Hôm qua, chánh án Weinstein thuộc Tòa án New York sau phiên tranh tụng 28-2 đã ra quyết định sơ khởi về vụ kiện các công ty hóa chất Mỹ của các nạn nhân chất độc da cam VN.

Cụ thể là ông đã từ chối khả năng tiếp tục theo đuổi vụ kiện của Hội Nạn nhân chất độc da cam VN khi thông báo không thụ lý vụ kiện. Kết quả của phiên tranh tụng đã có, nhưng ý nghĩa của nó cũng chỉ giới hạn trong khía cạnh pháp lý, chứ không thể nói lên được khía cạnh đạo lý của vấn đề. Vấn đề hệ quả của chất độc da cam phải được nhìn qua hai khía cạnh: pháp lý và đạo lý.

Cái nghịch lý cơ bản của chiến tranh là trong khi nạn nhân quằn quại với khổ đau, thì một bộ phận phục vụ chiến tranh lại ăn nên làm ra. Đối với người lính ngoài chiến trường, hay người dân bị kẹt giữa hai làn đạn, chiến tranh đồng nghĩa với sự chết chóc, thương vong. Nhưng đối với các công ty sản xuất và buôn bán vũ khí, kể cả hóa chất dùng cho hủy diệt môi sinh núp dưới danh nghĩa “khai quang”, chiến tranh là một thương trường lý tưởng, một cơ hội thương mại để mở rộng hoạt động sản xuất và thị trường vũ khí.

Tất cả những hóa chất khai quang độc hại được các công ty sản xuất theo đơn đặt hàng của bộ máy quân sự Mỹ đều được sản xuất dưới danh nghĩa “ái quốc”. Cái mô hình ái quốc nguy hiểm đó đã đem đến không biết bao nhiêu thảm cảnh cho người VN! Ấy thế mà cho đến nay không một ai trong chính quyền Mỹ có hành động gì để xoa dịu nỗi đau của nạn nhân vẫn còn đang quằn quại với độc chất!

Năm ngoái, Hội Nạn nhân chất độc da cam đã đệ đơn kiện các công ty hóa chất Mỹ (các công ty này từng có hợp đồng với Bộ Quốc phòng Mỹ để sản xuất hóa chất sử dụng trong cuộc chiến). Các công ty này bị truy tố với 10 tội phạm, kể cả tội phạm chiến tranh, làm lợi bất chính, gây thương tích cho thường dân... Đây là một phiên tòa lớn thứ hai sau phiên tòa khoảng 20 năm về trước khi các cựu chiến binh Mỹ cũng kiện các công ty này.

Cũng dưới sự chủ tọa của chánh án Weinstein, phiên tòa trước đây đã kết thúc bằng một thỏa thuận ngoài tòa mà theo đó các công ty hóa chất đồng ý lập ra một quĩ y tế xã hội nhằm trợ cấp cho các cựu chiến binh Mỹ từng bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam đã sử dụng trong thời chiến tranh VN.

Không chỉ người Mỹ, mà mọi dân tộc khác trên hành tinh này, kể cả dân tộc VN, cũng có quyền được sống trong hòa bình, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc. Sau Thế chiến thứ II, nước Đức nhìn nhận trách nhiệm của họ về các hành vi sai trái của Đức trong thời chiến, không chỉ vì nạn nhân của chiến tranh mà còn vì tương lai nước Đức.

Người Đức hiểu rằng một quốc gia không dám nhìn nhận cái sai trái của mình trước con em mình và trước thế giới thì không thể nào khôi phục đạo đức được. Ngày nay, nước Mỹ là cường quốc số một trên thế giới, và nếu Mỹ muốn giương cao ngọn cờ đạo lý trên trường quốc tế thì Mỹ cũng nên nhìn nhận lỗi lầm của họ trong chiến dịch phun độc chất xuống VN trong thời chiến, và có hành động thiết thực nhằm xoa dịu nỗi đau của hàng triệu nạn nhân chất độc da cam VN.