Chương trình nghệ thuật Hành trình hy vọng được truyền hình trực tiếp trên kênh Truyền hình Quốc phòng Việt Nam ngày 4-8, nhân 65 năm thảm họa da cam tại Việt Nam (10-8-1961 - 10-8-2026) và hưởng ứng Ngày Vì nạn nhân chất độc da cam (10-8).

Chương trình tái hiện những hậu quả, di chứng lâu dài của chất độc da cam, đồng thời khắc họa nghị lực vượt qua bệnh tật, vươn lên hòa nhập cộng đồng của các nạn nhân và gia đình.

Trong đó câu chuyện gia đình cựu chiến binh Đỗ Đức Địu ở xã Quảng Ninh, tỉnh Quảng Trị khiến nhiều người không cầm được nước mắt.

Vào chiến trường không sợ gì nhưng nhìn các con bị nhiễm chất độc da cam lại sợ

Ông Địu kể khi vào chiến trường, xác định vào là chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc, không có gì khiến ông sợ hãi cả. Giặc cũng không sợ. Nhưng khi hòa bình rồi, chứng kiến cảnh con cái bị nhiễm chất độc da cam, ông lại thấy sợ.

Ông có 15 người con thì cả 15 người đều bị nhiễm chất độc này, trong đó 12 người đã qua đời. Trong ba người con còn lại, chỉ có một người bình thường và đã lập gia đình.

"Đó vẫn là một con người, mà mình là người sinh ra, nên con chết, xác định là do mình. Mình đi chiến đấu, bị chất độc da cam và con lây nhiễm từ mình. Vì khuyết điểm đó, bố phải xin lỗi các con", ông nói trước 12 phần mộ.

Nói về số phận của mình, người cựu chiến binh già tự nhận là "trớ trêu": nhà người ta vui vẻ, con đàn cháu đống, còn ông nhìn các con nằm một chỗ ở đây (nghĩa trang) cũng buồn.

Bà Phạm Thị Nức, vợ ông Địu, cho biết bà chưa bao giờ trách chồng, thậm chí thương ông rất nhiều. Nhưng con chết, bà đứt từng khúc ruột. "Ước gì tôi khỏe mạnh như ông ấy để tôi hỗ trợ ông ấy một ít. Ước gì mẹ chết thay cho con để con được sống", bà nói.

Theo lời ông kể, khi các con lần lượt ra đi, vợ ông không làm gì được. Chỉ có ngất rồi nằm đó và mòn mỏi. Từ một người đàn bà nặng 50kg, giờ bà chỉ còn 32kg.

Như cắt đi từng nhúm ruột, ông Địu nói giờ ông chỉ lo nhất một điều: "Vợ chồng tui chết thì ai cho ăn cho uống? Ai tắm rửa? Ai lo lắng? Rồi cũng chết thôi", ông chỉ tay vào phần đất trống bên cạnh 12 ngôi mộ "tui cũng tính toán hết rồi, một đứa chỗ này, một đứa chỗ này".

Nghe bố nói "mong những đứa con của tôi chết trước tôi", con rất đau lòng

Xuất hiện trên sân khấu Hành trình hy vọng, chị Đỗ Thị Hằng - 36 tuổi, con gái ông Địu - chia sẻ: "Nhìn tôi đứng ở đây thế này, quý vị sẽ nghĩ nhìn con nhỏ đó có chút nào của tàn tật đâu. Nhưng để được đứng như thế này là cả một quá trình nỗ lực rất lớn của tôi và gia đình tôi".

Khi sinh ra, chị Hằng bị liệt một nửa người, nằm bất động một chỗ. Mọi sinh hoạt từ A tới Z đều do bố mẹ lo.

Để đứng lên được và có thể nói chuyện như hôm nay, chị đã trải qua 8 lần phẫu thuật. Chưa dừng ở đó, chị Hằng phải trải qua một ca phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng vì bị u xơ tử cung rồi biến chứng.

Da cam đã cướp đi một nửa cuộc đời chị. Nó cướp đi quyền được hạnh phúc, quyền học tập, quyền có tình yêu, quyền làm mẹ của chị.

"Nhiều khi tôi cũng trách số phận, sao mình sinh ra không khỏe mạnh như người khác, thậm chí oán trách bố mình. Tôi nói 'bố ơi bố, sao bố lại sinh con như thế này làm gì?'. Bố bảo con đau một thì bố đau mười. Bố chỉ muốn có một đứa con thôi, bố cũng không nghĩ sẽ như thế này. Nếu biết trước, bố mẹ đâu có sinh ra các con đâu", chị Hằng kể.

Khi nghe những lời đó, người con gái 36 tuổi nhói lòng, tim thắt lại. Cảm ơn bố mẹ, y bác sĩ, các nhà hảo tâm, cảm ơn trong những ngày gian nan, bố mẹ đã theo đuổi, giành giật sự sống cho chị liên tục, suốt hơn 10 năm trời. Hai ông bà đã phải bán tống bán tháo những gì có thể bán được. Cắm cả sổ đỏ, sổ hưu nho nhỏ để có tiền giành giật sự sống cho con gái.

Năm 2015, chị Hằng trải qua một cuộc phẫu thuật đáng nhớ, bác sĩ bảo vợ chồng ông Địu về lo hậu sự cho con.

Theo lời bố kể, trong lúc chuẩn bị đưa chị đi chôn, văng vẳng bên tai ông câu "bố ơi, đừng chôn con, con vẫn còn sống" như một sự tương thông giữa hai bố con. Lúc đầu ông nghĩ chắc do mình tưởng tượng nhưng ba lần liên tục như vậy mới run run đẩy nắp quan tài ra sờ lên mũi con thấy con thoi thóp nhưng vẫn còn thở. Thế là ông đưa chị đi bệnh viện với mong muốn còn nước còn tát.

"Nhưng bố ơi, mỗi khi có ai đến chơi, hỏi ông bà mong muốn nhất điều gì? Bố mẹ bảo: Mong sao những đứa con của tôi chết trước tôi. Vì chúng tôi còn sống, còn lo ma chay cho nó, vợ chồng tôi mới nhắm mắt yên lòng. Nghe điều đó, con rất đau lòng. Con không hề muốn điều đó", chị khóc nói.

Chị Hằng bày tỏ "con mong bố mẹ khỏe mạnh. Bản thân chị em con cũng sẽ khỏe mạnh. Mong da cam quên lãng chúng con đi, để con không phải qua bất kỳ ca phẫu thuật nào đau đớn nào nữa. Con mong gia đình mình được khỏe mạnh, hướng tới ước mơ".

Hiện chị Hằng có thể làm được những tấm bưu thiếp thủ công để bán. Chị dự định học bán hàng online để kiếm một chút tiền nho nhỏ để bố mẹ sẽ thấy con là người có ích và tự hào về con.

"Hôm nay con muốn nói một điều ấp ủ, thốt lên thật lớn rằng: Bố mẹ ơi, con yêu bố mẹ nhiều lắm".

Câu chuyện tình đời đặc biệt trong ngôi nhà 3 thế hệ nạn nhân chất độc da cam

Khi chúng tôi gặp đứa bé khiếm thị trong gia đình ấy, em nói về khiếm khuyết của mình ngây ngô: “Dạ từ nhỏ em đã không thấy gì. Mỗi lần em hỏi vì sao, ông ngoại chỉ xoa đầu rồi ông ngoại khóc”.