Đứng từ cầu Phụng Hiệp nhìn xuống sông Cái Côn là hàng dài những chiếc ghe chở đủ loại gỗ như tràm, đước, nhãn… Có chiếc mới đậu chờ mối, cũng có chiếc 3 - 4 nhân công đã cặp bờ cả tuần vì chưa bán được giá.

Chợ củi nổi trên sông

Hổng phải cảnh nhộn nhịp người mua - kẻ bán như mấy chợ nổi thường thấy. Chợ củi nổi ngộ ở chỗ là ghe thuyền nặng nên phải neo sát bờ, nằm im ru chờ chủ vựa than tới hỏi mua chứ không đi chào hàng. Cũng khác người ta đi làm nghề bà cậu thường chất nhiều ngư cụ, hoặc kéo theo cả gia đình lên ghe. Còn ghe củi đậu ở đây chỉ lấp ló một, hai người và đa phần là con trai.

Chúng tôi lân la tới chiếc ghe có lượng củi nhiều nhất, chất đầy hai bên mạn, nhấn chiếc ghe xuống nước quá nửa. Trong ghe là hai người đàn ông ngồi lặng lẽ. Thấy người lạ, mấy ảnh ríu rít: "Coi củi hả anh, đậu qua giờ rồi hổng ai hốt hết, coi được giá tui chở lại chất luôn". Hỏi chuyện thì biết họ đã cho ghe nằm Ngã Bảy này được mấy ngày, cũng có vài người lại hỏi nhưng trả giá thấp quá nên chưa bán.

Anh Nguyễn Công Đương (37 tuổi) than: "Chạy gần cả ngày trời mới lên tới được đây, đi giấc 4 - 5 giờ sáng hôm trước tới tối mịt lên đây sớm kiếm chỗ đậu. Ai dè đậu tới nay 40 tấn củi còn y thinh, bán buôn hẻo quá!". Anh lý giải sở dĩ mùa này vắng ghe là do củi miệt dưới dạo này giảm, người ta ít trồng cây lấy gỗ như xưa. Lượng củi các anh bán chủ yếu mua từ mấy vườn cây ăn trái.

Chỉ phía xa, nơi chiếc ghe chở cây đước đang tiến lại gần, anh Đương nói mua được cây đước như mấy người đó mới lời nhiều. Giá dưới đó rẻ, chở lên bán cho lò than hay cho người ta mua về nấu cũng được.

Còn đống củi anh vừa thầu mấy vườn trái cây tới giờ mới chỉ có hai chủ lò ra hỏi giá, tính toán sẽ lỗ nên anh chưa bán. "Nói vậy chứ đâu có đậu quài ở đây được, mình đậu càng lâu càng lỗ. Chưa kể còn thợ cưa ở nhà, mình không về người ta đâu có cưa. Nói trong bụng, coi lên được thêm xíu nữa là tui dứt luôn", anh Đương
tính toán.

Một tháng gặp vợ chừng 3 ngày

Ở thời điểm hiện tại, giá củi được thương lái chào mua dao động 2,3 - 2,4 triệu đồng một mét khối. Với giá này, cộng với việc ghe nằm lâu, anh Đương than lỗ chắc. "Mình đậu lâu, sương gió nó cũng ảnh hưởng đến chất lượng củi. Lái họ ra gõ nghe thấm nước là trả rẻ lắm. Nên dù tiếc cũng cố bán để về lại", anh Đương chia sẻ.

Cùng nỗi niềm anh Đương, ghe của anh Trương Văn Sáng (45 tuổi) đang dỡ củi vào lò than cũng tặc lưỡi ngao ngán vì giá chủ lò mua rẻ. Anh tính sơ sơ, trả xong tiền em trai đi phụ và tiền chủ vườn, chuyến này lỗ gần chục triệu. "Không nằm đây quài được, tui mới chốt cái vườn đước ở dưới Năm Căn, giờ quành về kêu công cưa cho lẹ rồi chở lên đây tiếp để bù lỗ chuyến này", anh trải lòng.

Anh Sáng nói cả gia đình anh bốn miệng ăn đều trông cậy vào chiếc ghe này: "10 năm trước, tui bán ruộng, đổ hết 400 triệu đi làm nghề củi. Lúc đầu cây còn nhiều, đặc biệt dưới Cà Mau, Đồng Tháp. Giờ hiếm lắm, mua cây vườn ăn trái người ta cưa thì mình lời không nhiều".

Đa phần chủ ghe chở củi lấy công làm lời, họ hạn chế thuê người ngoài, tự mình xoay xở trên sông nước lênh đênh. Nếu mua được cây liên tục, cả tháng trời những người như anh Sáng, anh Đương chỉ gặp gia đình một, hai lần.

"Mình dỡ củi bán xong là chạy xuống vườn đó luôn, cưa đâu mấy ngày rồi chất lên ghe vọt lên tiếp. Đi liên tục vậy có được về nhà đâu, mình buông mấy ngày là có ghe khác người ta hỏi mua liền", anh Sáng kể. Anh nói ở nhà có lúc vợ gọi nói con bệnh phải đi viện, anh cũng bó tay vì khi đó đang neo ghe chờ lái mua củi, chỉ cắn răng gửi tiền vốn về cho vợ lo con.

Nghề hổng dễ ăn

Bản thân anh Sáng mấy ngày mưa gió lớn luôn thấp thỏm, vì ghe chở nặng dễ chìm như chơi. Nói tới đây, anh chia sẻ để củi không rớt xuống sông mà vẫn chất đủ thước đều có chiêu cả: "Trước khi củi xuống, lòng ghe phải được dọn sạch và lót lớp đòn tay để ngăn hơi ẩm. Khúc củi lớn nhất được ưu tiên đặt làm lớp nền; càng lên cao, củi được xếp dọc ngang xen kẽ hoặc gối đầu lên nhau tạo liên kết".

Ở ghe anh Đương còn dùng củi lớn bó chặt các cạnh viền ghe, sau đó khéo léo nhét mảnh củi nhỏ vào từng khe hở để đảm bảo độ nén, không lãng phí một tấc không gian nào.

Kỹ là vậy, chứ theo cái nghề này, ai cũng có lần làm rớt củi hoặc chất không đủ thước lên ghe. Với anh Đương, nỗi sợ nhất là vào mùa nước nổi, có đoạn nước chảy xiết, anh thức trắng đêm ghìm lái.

Rồi cả chuyện giặt giũ, vệ sinh, họ đã quen tắm nước sông, đồ vài ngày mới giặt và cả món nghề câu cá những hôm hết tiền mua đồ ăn. Có người nhìn mấy ghe củi neo dài dưới sông tưởng nghề "hái ra tiền". Chỉ dân trong cuộc mới hiểu lời lỗ đôi khi ở đúng một cơn mưa hay vài ngày ghe nằm chờ ở bến.

Như chuyến ghe anh Đương lần này nằm thêm bốn ngày đồng nghĩa mỗi ngày đều tốn tiền cơm nước, dầu máy, công thợ. Chưa kể củi ngấm sương bị ép giá thấy rõ. Có thương lái vừa bước xuống ghe lấy cây sắt chọt vô đống củi nghe "bụp bụp" vì ẩm là lắc đầu bỏ đi. 

"Cái nghề này cũng đâu dám bệnh. Mình bệnh một cái là ghe nằm luôn. Chủ vườn gọi xuống cưa cây cũng không đi được, còn người mua trên này thì chờ ghe khác. Có khi hụt mối là mất luôn mấy chục triệu", anh Đương lắc đầu.

Người dưới ghe nhiều lúc chẳng nhớ nổi hôm nay là thứ mấy, chỉ nhớ con nước nào dễ chạy, đoạn nào nhiều lục bình và thương lái nào mua đàng hoàng.

Lò than chờ ghe củi

Cách bến củi nổi không xa là lò than của anh Nguyễn Nam Châu (34 tuổi), một trong những mối mua quen của nhiều ghe củi ở Ngã Bảy. Anh cũng là người mua đứt mớ củi của anh Đương.

Giữa cái nóng hầm hập từ hầm than đang đỏ lửa, anh Châu cùng mấy người làm liên tục khiêng củi chất vào lò rồi phủ đất kín mít để đốt âm ỉ nhiều ngày. Anh kể nghề than giờ cũng lao đao không kém dân ghe củi. Giá than lên xuống thất thường, trong khi giá củi nguyên liệu ngày càng cao. Có thời điểm ghe củi nằm đầy bến mà lò than không dám mua vì đốt ra bán không có lời.

"Giờ làm than cực dữ lắm. Củi đẹp thì mắc, còn củi rẻ quá nhiều khi đốt lên than không đạt. Mấy ghe dưới Cà Mau chạy lên tới đây cũng tội, có bữa tui ra hỏi giá biết mua lỗ nên đâu dám lấy", anh Châu nói thiệt tình.

Theo anh, loại củi được lò than chuộng nhất vẫn là đước và tràm vì cháy lâu, ra than đẹp. Nhưng nguồn cây này ngày càng hiếm nên dân ghe phải chạy xa hơn, tốn thêm tiền dầu và công vận chuyển.

Chợ nổi và thành phố Ngã Bảy: Có còn giữ được 'tình anh bán chiếu'?

TTO - Chúng tôi dậy sớm, mướn chiếc xuồng tam bản để tìm ngược dòng bài vọng cổ, nhưng chẳng còn khách thương hồ để cám cảnh một thuở xuồng ghe...