Lữ đoàn 125 Hải quân - từ những con tàu không số đến tuyến đường huyền thoại trên biển

Từ yêu cầu chi viện chiến trường đến những chuyến tàu không số

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời chia cắt hai miền. Trước yêu cầu chi viện vũ khí, trang bị và cán bộ cho chiến trường miền Nam, bên cạnh tuyến vận tải chiến lược trên bộ, Đảng, Nhà nước đặt ra nhiệm vụ tìm kiếm con đường vận chuyển bằng đường biển.

Ngày 19-5-1959, Đoàn công tác quân sự đặc biệt, sau đổi tên thành Đoàn 559, được thành lập để mở đường vận chuyển hàng quân sự, đưa đón cán bộ, bộ đội giữa hai miền. Tháng 7-1959, Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Tiểu đoàn vận tải thủy 603, mở hướng vận chuyển vũ khí bằng đường biển vào miền Nam.

Hoạt động dưới tên gọi ngụy trang “Tập đoàn đánh cá sông Gianh”, đơn vị sử dụng thuyền buồm để tổ chức những chuyến đi đầu tiên. Tuy nhiên, điều kiện thời tiết, phương tiện hạn chế và sự kiểm soát của đối phương khiến các chuyến đi gặp nhiều khó khăn. Tiểu đoàn 603 phải ngừng hoạt động để tìm phương án mới. 

Thực tiễn ấy đặt ra yêu cầu xây dựng một lực lượng vận tải chuyên trách, có phương tiện phù hợp và phương thức hoạt động linh hoạt hơn.

Ngày 23-10-1961, Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Đoàn vận tải biển 759, tiền thân của Lữ đoàn 125 hiện nay. Đơn vị tập hợp những cán bộ, chiến sĩ có kinh nghiệm đi biển, trong đó có nhiều người từ miền Nam tập kết ra Bắc, am hiểu vùng biển và tập quán của ngư dân địa phương.

Sau chuyến trinh sát thành công của đội thuyền do Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Bông Văn Dĩa phụ trách, đơn vị có thêm cơ sở để tổ chức vận chuyển vũ khí vào Nam. Đêm 11-10-1962, tàu Phương Đông 1 rời bến Đồ Sơn (Hải Phòng), chở gần 30 tấn vũ khí. 

Rạng sáng 19-10-1962, tàu cập bến Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn, hoàn thành chuyến vận chuyển đầu tiên theo tuyến đường biển bí mật.

Tiếp đó, các tàu Phương Đông 2, Phương Đông 3 và Phương Đông 4 lần lượt lên đường. Trong hai tháng đầu ra quân, Đoàn 759 thực hiện thành công bốn chuyến, vận chuyển 112 tấn hàng vào chiến trường Nam Bộ. Thành công này khẳng định khả năng mở tuyến chi viện chiến lược trên biển, tạo tiền đề cho sự phát triển của Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Tháng 8-1963, Đoàn 759 được giao cho Quân chủng Hải quân quản lý, phụ trách. Đến tháng 1-1964, đơn vị được tổ chức lại, phát triển thành Lữ đoàn 125 Hải quân. Từ lực lượng ban đầu còn hạn chế về phương tiện và nhân lực, đơn vị từng bước củng cố tổ chức, xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm hàng hải và bản lĩnh vững vàng, đáp ứng yêu cầu vận chuyển ngày càng lớn của chiến trường.

Vượt phong tỏa, viết tiếp huyền thoại đường Hồ Chí Minh trên biển

Đường Hồ Chí Minh trên biển không phải là một tuyến hàng hải cố định. Để đưa vũ khí đến các bến tiếp nhận ở miền Nam, những con tàu phải liên tục thay đổi hành trình, tận dụng điều kiện hàng hải, giữ bí mật và ứng phó với sự kiểm soát ngày càng chặt chẽ của đối phương. Mỗi chuyến đi là một nhiệm vụ đặc biệt, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng trên tàu và các bến tiếp nhận.

Từ cuối năm 1962 đến đầu năm 1965, những chuyến tàu không số liên tiếp đưa vũ khí vào Nam Bộ, Nam Trung Bộ và ven biển Khu 5, góp phần bổ sung vũ khí, trang bị cho lực lượng cách mạng. 

Tuy nhiên, sau khi tàu C143 bị phát hiện tại Vũng Rô (Phú Yên) vào tháng 2-1965, đối phương tăng cường tuần tra, phong tỏa và truy tìm các tàu vận tải. Tuyến đường biển phải chuyển đổi phương thức hoạt động, tổ chức những chuyến đi xa bờ, men theo các tuyến hàng hải quốc tế để tìm đường vào bến.

Trong cuộc đấu trí trên biển, không phải chuyến đi nào cũng đến đích. Có tàu phải quay trở lại khi bị phát hiện; có những cán bộ, chiến sĩ chấp nhận hy sinh, phá hủy tàu cùng hàng hóa để bảo vệ bí mật tuyến vận tải, không để vũ khí rơi vào tay đối phương. Những thử thách ấy càng làm nổi bật tinh thần mưu trí, dũng cảm, ý chí quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, chiến sĩ trên những con tàu không số.

Trong suốt những năm tháng chiến tranh, lực lượng vận tải biển không chỉ vận chuyển vũ khí, đạn dược mà còn đưa cán bộ, bộ đội, thuốc chữa bệnh và nhiều loại hàng hóa thiết yếu từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Đằng sau mỗi chuyến tàu là sự chuẩn bị công phu, những phương án nghi binh, sự phối hợp với các bến tiếp nhận và tinh thần sẵn sàng vượt qua hiểm nguy của những người lính biển.

Từ năm 1961 đến năm 1975, hàng nghìn lượt tàu đã ra khơi, vận chuyển hàng trăm nghìn tấn vũ khí, trang bị kỹ thuật và hàng hóa, đồng thời đưa hàng chục nghìn lượt người vào chiến trường. Nguồn chi viện ấy góp phần quan trọng vào sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, cùng quân và dân cả nước đi đến thắng lợi hoàn toàn.

Từ những con tàu thô sơ đến lực lượng vận tải quân sự ngày càng trưởng thành, hành trình của Lữ đoàn 125 Hải quân là câu chuyện về ý chí mở đường, sự sáng tạo trong tổ chức vận chuyển và lòng quả cảm của những người lính biển.

Đường Hồ Chí Minh trên biển đã trở thành dấu son trong lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam, để lại bài học về bản lĩnh, trí tuệ và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ trong mọi hoàn cảnh.

Đoàn đại biểu TP.HCM đi thăm cán bộ, chiến sĩ và nhân dân tại các đảo trên biển Tây Nam và Nhà giàn DK1/10

Sáng 11-9, tại cảng Lữ đoàn 125 Hải quân (cảng Cát Lái, TP.HCM), đoàn đại biểu TP.HCM với hơn 200 thành viên đã làm lễ xuất phát đi thăm cán bộ, chiến sĩ và nhân dân tại các đảo thuộc vùng biển Tây Nam cùng Nhà giàn DK1/10 trên chuyến tàu KN 491.