trên sân khấu cải lương VN

Phóng to

Nghệ sĩ Ba Xây trong phim Chuyện Ngã bảy - Ảnh: TFS

TT - Những ngày cuối tuần gần đây, rạp Hưng Đạo sáng đèn bởi nhiệt huyết muốn hâm nóng cải lương của những “cô, chú, bác” nghệ sĩ từng là những ngôi sao một thời. Trong trích đoạn Tiếng trống Mê Linh của đội quân U60 này có một “dấu ấn” thật khó quên: cụ Đô Trinh, vị bô lão luôn sát cánh Trưng Trắc, đánh trống đồng làm hiệu tiến quân. Năm nay, ngoài đời thật ông cụ râu tóc bạc phơ ấy tuổi đã 84, vậy mà trên sân khấu giọng hô còn sang sảng lắm. Lão nghệ sĩ ấy thường được gọi là ông Ba Xây.

“Tôi người Hoa. Cha mẹ đưa tôi từ Hong Kong qua Sài Gòn hồi mới 10 tuổi. Họ Tất, tên An, trong nhà cứ gọi A Xây tức là “nhỏ” đó, rồi lên sân khấu cũng kêu vậy luôn. Trong giới cải lương hồi đó có hai người gốc Hoa, đó là cô Bảy Phùng Há và tôi”. Điều này giải thích vì sao có những cái tên là lạ trong giới làm sân khấu và múa như Tất My Loan, Tất My Long, Tất My Ly...

Ông có cả thảy sáu người con và đều đích thân chọn tên cẩn thận sao cho thật ý nghĩa, và những cái tên đó, nhất là Tất My Loan, đều là những cái tên được giới nghệ thuật chuyên nghiệp biết tới. Ông đưa ra một cuốn sổ ngả vàng, trong đó có những bài báo từ thời xưa viết về “người Hong Kong 100% trong gánh hát Việt”.

Lúc mới qua thì không biết tiếng Việt, đến hai năm sau tức 12 tuổi mới học nói bập bõm, nhưng vì ở trong xóm có nhiều nhóm đờn ca, cậu bé A Xây nhiễm hồi nào không hay, và bởi có khiếu, đến năm 18 tuổi đã có thể làm thầy dạy đàn ở một tiệm đàn ngoài phố. Rồi một người bạn lập gánh hát thiếu tay đờn rủ rê, rồi gánh hát thiếu kép, thế là anh chàng người Hoa chính cống bước thẳng lên sâu khấu, từ gánh Việt Hoa đến Hoa Đất Việt, Thanh Minh, Tân Hoa Lan đến Thanh Nga, Dạ Lý Hương... và đã từng hai lần tự đứng ra lập gánh hát.

Điều lạ là trong quyển sổ lưu lại các bài báo của ông có những bài ca ngợi “ngũ hổ tướng” gồm Hoàng Giang, Việt Hùng, Ba Xây, Tư Rọm, Trường Xuân, nhưng có cả những bài nói về việc gánh hát của ông vì sao rã, rằng đưa Ba Vân thế vai Ba Xây lại hay hơn... Hỏi ông vì sao lưu những bài viết này, không giận, không sợ nhớ lại những kỷ niệm không vui? Ông cười hiền lành: “Mấy người viết báo này hỏi rồi tự tôi nói cho họ viết đó chứ. Họ viết sự thật chứ đâu có ác ý gì. Còn nghề nghiệp thì cũng phải có những vai mình không nghiên cứu kỹ, diễn không tài bằng người khác, đâu phải vai nào cũng diễn hay hết được đâu”.

Cuốn album ảnh của ông cũng lưu đầy đủ những tấm ảnh ngả vàng chụp ông diễn trên sân khấu, các vai độc, lão, mùi... bên cạnh những nghệ sĩ lừng danh thời ấy, trong đó có Thanh Nga khi ấy mới chỉ là một thiếu nữ đang tập hát. Trên sân khấu ông Ba Xây thời ấy rất cao to, cơ bắp cuồn cuộn bởi vừa hát vừa là võ sư. Chắc hẳn ngày xưa ông đào hoa lắm? Ông cười: “Kể cũng đẹp trai, cũng có người mến mộ... Nhưng tôi luôn giữ nền nếp gia đình. Vợ tôi là người tốt lắm, không thể làm người tốt như bả buồn lòng”.

Bây giờ ông nhận mình là “ông Năm cô đơn”, tên nhân vật trong phim Ông cá hô và Chuyện Ngã bảy của đạo diễn Mỹ Hà. Vợ ông mất đã mười mấy năm, ông lấy những nhân vật sân khấu, phim ảnh làm vui. Càng lớn tuổi, ông càng “đắt sô” đóng phim. Hễ cứ cần một ông lão khỏe mạnh quắc thước mà gương mặt sáng và diễn hay, người ta lại nghĩ tới ông.

Ông đang có vai một võ sư trong đoàn phim Người Bình Xuyên của TFS. Phim quay cả năm nay rồi và sẽ còn quay lâu nữa. Đi đóng phim quay tới 2g - 3g sáng là chuyện thường, rồi té ngã... chẳng sao. Hồi quay Ông cá hô, đang quay thì ông bị mổ cắt mất hai tấc ruột. Nằm đúng một tuần trong bệnh viện rồi... chạy thẳng ra hiện trường quay tiếp. 84 tuổi rồi nhưng vẫn lái xe hơi, chạy xe máy khỏe re, chạy cả xe đạp thể thao vào Chợ Lớn nữa. Có lẽ nhờ ngày xưa tập võ đều đặn nên rất dẻo dai - ông cười tự hào.

Hôm diễn lại Tiếng trống Mê Linh, cả nhà kéo đi xem rồi về quây quần bình phẩm: chỗ nào ba diễn chưa tới... “Tụi nó cũng là dân trong nghề mà. Nó nói đúng thì mình phải nghe”, ông lại cười. Điều mãn nguyện nhất của ông không phải là “nhất nghệ tinh”, mà là có một đàn con thành đạt, nói năng lễ độ dễ nghe, không huênh hoang khoe mẽ. “Nghề nghiệp là cái trời cho, là cái phải theo cả đời, còn cái mà mình phải phấn đấu mới có được ấy là một gia đình nền nếp, những đứa con ngoan”.