Phóng to

Tàu chiến Iran bắn đạn pháo trong cuộc tập trận ở eo biển Hormuz - Ảnh: AFP

Theo Hãng tin AFP, hôm qua 3-1, trong phiên giao dịch đầu tiên của năm mới, giá dầu giao tháng 2-2012 trên sàn giao dịch New York (Mỹ) đã tăng 1,64 USD lên gần 101 USD/thùng. Dầu Brent biển Bắc tăng 1,32 USD lên 108,7 USD/thùng.

Báo Wall Street Journal cho biết giới đầu tư đang theo dõi sát sao mọi diễn biến tại eo biển Hormuz, nơi 40% lượng dầu thế giới đi qua. Hôm 2-1, hải quân Iran đã bắn thử ba quả tên lửa tầm ngắn và tầm trung ở eo biển Hormuz. Các quan chức hải quân Iran cũng đe dọa sẽ “hành động” nếu tàu sân bay Mỹ trở lại vùng Vịnh. Cùng ngày, chính quyền Tehran tuyên bố thử nghiệm thành công thanh nhiên liệu hạt nhân tự chế.

Thị uy là chính

Dư luận quốc tế đặt câu hỏi tại sao Iran tiếp tục phô diễn sức mạnh khi đang bị bao vây, cấm vận ngặt nghèo. Liên minh châu Âu (EU) cũng đang đe dọa cấm vận xuất khẩu dầu khí Iran. Hãng tin Đức Deutsche Welle dẫn lời chuyên gia an ninh Hennig Riecke thuộc Hội đồng đối ngoại Đức nhận định Tehran muốn chứng tỏ có đủ sức mạnh để đóng cửa eo biển Hormuz dù sẽ không làm như vậy.

“Nhưng chỉ cần đe dọa an ninh hàng hải là đủ để cản trở thương mại và đẩy giá dầu tăng cao - chuyên gia Riecke cho biết - Iran nhắm đến mục tiêu đó”. Theo các nhà phân tích phương Tây, các biện pháp cấm vận mới của Mỹ và châu Âu đang gây sức ép lên nền kinh tế Iran. Báo Anh Guardian đưa tin hiện giá đồng riyal của Iran đã giảm tới 12% so với đồng USD kể từ khi Mỹ siết chặt cấm vận.

Theo Guardian, hiện 1 USD đổi được tới 17.800 riyal. Một năm trước đây, tỉ giá là 1 USD đổi 10.500 riyal. Đây là hậu quả của việc Washington trừng phạt Ngân hàng Trung ương Iran (CBI). Một số nguồn tin Trung Đông cho biết mới đây CBI đã họp khẩn với các chuyên gia tài chính để thảo luận những biến động trên thị trường tiền tệ. Nếu EU cấm vận xuất khẩu dầu mỏ Iran, nền kinh tế nước này sẽ càng gặp nhiều khó khăn.

Do đó, Tehran muốn trả đũa bằng cách đẩy giá dầu tăng cao để chứng minh rằng Mỹ và châu Âu sẽ bị tổn thương, đặc biệt trong thời điểm kinh tế toàn cầu đang lao đao, nếu mạnh tay với Iran. Giá dầu hiện chưa tăng vọt nhưng rất biến động. Đó sẽ là con bài để Tehran sử dụng tại bàn đàm phán. Mới đây, Iran đề xuất nối lại đàm phán với các cường quốc Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp và Đức. “Với bước đi nước đôi đó, Tehran muốn chia rẽ các nhà thương thuyết Mỹ và châu Âu khi phương Tây bàn cấm vận dầu Iran” - chuyên gia Riecke cho biết.

Phương Tây thiếu giải pháp

AFP dẫn lời các nhà quan sát cho biết trong trường hợp xấu nhất, Iran sẽ đóng cửa eo biển Hormuz bằng cách gài hàng trăm quả mìn tại đây. Khi đó, chiến tranh sẽ nổ ra. Mỹ sẽ gặp khó khăn lớn trong việc dỡ mìn hoặc ít nhất là đảm bảo một tuyến hàng hải an toàn ở Hormuz, trong khi phải đối mặt với tên lửa chống tàu Iran và các cuộc tấn công của tàu chiến nhỏ.

Máy bay Mỹ đủ sức phá hủy phần lớn hệ thống tên lửa và phòng không Iran nhưng xung đột sẽ kéo dài, tùy thuộc vào khả năng che giấu vũ khí của Iran. Nghiên cứu của chuyên gia Caitlin Talmadge thuộc Đại học Harvard (Mỹ) kết luận nếu một cuộc chiến Iran nổ ra, sẽ phải mất rất nhiều tháng dòng thương mại dầu khí trên eo biển Hormuz mới có thể phục hồi.

Báo Úc Sydney Morning Herald dẫn lời giáo sư chính trị Amin Saikal thuộc Đại học Quốc gia Úc bình luận Mỹ và phương Tây thiếu giải pháp đối phó với Iran bởi đó là một mục tiêu khó kiểm soát. Bị cấm vận trong nhiều năm, Iran đã chuyển hướng sang quan hệ với các nước châu Á.

Các quốc gia này và Nga đều ủng hộ cấm vận không nhắm vào dầu khí Iran, nhưng không muốn dồn Iran đến đường cùng. Bởi khi nguồn dầu 3 triệu thùng/ngày từ Iran bị cắt đứt, giá dầu sẽ tăng vọt, các nền kinh tế châu Á sẽ thiếu dầu. Giáo sư Saikal cho biết nhờ xuất khẩu dầu 75 tỉ USD/năm, Iran có hàng chục tỉ USD dự trữ. Do đó, cấm vận phương Tây không ảnh hưởng đến chính quyền Tehran, mà chỉ khiến cuộc sống của người dân Iran khó khăn.

Theo giáo sư Saikal, nếu chiến tranh xảy ra, Mỹ sẽ không muốn điều bộ binh vào Iran sau các trải nghiệm cay đắng ở Afghanistan và Iraq. Israel thì không đủ lực. Giải pháp duy nhất là không kích các cơ sở quân sự và hạt nhân Iran, nhưng sẽ rất tốn kém và thiếu hiệu quả bởi phần lớn cơ sở hạt nhân Iran đều nằm sâu trong núi.