Phóng to

Nông dân được mùa, nhưng doanh nghiệp lại thiếu vốn mua lúa Ảnh: Q.ANH

TT - Hoạt động thu mua của các doanh nghiệp (DN) kinh doanh xuất khẩu (XK) gạo thời gian gần đây yên ắng lạ thường. Nhiều DN chỉ tổ chức thu mua cầm chừng. Vì sao?

Thiếu vốn đành giảm... mua

Trong tháng 3-2005, khi vụ lúa đông xuân tại Vĩnh Long bước vào mùa thu hoạch rộ, Công ty XNK Vĩnh Long lại giảm dần số lượng gạo mua vào. Mỗi tuần đơn vị này chỉ mua vào khoảng 2.000-3.000 tấn gạo, giảm gần một nửa sản lượng mua vào trước đó.

Ông Nguyễn Văn Khúc - giám đốc Công ty XNK Vĩnh Long - thừa nhận chỉ mua vào khoảng 60-70% sản lượng gạo so với nhu cầu, dù đã cố gắng xoay xở rất nhiều nguồn vốn. Còn tại Long An, khi đem lúa đến bán cho Công ty Lương thực (LT) Long An, nhiều người dân khá bất ngờ khi nhận được thông báo “khất nợ”, sau 3-4 ngày giao hàng mới được nhận tiền. “Chúng tôi chỉ biết nói với bà con là tiền về chậm, rồi chạy nguồn này nguồn kia để trả cho họ...”, ông Trương Văn Ảnh - giám đốc Công ty LT Long An - nói.

Cả ngân hàng và DN đều vướng Trước đây VCB TP.HCM có thể cho mỗi DN xuất khẩu gạo hạch toán độc lập vay đến 600 tỉ đồng. Nhưng gần đây các DN nhà nước xuất khẩu gạo được tổ chức lại, một số chuyển sang hạch toán phụ thuộc Tổng công ty Lương thực miền Nam (TCTLTMN). Lúc này VCB chỉ có thể cho vay TCTLTMN mà không thể cho vay đơn vị phụ thuộc. Hạn mức cho vay tối đa đối với TCTLTMN cũng chỉ là 600 tỉ đồng, trên cơ sở này TCTLTMN phân bổ lại cho các DN thành viên. Tiền vay bị khống chế trong khi “con” thì đông, chia ra mỗi nơi một ít, thiếu là vì thế. Sau khi gom lại, TCTLTMN có nhu cầu vốn 9.000 - 10.000 tỉ đồng. Với số vốn này thì cả bốn ngân hàng thương mại nhà nước cùng cho vay cũng chưa đáp ứng được nhu cầu này vì ngân hàng nào cũng bị khống chế không vượt quá 15% vốn tự có. Vướng thứ hai là một số DN muốn vay tiền ngân hàng mua tạm trữ lúa đông xuân để xuất khẩu dần. Thực tế các năm trước cả ngân hàng và DN đều thua lỗ nặng vì tạm trữ. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thua lỗ. Không đủ kho để bảo quản, phải trả thêm lãi suất, không dự báo được giá cả và lỗ lớn khi giá xuống. Nhưng nguy nhất là DN mua tạm trữ sau đó Nhà nước, vì an ninh lương thực, không cho bán dẫn đến đọng vốn. Mà đã không cho xuất thì giá rớt thê thảm, lỗ lớn.

“Khó khăn hiện nay là nguồn vốn tín dụng bị hạn chế, trong khi vốn tự có của hầu hết DN đều không đáp ứng được nhu cầu...”, ông Trương Văn Húa - giám đốc Công ty LT Tiền Giang - nói. Ông Húa cho biết thông thường vào thời điểm thu hoạch rộ vụ đông xuân mọi năm, Công ty LT Tiền Giang vẫn được ngân hàng dành cho một khoản tín dụng 150-200 tỉ đồng, có năm lên tới 270 tỉ đồng để tổ chức mua gạo XK. Thế nhưng năm nay đơn vị này chỉ được ngân hàng cho vay với hạn mức tối đa là 50 tỉ đồng.

Ông Khúc cũng cho biết đơn vị này được một ngân hàng cho vay ở mức 2-3 triệu USD, trong khi con số này vào năm trước là 6-7 triệu USD. Nhiều DN cho biết phải chạy khắp nơi, gõ cửa cả những ngân hàng nước ngoài và Quĩ hỗ trợ đầu tư phát triển... nhưng số tiền vay được cũng không mua đủ số lượng gạo theo nhu cầu.

Thiếu vốn đành chịu... ép giá!

“Điều khó khăn đối với các DN là năm nay giá gạo hàng hóa đã tăng mạnh, mức tăng lên tới 250-300 đồng/kg so với cùng thời điểm năm ngoái, do vậy nhu cầu về vốn càng lớn hơn...”, ông Phạm Văn Bảy - giám đốc Công ty XNK nông sản thực phẩm An Giang - nói. Thời gian qua, công ty này đã phải giảm sản lượng gạo thu mua vào xuống còn khoảng 40% so với nhu cầu, mặc dù kho bãi vẫn còn trống chỗ.

Theo các DN kinh doanh XK gạo, để XK một lô hàng 10.000 tấn gạo, DN cần phải có trong kho ít nhất 30.000 tấn gạo để quay vòng, khoản tiền vốn chôn lên tới 100-120 tỉ đồng với giá gạo hiện nay (tùy loại gạo).

Ông Nguyễn Châu Thành - phó giám đốc Công ty Thương mại XNK Đồng Tháp - khẳng định một DN có qui mô XK khoảng 100.000-120.000 tấn gạo/năm, nhu cầu vốn vào thời điểm mua lúa hàng hóa vụ đông xuân phải lên tới 200 tỉ đồng. Nhưng do khả năng vốn tự có thấp, hầu hết DN kinh doanh XK gạo đều dựa vào nguồn vốn vay ngân hàng để hoạt động. Ông cũng cho biết hiện nay Công ty Thương mại XNK Đồng Tháp phải ngưng hẳn việc kinh doanh phân bón để dồn lực vào thu mua gạo nhưng vẫn thiếu vốn trầm trọng.

Theo các DN, ngoài nguyên nhân ngân hàng thắt chặt tín dụng và giá gạo hàng hóa tăng, hiện tượng thiếu vốn tạm thời của các nhà kinh doanh gạo còn do lịch điều tàu đang trong tình trạng căng thẳng. Hiện tượng “khan hiếm” tàu vận chuyển, một phần do giá xăng dầu tăng mạnh, khiến hoạt động giao nhận hàng đều chậm trễ, đồng vốn DN do vậy bị quay vòng chậm.

Ông Thành cho biết có những chuyến hàng DN phải chờ 15-30 ngày mới nhận được tiền. Cũng do áp lực về vốn, một số DN buộc phải bán vội để quay vòng vốn, giá gạo do vậy đã bị ảnh hưởng. Giám đốc một DN khẳng định mức chênh lệch giá gạo 5% tấm của VN và Thái Lan đã lên mức 35-38 USD/tấn, so với mức chênh lệch 20 USD/tấn như trước đây là bằng chứng cho thấy các DN trong nước đang bị ép giá.

Do nguồn gạo tại Thái Lan đang khan hiếm (Chính phủ Thái Lan đang mua vào), nhiều nhà nhập khẩu chuyển sang mua gạo VN, chủ yếu là loại gạo 5% tấm. Thế nhưng, trong khi gạo 5% tấm của Thái Lan đã lên tới 296-298 USD/tấn, gạo VN cùng chủng loại chỉ tăng nhẹ và dao động ở mức 260-262 USD/tấn.

“Nhưng đâu chỉ có DN bị ảnh hưởng, nông dân trồng lúa cũng bị tác động...”, ông Húa nhận định. Phần lớn nông dân đều không có vốn để dự trữ lúa chờ giá tăng, do vậy họ buộc phải bán cho các thương nhân với giá thấp. “Giá gạo trên thị trường thế giới đang đứng ở mức cao rất có lợi cho XK, nhưng nếu tiếp tục kéo dài tình trạng thiếu vốn, cả DN và nông dân đều phải chấp nhận nhìn cơ hội trôi qua...”, giám đốc nhiều DN kinh doanh XK gạo than thở.