“Tôi nghĩ chỉ khoảng hai năm mọi việc sẽ dần trở lại như ban đầu. Người Nhật luôn chuẩn bị tinh thần để đối phó với những điều khó khăn như thế này” - ông Kensaku Matsumoto nói.

Phóng to

Nhiều người sẵn sàng xếp hàng đợi chờ từ Tokyo về Mito để thăm người thân sau thảm họa - Ảnh: Lan Phương

Ông Kensaku Matsumoto cùng bốn đồng nghiệp có mặt ở VN chỉ sau trận động đất, sóng thần hai ngày, thực hiện lời hứa với các đối tác VN.

Với ông và những người Nhật, chữ tín là quan trọng, rằng các đối tác VN đã phải sắp xếp khá nhiều công việc và chờ đợi cuộc gặp này, “chúng tôi không thể vì thế mà xem nhẹ lời hứa này” (xem Tuổi Trẻ ngày 14-3).

Ông Matsumoto kể khi xảy ra động đất, ông đang làm việc trong văn phòng công ty ở Tokyo. Cả căn phòng rung lên bần bật, màn hình máy tính rơi xuống đất, kệ sách, tài liệu cũng đổ ập xuống: “Tôi hét lớn yêu cầu tất cả nhân viên bình tĩnh rời khỏi văn phòng, đừng hoảng hốt, chỉ mang theo giấy tờ tùy thân và thoát ra ngoài thật nhanh. Khi chúng tôi quay lại văn phòng, điện thoại đã không còn liên lạc được, không còn cách nào liên lạc với người thân. Tôi yêu cầu mọi người về nhà. Bản thân tôi phải đi bộ hơn bốn giờ vì không có phương tiện công cộng nào cả. Về đến nhà tôi mới biết người cậu 78 tuổi cùng mợ và người em bà con ở Sendai, trung tâm trận động đất, đã mất tích.

Sau hơn 10 lần đến VN tìm cơ hội hợp tác đầu tư, kế hoạch đến VN lần này của chúng tôi đã hoàn tất từ hơn một tháng trước, chỉ còn một ngày nữa mọi chuyện sẽ được giải quyết trong chuyến đi này. Đi VN hay đến Sendai tìm cậu, mợ và người em đang ở đâu đó trong đống đổ nát...?”.

Không phải người Nhật nào cũng quen với động đất

Phóng to

Ông Kensaku Matsumoto - Ảnh: Viễn Sự

"Bố mẹ tôi luôn dặn “phải bình tĩnh dù có chuyện gì xảy ra, vì hoảng hốt có thể sẽ giết chết con”. Tôi cũng dạy con mình như thế"

- Đến giờ này cậu tôi vẫn mất tích, không tìm thấy thi thể và có thể không còn sống. Sẽ có lúc bạn phải đứng giữa những quyết định khác nhau, giống như đứng ở ngã ba: rẽ trái hay rẽ phải.

Tôi rất âu lo cho cậu tôi, đã tìm mọi cách liên lạc nhưng không thể đến Sendai vì đường sá tắc hết. Ở đó đã có các đội cứu hộ mà tôi tin họ cũng dành tình thương cho cậu tôi như tôi vậy. Tôi có cố gắng đến đó cũng sẽ rất khó khăn mà không chắc có thể tìm được cậu.

Mọi người ủng hộ tôi đi VN và giữ liên lạc với nhau.

Đến VN tôi nghe tin Nhà máy điện hạt nhân Fukushima có khả năng nổ, phóng xạ phát ra sẽ nguy hiểm đến tính mạng nhiều người. Tôi yêu cầu các nhân viên nghỉ việc, rời khỏi Tokyo. Hôm sau khi gọi điện thoại đến công ty không nghĩ sẽ có ai nhấc máy nhưng tôi ngạc nhiên vô cùng: 35 nhân viên vẫn đi làm bình thường.

* Trong những ngày này chúng tôi vẫn thấy người dân Nhật nhẫn nại, bình thản, đùm bọc yêu thương nhau, kiên nhẫn xếp hàng ngoài trời tuyết, giá lạnh để chờ đến lượt mình...?

- Chúng tôi được dạy từ nhỏ kể cả ở nhà, ở trường rằng phải bình tĩnh trước mọi chuyện. Người Nhật nào cũng hiểu trong hoàn cảnh khó khăn như vậy nếu ai cũng nghĩ đến mình, tranh giành, chen lấn... thì những người khác liệu có còn gì. Vì vậy họ đùm bọc, đoàn kết, yêu thương san sẻ mọi thứ cho nhau.

Sống trong môi trường như thế bạn không thể hành xử khác được.

* Dường như mọi người đều có một sự chuẩn bị cho thiên tai như thế này?

- Không phải ai cũng có “cơ hội” để có những trải nghiệm kinh khủng này. Tôi năm nay đã 66 tuổi nhưng đây mới là lần thứ hai trải qua thảm họa khủng khiếp như thế. 17 năm trước ở Osaka động đất làm nhiều nhà cửa sập, cháy... hàng ngàn người chết, mất tích.

Người Nhật chúng tôi hiểu rằng mình sống trên một vùng đất không bình thường, động đất vẫn xảy ra thường xuyên trong nhiều năm qua nên có thể nói là kinh nghiệm đối phó với động đất của từng cá nhân luôn trong tư thế sẵn sàng.

Tôi, vợ con tôi... đều được dạy khi động đất thì chui xuống gầm bàn hoặc vào nhà vệ sinh (diện tích nhỏ nhưng có nhiều bức tường). Lúc nào trong nhà cũng có balô chứa sẵn những thứ cần thiết nhất để chạy. Nhà cửa ở Nhật cũng vì thế được xây dựng khá kiên cố...

Cái mà chúng tôi không lường trước được là sóng thần lần này quá lớn đã gây ra thảm họa kinh hoàng.

Tinh thần samurai

* Câu chuyện các nhân viên công ty ông làm chúng tôi liên tưởng đến “Fukushima 50” - những người tình nguyện ở Nhà máy điện hạt nhân Fukushima đã quyết định ở lại vì sự an toàn của nhà máy và của đồng bào mình, bất chấp nguy hiểm của bản thân?

- Họ thật dũng cảm. Đó không chỉ là lòng trung thành, trách nhiệm của họ với công ty mà đó còn là tình yêu, sự hi sinh của họ với gia đình, với đồng bào mình. Những nhân viên của tôi hay những kỹ sư, những người thợ ở Nhà máy điện hạt nhân Fukushima tình nguyện ở lại làm việc thể hiện sự yêu thương gia đình, yêu thương người thân của họ nữa chứ không đơn thuần chỉ là công việc.

Chẳng hạn tôi nếu vì lý do nào đó chết đi nhưng khi biết rằng vợ con mình được an toàn, có cuộc sống tốt hơn thì tôi cũng sẵn sàng chấp nhận cái chết đó.

Hồi động đất ở Osaka, báo chí đã kể nhiều về câu chuyện trong nhà lửa cháy lan rộng vẫn còn kẹt một người con, bố mẹ lao vào cứu con nhưng người con đó lại bảo bố mẹ thoát ra để họ an toàn vì nếu ở lại sẽ cùng chết.

Và người Nhật ai cũng sẽ làm như thế. Luôn phải biết chết khi nào cho xứng đáng. Hồi tôi 5 tuổi, ông nội tôi, một samurai đích thực, đã chỉ cho tôi cách harakiri (tự mổ bụng chết, giữ trọn khí tiết). Hồi đó tôi sợ lắm, chỉ khóc mà thôi nhưng sau này tôi hiểu được tinh thần của hành động đó.

Tất nhiên giờ đây không phải harakiri nữa, nhưng tôi đã chia sẻ lại cho các con tôi tinh thần này.

* Ông nghĩ rằng bao lâu nữa Nhật Bản sẽ khắc phục xong hậu quả của thảm họa này?

- Tôi nghĩ chỉ khoảng hai năm mọi việc sẽ dần trở lại như ban đầu. Người Nhật luôn chuẩn bị tinh thần để đối phó với những điều khó khăn như thế này. Tôi tin rằng sau thảm họa này những người Nhật sẽ mạnh mẽ hơn, đoàn kết nhau tái thiết đất nước.