Người đánh thức ngôi làng này chính là ông Yasushi Ogura, một người Nhật say mê sông núi kỳ vĩ nước Việt và văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Gặp ông Yasushi Ogura ở Hà Nội, nghe ông say mê trò chuyện về văn hóa đặc sắc của những bản làng người dân tộc thiểu số Việt Nam, những dãy núi đá vôi kỳ vĩ, những non nước mây trời ngất ngây của nước Việt và những trăn trở, tâm nguyện bằng tiếng Việt tự học nhiều năm mới phần nào cảm được tấm lòng đặc biệt của người đàn ông Nhật Bản này.

Gần 70 tuổi, độc thân, vẫn ở nhà thuê và không có xe hơi nhưng ông Yasushi Ogura nói ông rất hạnh phúc với những lựa chọn của mình, những lựa chọn mang đến đổi thay và hạnh phúc cho nhiều cuộc đời.

"Mối tình" hơn 30 năm với Việt Nam

31 năm trước, năm 1995, ông Yasushi Ogura đến Việt Nam lần đầu tiên như một khách du lịch và lập tức phải lòng đất nước xinh đẹp còn nghèo khó nhưng người dân ấm áp, thân thiện. TP.HCM, Cần Thơ là những nơi đầu tiên ông ghé thăm ở Việt Nam.

Cảnh đẹp và thiên đường ẩm thực nơi đây đã mê hoặc ông. Năm 1999, ông đến Hà Nội lại là một ngạc nhiên khác. Sau đó đi du lịch Tây Bắc, lần lượt thăm các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình, Hà Giang (cũ).

Thời điểm ấy các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam vẫn chưa có nhiều thông tin du lịch ngoại trừ Sa Pa, nên khách quốc tế chủ yếu đến Sa Pa. Nhưng ông Yasushi Ogura đã lang thang qua nhiều bản làng, ngắm bao nhiêu là cảnh đẹp của núi rừng và đặc biệt say mê văn hóa các dân tộc thiểu số ở đây.

Thiên nhiên kỳ vĩ và sự đa dạng văn hóa ở vùng đất này thực sự khiến ông choáng ngợp.

Ông còn nhớ ngày ấy, đến Lào Cai, Lai Châu, mọi người mặc quần áo truyền thống của dân tộc mình. Những bộ áo quần sắc màu và mang trong đó bao nhiêu tinh hoa thủ công lẫn thẩm mỹ độc đáo của người dân tộc thiểu số khiến ông say mê không dứt.

Hầu như mỗi năm một lần ông lại đến đây, mang theo một chiếc máy ảnh ghi lại bao nhiêu cảnh đẹp và những khuôn mặt người hồn hậu.

Thời điểm đó rất ít máy ảnh nên những bức ảnh rất quý giá. Những người dân tộc thiểu số vui vẻ nở nụ cười trước ống kính của ông và cũng mong nhận được những tấm hình của mình.

Không chỉ chụp xong rồi đi, ông đã rửa ảnh rồi gửi tới những nguyên mẫu qua đường bưu điện. Trong số những người Việt đã nhận được ảnh ông gửi, một cô bé đã viết thư cho ông.

Thư hồi âm khiến ông vô cùng xúc động. Ông rất muốn hiểu những dòng chữ cô bé viết cho mình, nhưng cô viết bằng tiếng Việt. Vậy là ông quyết tâm học tiếng Việt để có thể đọc hiểu những gì cô bé viết và để được trò chuyện với người Việt mỗi lần ông ghé thăm để hiểu, để thấm hơn nền văn hóa ông say mê.

Và người đàn ông Nhật Bản ấy đã dành năm năm tập trung tự học tiếng Việt.

Từ Lô Lô Chải đến giấc mơ du lịch bền vững cho người Việt

Bước ngoặt cuộc đời ông là vào năm 2013, ở tuổi 56, ông Yasushi Ogura quyết định nghỉ hưu trước tuổi để có nhiều thời gian hơn cho những sở thích của mình. Một trong số đó là du lịch Việt Nam.

Ông đặc biệt say mê đất và người Hà Giang nên ông muốn làm gì đó cho nơi này. Năm 2014, ông dành nhiều ngày để đi và khám phá các bản làng miền biên viễn.

Trong chuyến đi ấy ông đặc biệt say mê bản Lô Lô Chải. Bản nhỏ này nằm bên cạnh Cột cờ Lũng Cú, có khoảng 100 hộ dân người dân tộc Lô Lô vẫn còn giữ được nhiều nhà trình tường. Vốn có niềm yêu thích đặc biệt với những ngôi nhà cổ, ông rất yêu bản nhỏ có những ngôi nhà tường đất lợp ngói âm dương và tường rào đá bao quanh này.

Và ông cũng nhìn thấy một thực tế Việt Nam đang phát triển nhanh, kể cả những vùng núi xa xôi, người dân khi có tiền sẽ muốn đập nhà trình tường để xây nhà xi măng tiện lợi.

Nghĩ đến viễn cảnh những ngôi nhà trăm năm tuổi đầy cảm xúc giữa núi rừng thơ mộng này có thể sẽ biến mất vào một ngày, ông buồn lo day dứt.

Nhà cổ chính là một tài nguyên du lịch quý giá. Nếu những nếp nhà cổ ấy giúp người dân kiếm được tiền thì tự khắc họ sẽ giữ gìn chúng như của quý. Nghĩ vậy và ông lập tức hành động.

Ông Yasushi Ogura quyết định tạo ra một mô hình làm du lịch từ tài nguyên cảnh quan thiên nhiên, nhà cổ và văn hóa truyền thống ở ngôi làng này để dân làng học theo.

Trong làng có nhà anh Dìu Dỉ Chiến còn giữ được ngôi nhà trình tường cổ khá nguyên vẹn, có sân vườn đủ rộng rãi và hàng rào đá xung quanh nhà, một kiến trúc đặc trưng của nhà trình tường. Ông đến ngỏ lời giúp đỡ gia đình mở quán cà phê để cải thiện kinh tế và nhận được sự đồng ý của gia chủ.

Ông bỏ 200 triệu đồng giúp gia đình xây quầy cà phê, nhà vệ sinh hợp tiêu chuẩn, cải tạo lại cảnh quan để mở quán và điểm dừng chân cho khách du lịch.

Hai tình nguyện viên được ông mời từ Hà Nội lên giúp hướng dẫn gia đình pha chế và đào tạo cung cách phục vụ. Từ chỗ không biết cà phê là gì, chủ nhà đã gây dựng thành công quán cà phê Cực Bắc hấp dẫn khách du lịch. Cái tên cà phê Cực Bắc cũng do ông Yasushi Ogura chọn.

Nhờ quán cà phê, các con ông Chiến đều được đi học đại học. Lớn hơn thế, từ quán cà phê Cực Bắc này, làng Lô Lô Chải được khách du lịch kéo tới đông.

Các gia đình khác dần chuyển qua làm du lịch, nhà mở homestay, nhà bán hàng, nhà cho thuê nhà, thuê đất để người thành phố về mở homestay kinh doanh du lịch, cùng nhau xây dựng một làng du lịch tốt nhất thế giới.

Bước chân và tấm lòng của ông Yasushi Ogura không chỉ dừng lại ở thành quả của bản Lô Lô Chải. Ông mong nhiều bản dân tộc thiểu số ở Hà Giang có thể trở thành những làng du lịch cộng đồng phát triển bền vững hơn Lô Lô Chải đang làm.

Những làng ấy sẽ là du lịch cộng đồng đúng nghĩa, người dân địa phương làm du lịch và được hưởng lợi từ tài nguyên thiên nhiên, văn hóa của địa phương mình chứ không phải người thành phố về thuê, mua đất làm du lịch. Những làng ấy phải trở thành "bảo tàng sống" của cảnh quan, văn hóa, lối sống bản địa.

"Tôi muốn mọi người hiểu rằng ngay cả nếp sống sinh hoạt thường ngày của người dân nơi đây cũng có thể trở thành tài nguyên du lịch mà không cần phải đầu tư quá lớn" - ông Yasushi Ogura cho biết.

Bước chân ông Yasushi Ogura không biết đã đi qua bao núi cao thung sâu để khai phá những bản làng còn giữ được nhiều nếp cũ và thiên nhiên hoang sơ, tươi đẹp. Để rồi lại đau đáu viết dự án phát triển du lịch bền vững cho những ngôi làng ấy, liên hệ với chính quyền địa phương để cùng hiện thực hóa các dự án đẹp đẽ.

Năm 2025, ông đã cùng chính quyền địa phương góp tiền hỗ trợ người dân sửa chữa, xây sáu ngôi nhà trình tường ở một bản người Mông thuộc Đồng Văn, Hà Giang. Mỗi ngôi nhà như thế ông lại góp 10 triệu từ tiền túi của mình.

Ông mong có thể hỗ trợ xây dựng những mô hình "bảo tàng sống" cho những ngôi làng cổ, để thanh niên trai tráng nơi đây không phải phiêu bạt làm thuê ở thành phố, có thể kiếm sống trên chính quê hương mình.

Nhà khoa học đam mê bảo vệ đàn thú biển

Khi dấn thân vào việc nghiên cứu thú biển, với những chuyến lênh đênh trên biển hàng tuần liền, hứng chịu gió bão, hiểm nguy, Vũ Long mới hiểu vì sao hiếm có nhiều nhà khoa học Việt Nam nào nghiên cứu chuyên sâu về các loài thú biển.