Sau nhiều năm trung thành với mô hình phim truyền hình dài tập (thường từ 30 đến 50 tập, thậm chí dài hơn), Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam (VFC) thử nghiệm định dạng miniseries - dòng phim ngắn tập được đầu tư chỉn chu.

Các phim mở màn Đồng hồ đếm ngược (đạo diễn Bùi Tiến Huy), Lời hứa đầu tiên (Nguyễn Đức Hiếu) đã chiếu xong, Lửa trắng (đạo diễn Bùi Quốc Việt) đang đến những tập cuối cùng.

Màn 'chào sân' của miniseries

Điểm cộng lớn nhất ở đợt thử nghiệm này là tư duy làm phim gọn gàng. Thay vì kéo dài thời lượng bằng những mâu thuẫn gia đình luẩn quẩn hay thoại dàn trải, các phim miniseries của VFC đã chọn cách đi thẳng vào xung đột với nhịp phim nhanh hơn hẳn.

Đi cùng với đó là sự tươi mới về đề tài. Đồng hồ đếm ngược có yếu tố kỳ ảo và viễn tưởng đô thị - ít khi được phim truyền hình truyền thống chạm tới. 

Trong khi đó Lời hứa đầu tiên khai thác đời sống hoa hậu và mảng tối showbiz gắn liền với những chuyển dịch ở các vùng quê đang đô thị hóa, mang lại cảm giác thời sự và trẻ trung.

Còn phim Lửa trắng đang phát nói về tội phạm công nghệ cao và ma túy thế hệ mới, bám sát các vụ án hình sự hiện đại, đi sâu vào diễn biến tâm lý phức tạp của tội phạm trí thức, thay vì chỉ dừng ở các pha truy đuổi cơ học.

Ưu điểm cốt lõi của dòng này nằm ở quy trình sản xuất chỉn chu, cho phép có kịch bản hoàn chỉnh và kế hoạch quay dựng kỹ lưỡng trước khi bấm máy. Thời lượng gói gọn trong khoảng 16 - 20 tập.

Trước đó chia sẻ với Tuổi Trẻ, đạo diễn Bùi Tiến Huy cho rằng điều này tạo điều kiện cho các nhà làm phim khai thác sâu hơn các đề tài mới lạ, đặc biệt và giúp diễn viên nắm bắt tâm lý nhân vật tốt hơn, tránh được áp lực của mô hình vừa quay vừa phát sóng, có những tập không được như ý muốn.

Sự phản hồi tích cực từ dư luận dành cho 3 phim thời gian qua cho thấy công chúng sẵn sàng đón nhận những thử nghiệm khác biệt, miễn là kịch bản phim chặt chẽ và không "đánh đố" sự kiên nhẫn của họ.

Vẫn còn khoảng cách

Dù được xem là bước tiến nhưng nếu đối chiếu với miniseries/limited series đang càn quét các nền tảng OTT toàn cầu như như Netflix, HBO/Max, Apple TV+…, các phim của VFC vẫn còn những khoảng cách không nhỏ.

Các series gây sốt toàn cầu thời gian qua như Stranger Things, His & Hers, Bài học đáng đời… đều có điểm chung là cấu trúc nội dung siêu cô đọng. Ngôn ngữ điện ảnh thay cho thoại truyền hình. Chú trọng góc quay, màu sắc, âm nhạc và biểu cảm nội tâm nhân vật để kể chuyện nhằm nâng cao trải nghiệm thị giác.

Các phim thiết kế riêng cho thói quen "cày phim" (Binge-watching) của khán giả. Kết thúc mỗi tập thường dùng kỹ thuật dừng ở đỉnh điểm, tạo cảm giác hồi hộp liên tục khiến người xem muốn phát tập tiếp theo ngay lập tức.

Hiện mức độ phổ biến của các series kéo dài 20-30 tập/mùa suy giảm rõ rệt. Quy chuẩn hiện tại của thị trường thường rút xuống còn 8 đến 12 tập/mùa (kể cả với các TV series phát nhiều mùa) để tối ưu chi phí sản xuất và giữ chân người xem.

Đi cùng đó là chiến lược toàn cầu hóa nội dung. Phim tiếng bản địa (không nói tiếng Anh) ngày càng dễ dàng trở thành hiện tượng toàn cầu nhờ hệ thống phụ đề/lồng tiếng đa ngôn ngữ trên OTT. Nguồn kịch bản dịch chuyển mạnh sang việc chuyển thể từ webtoon, tiểu thuyết bán chạy, game hoặc sự kiện/vụ án có thật nhằm tận dụng lượng người hâm mộ có sẵn. Đặc vụ Kim tái khởi động gần đây là một ví dụ.

Các series không còn cố gắng phục vụ mọi lứa tuổi trong cùng một khung giờ. Thay vào đó, nhà sản xuất phân loại ranh giới độ tuổi rõ rệt (phim thanh thiếu niên, phim tội phạm người lớn, phim tâm lý gia đình chuyên biệt) để tối ưu hóa tệp người xem mục tiêu.

Chuyển tư duy kể chuyện hay mới chỉ 'co ngắn' thời lượng?

Vẫn biết việc VFC giữ quy mô 16-20 tập cho các miniseries mở màn là một bài toán hợp lý trong bối cảnh khán giả truyền hình truyền thống vẫn cần một khoảng thời gian nhất định để đồng hành và gắn bó cảm xúc với nhân vật. Một bộ phim kết thúc quá nhanh có thể khiến tệp công chúng chưa kịp "ngấm".

Song trong tương quan với tốc độ xoay chuyển chóng mặt của thị trường phim truyền hình và các nền tảng trực tuyến (OTT) quốc tế, định dạng miniseries của Việt Nam vẫn đứng trước những câu hỏi lớn: Đây thực sự là bước chuyển mình về tư duy kể chuyện hay mới chỉ là việc "co ngắn" thời lượng?

Khác với tính thử nghiệm rõ rệt ở 3-5 tập đầu, có phim để lộ sự bối rối ở chặng cuối. Chẳng hạn sau tập phim bùng nổ về sự kiện lão Công bị ám sát, Lửa trắng tỏ ra hụt hơi ở giai đoạn cuối so với kỳ vọng ban đầu về một miniseries cảnh sát hình sự chất lượng.

Mặt khác, kịch bản phim Việt thường có xu hướng "làm mềm" các mâu thuẫn gay gắt bằng cách đưa câu chuyện trở lại với mô típ giải quyết tình cảm gia đình, giảm bớt tính sắc bén ban đầu.

Lịch phát sóng 2 tập/tuần trên truyền hình truyền thống khiến độ căng thẳng của mạch phim bị ngắt quãng, làm loãng trải nghiệm người xem. Trong khi đó miniseries quốc tế vốn được thiết kế dành cho thói quen "cày phim". Khi khoảng cách giữa các tập quá dài, sự hồi hộp của khán giả dễ bị sụt giảm.

Sự chuyển dịch sang miniseries không đơn thuần là bài toán rút ngắn số tập. Như Phó tổng giám đốc VTV Đỗ Thanh Hải từng nhấn mạnh, đây là bước chuyển trong chiến lược nội dung nhằm thiết lập nền móng cho một thể loại đầy tiềm năng trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt với các nền tảng xuyên biên giới.

Để miniseries Việt không chỉ dừng lại ở một "đợt thử nghiệm" rồi chững lại, ngành sản xuất phim truyền hình cần những bước đi táo bạo hơn, bằng cách tăng cường đầu tư cho khâu biên kịch, mạnh dạn thử nghiệm các khuôn dạng ngắn hơn với chủ đề chuyên biệt…

Chiếc máy bay giấy gây tranh cãi trong Lửa trắng, phim Việt có sạn

Tập 16 Lửa trắng gây chú ý với tình tiết Sương tìm cách truyền tin cho lực lượng công an bằng cách gấp một tờ giấy thành máy bay rồi phóng ra ngoài.