Phóng to

Cả gia đình anh Lê Bá Vĩnh say sưa nặn gà đất đón xuân

Cuối năm, từ đầu làng đến cuối làng, người người vẫn đang cặm cụi nặn đất sét thành những con gà đất xinh xắn đủ màu sắc…

Năm nào cũng thế, khi đồng hồ điểm qua ngày mồng 3 tết là hàng ngàn người khắp các tỉnh miền trung từ Đà Nẵng ra tận Quảng Bình, Hà Tĩnh đều nhớ để về dự phiên chợ đình Bích La xem như phiên chợ may mắn.

Người đến đây không phải để mua bán vật phẩm, mà cốt chỉ mua một “vật thiêng” được bán ở chợ này. Đó có thể là một nhánh trường sinh, nhánh hoa vạn thọ, cây mía, hay một con gà được nặn bằng đất sét, có gắn một ống tre vào bụng để khi thổi lên sẽ hát ra tiếng “te te” vui tai.

Trong đó, con gà đất được xem là “linh vật” không thể thiếu. Gà đất được bày la liệt từ trong ra ngoài chợ đình. Người làng nói rằng từ khi có chợ đình cũng là khi con gà đất xuất hiện. Theo thời gian, con gà đất và phiên chợ đình đã gắn bó với nhau hơn 450 năm.

Phóng to

Những đứa trẻ trong làng cũng được dạy nặn gà đât từ nhỏ

Phóng to

Ngoài gà đất truyền thống, những người dân trong làng nay còn nặn thêm 12 con giáp

Phóng to

Năm nay năm con mèo nên gia đình ông Lê Bá Thời, ở thôn Bích La Đông nặn thêm con mèo bằng đất để bán cho khách đường xa

Gà đất được nặn bằng đất sét. Tuy nhiên không phải loại đất sét nào cũng nặn được gà đất, mà đất đó phải đạt đến độ dẻo, mịn, độ bóng tối đa. Bởi thế nên cứ đến gần tết, người làng phải “hành quân” ra tận Gio Mai (Gio Linh) cách hơn 30km để lấy cho được loại đất sét đen, sau đó tiếp tục lấy đất sét trắng từ sông Thạch Hãn (thị xã Quảng Trị) trộn với nhau để nặn gà.

Người làng nói rằng, nếu không trau chuốt về nguyên liệu và kỹ thuật thì khi khách thập phương về chơi mua gà đất sẽ không còn nguyên vẹn may mắn đầu năm.

Những người lớn tuổi trong làng cho biết, tục nặn gà đất để bán trong dịp chợ đình đầu năm có từ hơn 450 năm trước. Ngay từ khi có phiên chợ đình này thì người dân trong làng đã có tục nặn gà đất đem ban cho khách thập phương lấy may đầu năm.

Tương truyền, từ khi hội chợ đình Bích La ra đời, phiên chợ đã có quy định họp vào lúc 1g sáng mồng 3 tết và đến sáng là tan chợ. Bởi họp sớm nên người làng Bích La phải dùng con gà đất này để thay tiếng gà gáy báo thức cho dân trong làng tụ tập họp chợ cho đông đúc ngày đầu xuân.

Ông Lê Bá Thời, một người có thâm niên nặn gà đất trong làng kể: "Từ thời ông cụ cố gia đình đã có tục này. Cứ 1g sáng là từ khắp làng tiếng gà đất kêu vàng rền. Tất cả người làng lấy đó làm tín hiệu để dậy đi họp chợ”.

Phóng to

Nặn gà từ đất sét

Phóng to

Sau đó còn tạo kèn cho gà đất có thể “gáy” bằng một đoạn tre nhét lá cau vào giữa

Sẽ không khó để bắt gặp những đứa trẻ mới lên 6 ngồi nặn gà đất trước nhà mỗi khi tết đến ở làng này. Như gia đình ông Thời có 6 đứa con, đứa nhỏ nhất đang học lớp 5 nhưng đã nặn gà đất rất thành thục.Ông Thời nói đó là cách để giữ lại truyền thống của làng mỗi khi tết đến. “tui cũng không hình dung được thế nào nếu khoảng vài năm nữa phiên chợ đình Bích La vắng bóng gà đất”, ông Thời trầm tư.

Giá mỗi con gà đất được bán ở phiên chợ đình năm nay đã lên 20 ngàn đồng một con nhưng không thấy ai chê đắt bởi tất cả những người từ khắp miền Trung đến phiên chợ này đều coi đó là mua may mắn đầu năm. Người làng cũng không bao giờ nói thách bởi họ đang bán lộc đầu năm cho khách thập phương.