Có căn hầm trú bão, ông Tự yên tâm có chỗ ẩn nấp. Căn nhà cấp 4 của gia đình ông bị xuống cấp từ nhiều năm qua nhưng không thể xây dựng lại vì vướng quy hoạch - Ảnh: Đ.Cường

Làng nằm lọt thỏm giữa một rừng dự án “treo” suốt thời gian khá dài, người dân không thể xây nhà mới, nhiều căn nhà xuống cấp, rệu rã. Mùa mưa bão cận kề, người dân đã có sáng kiến xây dựng những căn hầm tránh bão bằng bêtông cốt thép kiên cố như lô cốt.

Đổ tiền xây “lô cốt”

Những cơn gió quật mạnh từ biển vào khiến căn nhà cấp 4 loang lổ, nứt toạc của ông Nguyễn Tự (thôn Hà My Đông B) kêu rắc rắc. Ông Tự trầm ngâm nói: “Mới gió sơ sơ vậy đã ớn rồi, nói gì đến mùa bão. Nhà tôi ở trong dự án quy hoạch treo suốt bao nhiêu năm, muốn xây mới nhà để ở cho yên tâm mà bó tay”.

Ông Tự cho biết căn nhà cấp 4 của gia đình được xây dựng từ năm 1981, lại nằm trong diện giải tỏa mà dự án cứ “treo” suốt bảy năm nay. “Mấy chục năm rồi nhà cửa hư hỏng hết, dột nát thế này thử hỏi làm sao yên tâm ở khi bão đến” - ông Tự nói. Mỗi mùa mưa bão tới, vợ chồng ông Tự phải hộc tốc chạy đến những căn nhà kiên cố trong làng hoặc lên trường học để tránh bão.

“Vợ chồng tui già cả, mỗi lần đến mùa bão lại chạy trối chết phát mệt. Thế là tôi đi vay mượn dăm bảy triệu về đổ một cái hầm để trú bão cho khỏe” - ông Tự khoe. Chỉ vào căn hầm trú bão được xây cách đây hai năm của nhà mình, ông Tự bảo rằng nhờ cái “lô cốt” ấy mà vợ chồng ông và bà con hàng xóm có nơi để trú trong mùa mưa bão, có khi chứa cả 15 người. Sau bão, nhà cửa hư hết, chỉ có cái “lô cốt” không hề gì. Căn hầm được đào móng sâu xuống đất gần 1m, rộng 7m², cao 1,5m, bốn trụ được đổ bêtông chắc nụi. Cứ bão đến, chỉ cần đem áo quần, nước uống, lương khô xuống hầm.

Nhưng có lẽ thuộc hàng “lô cốt” khủng phải kể đến căn hầm của ông Lê Tư (45 tuổi, thôn Hà My Đông A). Đầu năm 2014, ông Tư đã đổ 18 bao ximăng cho căn hầm rộng 9m², cao 2,5m, tường dày đến 25cm, có sức chứa khoảng 15 người. “Lô cốt này cây đổ xuống cũng không hề hấn gì” - ông Tư nói. Kinh phí để làm “pháo đài” này của ông Tư đến 15 triệu đồng từ tiền vay mượn. “Xây cái lô cốt này cũng tính nát đầu đó chú. Nhà thì làm nông, tiền bạc không có nhưng phải ráng đi vay mượn về làm hầm, nếu không bị quy hoạch treo thì tui dành số tiền này cũng làm được gian nhà ở cho khỏe rồi” - ông Tư chia sẻ.

Ngồi trong căn nhà cấp 4, ông Tư tâm sự gia đình nằm trong dự án bị “treo” đã chín năm nay. Ba lần bão càn qua thì cả ba lần căn nhà này bị sập. “Năm trước khi bão vô, hai vợ chồng tui phải trốn vào nhà vệ sinh để tránh. Bão qua đi, mở cửa ra thì thấy nhà không còn” - ông Tư cho hay.

Sống như thời chiến

Trưởng thôn Hà My Đông B Nguyễn Thanh Vũ cho biết làng Hà My Đông trải dài ven biển xã Điện Dương, nằm trong vùng bị giải tỏa của nhiều dự án treo. Sau này làng tách thành hai thôn là Hà My Đông A và Hà My Đông B. Một số hộ được giải tỏa, bồi thường và tái định cư nơi khác.

Tuy nhiên, tại làng còn hàng trăm hộ dân trong tình trạng “sống dở chết dở” vì dự án treo. Nhà cửa xuống cấp nhưng không thể xây mới. Trong cơn bão số 11 năm 2013, thôn Hà My Đông B có gần 20 căn nhà bị tốc mái, bốn căn nhà bị sụp đổ hoàn toàn. “Có lúc bão lớn, dân làng sợ quá chui vào ống cống, có người chui vào nhà tắm, nhà vệ sinh để tránh bão. Ngay cả tui cũng toàn chui vô nhà vệ sinh để núp” - ông Vũ cho hay.

Dân làng sợ quá, bất đắc dĩ phải xây dựng những căn hầm trú bão y hệt những lô cốt thời chiến tranh để chống chọi với những cơn bão dữ. Theo ông Vũ, những căn hầm trú bão ấy được bà con xây rộng chừng 5-6m², cao gần 2,5m. Nhà có điều kiện có thể xây hầm rộng gần 10m², chứa hàng chục người. Nhà không có tiền cũng chạy vạy vay mượn để xây dựng.

Theo ông Vũ, chỉ riêng thôn Hà My Đông B đã có gần 20 hộ dân xây hầm trú bão, chưa kể còn nhiều hộ cũng đang rục rịch chuẩn bị xây. “Sau mấy cơn bão năm vừa rồi, bây giờ ở đây bà con xây dựng hầm trú bão nhiều lắm. Chỉ có những cái lô cốt như vậy mới chịu nổi gió bão, chứ nhà cấp 4 thì sập hết” - ông Vũ nói.

Ông Vũ cho biết thêm việc bà con xây hầm trú bão là tự phát, tự làm mà không có sự hướng dẫn nào về thiết kế của các chuyên gia cũng là một điều đáng ngại về độ an toàn.

Còn ông Đinh Hùng Liên - phó chủ tịch UBND xã Điện Dương - cho biết trên địa bàn xã có đến gần chục dự án đầu tư. Theo ông Liên, do nhiều gia đình nằm trong các dự án chưa triển khai nên không thể xây dựng nhà mới, nhà kiên cố. Xã chỉ có thể cấp giấy phép xây dựng nhà tạm thời mà thôi. “Sau nhiều lần gánh chịu các cơn bão, đặc biệt là siêu bão vào năm 2013 khiến hơn 300 căn nhà ở xã bị hư hỏng, tốc mái thì người dân xây hầm tránh bão càng nhiều. Những căn hầm này rất kiên cố và giúp người dân an tâm hơn khi mỗi mùa bão tới” - ông Liên cho biết.

Cũng theo ông Liên, điều lãnh đạo xã trăn trở nhất hiện nay là ngân sách không có và cũng không có chương trình nào để giúp dân làm nhà tránh bão một cách quy củ, khoa học, trong khi người dân chỉ có thể xây dựng tự phát. “Chúng tôi mong có đơn vị nào đó đầu tư, thiết kế nhà tránh bão giúp người dân” - ông Liên nói.

Bà Đỡ bên căn hầm trú bão vừa xây dựng xong để chuẩn bị cho mùa mưa bão sắp tới - Ảnh: Đ.Cường Nhìn căn hầm trú bão rộng gần 6m² mới xây xong, bà Nguyễn Thị Đỡ (85 tuổi, thôn Hà My Đông B) vui mừng quá đỗi. Gom góp được vài triệu đồng cùng số tiền mượn thêm của con cháu, bà Đỡ nhờ thợ xây cho nhà mình căn hầm trú bão bằng bêtông với kinh phí gần 12 triệu đồng. Thấy bà con ồ ạt xây hầm trú bão, bà cũng xây hầm với mong muốn sẽ là nơi cho bà con hàng xóm mình trú trong những cơn bão lớn sắp tới. “Cứ mưa bão là phải khệ nệ đi trốn thấy cực quá nên già cũng ráng xây cái hầm mà trú cho khỏe” - bà Đỡ cho hay.