Theo các chuyên gia, sự thay đổi này không chỉ tác động đến doanh nghiệp mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người tiêu dùng, đồng thời đi kèm với những yêu cầu khắt khe về quản lý nhà nước đối với mặt hàng xăng dầu. 

Người dân hưởng lợi từ sự cạnh tranh khi doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu

Một trong những lợi ích rõ rệt nhất là giá xăng dầu trong nước sẽ phản ánh đúng và nhanh nhạy hơn diễn biến của thị trường thế giới. Thay vì phải chờ đợi các kỳ điều hành giá cố định và đôi khi cứng nhắc như hiện nay, doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá linh hoạt hơn.

Điều này giúp hạn chế tình trạng giá trong nước bị "lệch pha" so với giá quốc tế, từ đó giảm thiểu việc các cây xăng đóng cửa hoặc găm hàng do thua lỗ vì chi phí định mức không còn phù hợp.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện một thương nhân phân phối xăng dầu tại TP.HCM cho rằng khi doanh nghiệp được quyền tự quyết giá, thị trường xăng dầu sẽ xuất hiện sự cạnh tranh thực sự về giá cả và chất lượng dịch vụ.

Khi đó giá bán sẽ đa dạng hơn. Thay vì tất cả các cây xăng đều bán cùng một mức giá như hiện nay, người tiêu dùng sẽ có cơ hội lựa chọn mua ở những nơi có giá hợp lý hơn. Những doanh nghiệp tối ưu hóa được quy trình vận hành và tiết giảm chi phí sẽ có dư địa để giảm giá bán nhằm thu hút khách hàng.

Cùng đó, anh T., đại diện một doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại Đồng Nai khi trao đổi cùng Tuổi Trẻ đã cho rằng khi doanh nghiệp được quyền ấn định giá bán thì chất lượng dịch vụ sẽ nâng cao. 

Bởi để giữ chân khách, các doanh nghiệp buộc phải nâng cao chất lượng dịch vụ và sản phẩm. Ngoài ra, việc giảm bớt các khâu trung gian trong chuỗi phân phối cũng góp phần kéo giảm giá bán lẻ, giúp người dân được hưởng mức giá tốt hơn.

Đề xuất cơ chế "định mức lợi nhuận" thay vì tự do hóa giá cả xăng dầu

Đối với các khu vực vùng sâu, vùng xa, dự thảo cũng đề xuất cơ chế bảo vệ người tiêu dùng bằng cách quy định giá bán lẻ không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại địa bàn đó. Điều này giúp đảm bảo công bằng và an sinh xã hội.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, lại cho ra một góc nhìn khác.

Theo ông, mục tiêu cốt lõi của doanh nghiệp luôn là lợi nhuận. Do đó, đối với một quốc gia định hướng xã hội chủ nghĩa, không thể buông lỏng quản lý đối với các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu.

Ông khẳng định không thể giao hoàn toàn quyền quyết định giá cho doanh nghiệp, vì điều này đi ngược lại xu thế quản trị đất nước và có thể dẫn đến rủi ro lạm phát, không đúng mục tiêu phát triển.

Thay vì để doanh nghiệp tự quyết giá một cách hoàn toàn, đảm bảo người dân không bị thiệt thòi, Nhà nước nên đưa ra các định hướng về định mức chi phí và định mức lợi nhuận.

Trong đó, mức lợi nhuận hợp lý mà ông Thuận đề xuất là khoảng 14%/năm trên tổng giá trị đầu tư hoặc một tỉ lệ phần trăm nhất định trên mỗi lít xăng. 

Việc này giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định, đảm bảo nguồn cung cho xã hội mà không dẫn đến tình trạng "phi lợi nhuận" hay bóc lột người tiêu dùng.

"Cơ sở tính toán dựa trên lãi suất ngân hàng bình quân khoảng 8,6% cộng thêm các biên độ phù hợp. Nếu lợi nhuận lên đến 17% thì có thể coi là mức phi lợi nhuận", ông Thuận nhấn mạnh.

Theo một chuyên gia khác, dù trao quyền cho doanh nghiệp, nhưng Nhà nước không "buông lỏng" quản lý. Người dân chỉ thực sự được lợi khi có sự giám sát chặt chẽ để ngăn chặn các doanh nghiệp bắt tay "làm giá" hoặc tạo mặt bằng giá chung cao bất hợp lý.

Doanh nghiệp sẽ phải thực hiện kê khai giá và gửi thông báo đến cơ quan quản lý sau khi điều chỉnh. 

Nhà nước vẫn nắm giữ vai trò công bố các yếu tố hình thành giá như chi phí kinh doanh định mức để làm căn cứ kiểm soát, đảm bảo thị trường vận hành minh bạch và bảo vệ quyền lợi tối ưu cho người dân.

Trao quyền định giá, thị trường xăng dầu biến chuyển ra sao?

Sau nhiều năm điều hành theo cơ chế quản lý chặt chẽ, thị trường xăng dầu Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn khi dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu mới sẽ mở rộng quyền tự quyết giá cho doanh nghiệp.