Mở rộng đối tượng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc là tốt nhưng làm thế nào?

Đồng tình về chủ trương từng bước mở rộng diện bao phủ, đặc biệt khi lực lượng lao động trên nền tảng số như người không có quan hệ lao động, tài xế công nghệ, người giao hàng... đang tăng nhanh nhưng gần như đứng ngoài lưới an sinh nên đây là khoảng trống cần được lấp đầy, song đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) khá băn khoăn. 

Thu nhập bấp bênh thì đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thế nào? 

Bởi lẽ, dự thảo quy định theo hướng giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm này và cả "các đối tượng khác… có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên". Theo đại biểu, việc quy định như vậy là rất rộng và chưa có tiêu chí nhận diện rõ.

Vì vậy, đại biểu Sơn đặt câu hỏi là những vấn đề cốt lõi như ai là đối tượng, căn cứ đóng là thu nhập nào, doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm đóng hay không và ở mức nào, cần được xác định ở tầm luật hoặc ít nhất phải có tiêu chí, nguyên tắc khung trong luật để Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.

Cùng đó, đại biểu cũng bày tỏ nỗi lo lắng của người lao động tự do khi thu nhập vốn bấp bênh lại bị trích thêm một khoản bắt buộc. 

Hiện những người lao động này đang được tham gia tự nguyện và Nhà nước hỗ trợ tiền đóng. Thực tế này dẫn tới lo ngại quy định "chưa bảo đảm tính khả thi, có thể dẫn tới vướng mắc, tranh chấp pháp lý" như cơ quan thẩm tra đã nêu.

Đồng quan điểm, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (đoàn Hà Tĩnh) cho rằng cần xác định cụ thể đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động khi phạm vi và đặc điểm của nhóm này vẫn chưa được xác định rõ ràng.

Cùng đó, cần đánh giá khả năng bảo đảm thu nhập ổn định, bền vững và lâu dài của những người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số để xem xét tính phù hợp của việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. 

"Tiêu chí nào để xác định những người này có thu nhập ổn định và duy trì công việc trong thời gian dài hay không? Việc yêu cầu các đối tượng này tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đã được đánh giá tác động đầy đủ chưa?" - đại biểu Thơ nêu vấn đề. 

Điểm đáng lưu ý nữa là việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có thể làm gia tăng nghĩa vụ tài chính, ảnh hưởng đến thu nhập của một bộ phận không nhỏ người lao động, đặc biệt là những người có thu nhập thấp hoặc không ổn định.

Gỡ vướng đóng bảo hiểm xã hội với chủ hộ kinh doanh

Cho ý kiến về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh vốn đã được quy định tại luật năm 2024, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) cho hay thực tiễn việc xác định đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh đang phát sinh khó khăn do chính sách quản lý thuế đối với nhóm này có sự thay đổi.

Vấn đề cần quan tâm là phải phân biệt rõ giữa thu nhập thực tế và nghĩa vụ nộp thuế. Doanh thu lớn chưa chắc đồng nghĩa với khả năng tài chính cao, bởi mỗi loại hình kinh doanh có cơ cấu chi phí rất khác nhau. 

Thực tế dẫn tới, nếu sử dụng tiêu chí doanh thu hoặc phương pháp tính thuế để xác định nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có thể dẫn đến việc xác định chưa chính xác, thiếu công bằng giữa các chủ hộ kinh doanh.

Vì vậy, đại biểu Ân cho rằng cần xác định rõ phạm vi chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, có lộ trình thực hiện phù hợp, đồng thời quy định cụ thể các tiêu chí, căn cứ và phương thức đóng bảo hiểm xã hội.

Đồng thời có tiêu chí xác định đối tượng, mức thu nhập làm căn cứ đóng, chủ thể có trách nhiệm đóng, phương thức đóng và lộ trình thực hiện. Đặc biệt, cần làm rõ cơ chế phân chia trách nhiệm đóng giữa người lao động và các tổ chức, doanh nghiệp vận hành nền tảng số với lộ trình phù hợp.

Trình Quốc hội bổ sung nhiều trường hợp tham gia BHXH bắt buộc, sửa ủy quyền nhận lương hưu

Chính phủ trình Quốc hội đề xuất giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số.