Ngay cả những loài côn trùng bé nhỏ cũng cần sự tập trung. Một nghiên cứu mới cho thấy ong mật - loài vốn học rất nhanh việc ghi nhớ mùi hương nào báo hiệu có nước đường - đã hoàn toàn thất bại trong nhiệm vụ này khi có một ánh sáng nhấp nháy xuất hiện. 

Sự xao nhãng giống hệt con người này cho thấy loài ong có thể vận dụng một dạng "nhận thức" khi liên kết nguyên nhân và kết quả.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. Trong phòng thí nghiệm, các nhà khoa học thường sử dụng phương pháp phản xạ có điều kiện để kiểm tra trí nhớ của ong bằng cách ghép một mùi hương với nước đường. Nếu mùi hương và đường xuất hiện cùng lúc, ong học rất nhanh. 

Tuy nhiên, nếu đường xuất hiện trễ vài giây sau khi mùi hương kết thúc (được gọi là "điều kiện hóa dấu vết"), nhiệm vụ sẽ trở nên khó khăn hơn. Điều này đòi hỏi sự chú ý hoặc "nhận thức" để liên kết mùi hương với phần thưởng qua một khoảng thời gian trống, tương tự như ở con người.

Trong nghiên cứu mới, nhóm chuyên gia tiến thêm một bước với thử nghiệm "học đảo ngược". Ban đầu, ong được huấn luyện để thò vòi hút mật khi ngửi mùi A (có đường) và bỏ qua mùi B (không đường). Sau vài lần thử, quy tắc bị đảo ngược: mùi B có đường, còn mùi A thì không.

Thử nghiệm được tiến hành trong cả hai trường hợp: phần thưởng xuất hiện cùng lúc với mùi, và phần thưởng xuất hiện trễ. Dù ong ở cả hai nhóm cuối cùng đều nắm được quy tắc mới, nhưng nhóm nhận phần thưởng trễ lại học chậm và kém ổn định hơn.

Tiếp theo, nhóm nghiên cứu đưa thêm một yếu tố xao nhãng thị giác - một ánh sáng nhấp nháy - trong quá trình học đảo ngược. Hiệu ứng xảy ra vô cùng rõ rệt và khác biệt ở mỗi nhóm. Dưới ánh sáng nhấp nháy, nhóm nhận phần thưởng cùng lúc bắt đầu phản ứng với cả hai mùi, như thể chúng không còn khả năng phân biệt được nữa. 

Ngược lại, nhóm nhận phần thưởng trễ lại "đóng băng" và không phản ứng với bất kỳ mùi nào. Về cơ bản, sự xao nhãng đã khiến một nhóm phản ứng thái quá với mọi thứ, và nhóm còn lại thì đầu óc hoàn toàn trống rỗng.

Sự phân hóa này rất có ý nghĩa, bởi ở con người, việc mất đi nhận thức về mối liên hệ giữa các sự kiện cũng gây ra những thất bại tương tự. Các nhà nghiên cứu giải thích: "Nhận thức về các sự ngẫu nhiên của kích thích dường như là cần thiết để giải quyết việc học đảo ngược dưới một chế độ điều kiện hóa dấu vết".

Nói cách khác, khi ong cần liên kết mùi hương và phần thưởng qua một khoảng thời gian trống, chúng cần một thứ gì đó giống như nhận thức để theo dõi. Ánh sáng nhấp nháy có thể đã làm xáo trộn quá trình đó, khiến phản ứng của chúng sụp đổ theo hai hướng trái ngược.

Cách những con ong phản ứng khi bị xao nhãng cho thấy chúng không chỉ học theo bản năng tự động. Các tác giả khẳng định: "Những phát hiện này cung cấp bằng chứng cho thấy ong tham gia vào các quá trình giống như nhận thức trong quá trình học đảo ngược dấu vết, làm nổi bật quá trình xử lý nhận thức ở một loài côn trùng".

Dù ong không thể nói cho chúng ta biết chúng cảm thấy gì và thí nghiệm chỉ đo lường phản xạ kiếm ăn đơn giản, sự cố xao nhãng mang đậm tính "người" này củng cố quan điểm rằng côn trùng không chỉ hành động như những cỗ máy tự động khi học các nhiệm vụ khó.

Các tác giả kết luận, phát hiện này cho thấy với bộ não nhỏ hơn chúng ta hàng triệu lần, loài ong vẫn có thể giải quyết các câu đố theo những cách cực kỳ phức tạp.

Uống rượu vô tội vạ không say xỉn bao giờ, chính là con ong vò vẽ

Một nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Trường đại học Tel Aviv (TAU) của Israel thực hiện đã tiết lộ rằng ong vò vẽ phương Đông có khả năng tiêu thụ rượu liên tục và ở nồng độ cao một cách vô hạn.