Phóng to

GS-TS Trần Văn Khê trao đổi với giáo viên Q.5, TP.HCM sau buổi nói chuyện về giao tiếp sư phạm dài hơn hai giờ. Khoảng 2.000 giáo viên các bậc học từ mầm non đến THCS đã đến nghe giáo sư trò chuyện - Ảnh: Lưu Trang

Để rồi sau mỗi buổi nói chuyện thân tình, có học trò viết cho thầy rằng: “Thưa giáo sư, thầy có thể cho phép con gọi thầy là... thầy được không ạ? Con được làm học trò của thầy”... Người thầy đó là GS-TS Trần Văn Khê. Ở tuổi “cửu thập cổ lai hi”, song người ta vẫn nhìn ông miệt mài với những chuyến đi. Không phải đến các điểm lưu diễn mà đến với trường học, với giáo viên, sinh viên, học sinh, phụ huynh và có cả trẻ mầm non. Không phải trên sân khấu với những ngón đàn réo rắt trong không gian truyền thống của âm nhạc dân tộc mà bằng những câu chuyện về giao tiếp sư phạm, văn hóa ứng xử học đường...

“Tim nồng, trí vẫn rải nhiều nơi”

Từ đầu năm 2011, một cơ duyên khiến những thành viên trong Hội quán Các bà mẹ cùng thầy Trần Văn Khê tổ chức chuỗi chương trình văn hóa ứng xử học đường ở các trường trung học. Cơ duyên ấy đã đưa thầy Khê không những gặp gỡ, nói chuyện với học sinh TP.HCM mà cả các tỉnh lân cận như Bình Dương, Vĩnh Long, An Giang, Lâm Đồng, Nha Trang và cả Hà Nội. Mỗi chuyến đi là một chủ đề văn hóa như tình yêu học trò, tình bạn, bạo lực học đường, hướng nghiệp và vào đời, âm nhạc dân tộc... Thầy kể học trò ở An Giang sau khi nghe thầy nói chuyện về những cây đàn dân tộc đã xúc động nói: “Thầy ơi, con thấy con có tội với âm nhạc dân tộc”. Thầy lắc đầu và chia sẻ: “Các con đừng nghĩ mình có tội, đó chỉ là một phút quên lãng, không được ai nhắc nhở mà thôi”. Học trò ở quận 7, TP.HCM thích thú với phát hiện nhạc “rap” đã xuất hiện ở Việt Nam từ cách đây hàng trăm năm, mà lời là những bài đồng dao, bài vè, bài hát đối có âm điệu.

Với giáo viên, thầy gợi cho họ cách ứng xử nhẹ nhàng chứ không bằng chỉ trích, roi vọt. Thầy đưa ra những ví dụ về những người thầy đáng kính của mình, những người thành công bởi họ tôn trọng tuổi trẻ. Thầy kể về mối tình đầu của mình để hướng những học trò non nớt tới với những giá trị trong sáng của tình yêu giữa muôn vàn cạm bẫy, góc tối của cuộc sống đô thị hóa xô bồ. Những câu chuyện về những chuyến đi đến các nước bạn để giới thiệu văn hóa Việt khiến học trò và cả giáo viên nữa thật sự thấy trân trọng và đáng tự hào về bản sắc quê hương.

Những buổi nói chuyện của thầy chỉ vẻn vẹn 90-120 phút, khi thì trong buổi chào cờ đầu tuần, lúc lại trong hai tiết học ngoại khóa. Nhưng như cô Kim Hoa - giáo viên Trường THCS & THPT Đức Trí, quận 7, TP.HCM: “Hai tiết học kết thúc nhưng không khí rất nhẹ nhàng vì chỉ thấy chơi là chủ yếu. Nhưng nhìn lại để đánh giá tiết dạy thì yêu cầu cung cấp kiến thức, yêu cầu giáo dục, yêu cầu rèn luyện kỹ năng đều có kết quả thật tuyệt vời. Là giáo viên dạy văn, tôi hiểu thêm rằng phong cách, nguyên tắc sư phạm phải nhuần nhuyễn, trí tuệ, vốn kiến thức phải phong phú mới làm chủ được mọi tình huống, mới dạy học có hiệu quả”.

Học trò “mê” thầy vì cách trò chuyện gần gũi, tâm lý, đầy tôn trọng cùng với kho kiến thức vô giá. Thầy cô giáo tham gia các buổi nói chuyện như bị thôi miên bởi cách dẫn dắt vấn đề, liên hệ giữa lịch sử và hiện tại cùng với lập luận thuyết phục, cách nói lôi cuốn. Khi trò chuyện với hơn 2.000 giáo viên ở quận 5, TP.HCM về giao tiếp sư phạm, thấy không khí hơi trầm xuống, thầy tổ chức cho tất cả thầy cô đồng thanh tập một bài hát ru. Từng câu, từng câu... Để rồi khi thầy bắt nhịp, cả hội trường rộn ràng cất lên giai điệu mộc mạc nhưng rất dễ thương, gần gũi và dễ nhớ. Thầy chia sẻ: “Bên cạnh những bài học về văn hóa, đạo đức, luân lý khô khan, những giai điệu âm nhạc dân tộc sẽ làm mềm dịu lòng người, làm gần gũi giữa người nói và người nghe”.

Và sau mỗi buổi nói chuyện, học sinh thành phố lại biết thêm một chút về những câu hò, điệu lý, bài vè, bà bầu và các ông bố trẻ hiểu được tác dụng của hát ru đối với thai nhi mà thầy gửi gắm “để tiếng hát ru không tắt trên môi các bà mẹ trẻ”, giáo viên mầm non, tiểu học trở nên rành cách chơi với trẻ bằng đồng dao... Sức khỏe không dồi dào như trước nhưng khi đã “tương tác” với giáo viên và học sinh, thầy có thể nói chuyện liên tục suốt ba tiếng đồng hồ không biết mệt.

Đua với thời gian

Năm nay GS-TS Trần Văn Khê đã bước sang tuổi 92. Dù sức khỏe không được tốt, ông nói: “Quỹ thời gian trên trần gian ngày càng hạn hẹp nên cái gì cần làm thì phải làm ngay. Trong cuộc đời tôi, niềm vui lúc này là dù sức yếu, tuổi già vẫn còn có thể giúp ích cho đời”. Tay và chân đều yếu hơn trước, thầy không thể lên mạng đọc thư, tự gõ văn bản như trước, tai cũng không còn nghe rõ, phải nhờ đến đôi mắt, đôi tay, đôi tai của bạn bè, học trò. Nhưng thầy vẫn lên kế hoạch cho những ngày sắp tới: tập trung cho âm nhạc, viết sách và vẫn tranh thủ dành những buổi nói chuyện với học sinh và giáo viên.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, trưởng Hội quán Các bà mẹ, xúc động: “Làm việc với thầy chỉ mới gần một năm, tôi học được rất nhiều điều. Cách mà thầy đến với học sinh rất đặc biệt. Bước vào một ngôi trường thầy chỉ quan sát vài giây, quang cảnh, khẩu hiệu... trên đường đi rồi sau đó đưa vào bài giảng hay lời mở đầu, để HS nơi đó cảm thấy thầy đang nói về mình, về trường mình, địa phương mình. Trước mỗi chương trình, thầy tìm hiểu xem HS muốn gì rồi dùng những kinh nghiệm, trải nghiệm của mình để nói với HS. Nhiều giáo viên sắp nghỉ hưu ở Lâm Đồng sau khi nghe thầy nói chuyện đã chia sẻ rằng một người hơn 90 tuổi mà vẫn cống hiến như vậy, thế mà họ cứ nghĩ khi nghỉ hưu là chấm dứt tất cả. Đó thật sự là dư âm của những chuyến đi mà thầy để lại ở những ngôi trường thầy đi qua”.

“Chân yếu, thân tuy ngồi một chỗ Tim nồng, trí vẫn rải nhiều nơi”

GS-TS Trần Văn Khê

Phóng toÁo Trắng

Mời bạn đọc đón mua để thưởng thức được toàn bộ nội dung của ấn phẩm này.