Bạn từng tỉnh dậy sau một giấc mơ lạ đến mức không biết phải kể từ đâu? 

Một người quen bỗng biến thành người xa lạ. Căn phòng quen thuộc đột nhiên hóa thành con phố đông đúc. Một nỗi lo rất thật ngoài đời lại xuất hiện trong khung cảnh hoàn toàn tưởng tượng.

Những giấc mơ kỳ quặc ấy có thể không đơn thuần là mớ hình ảnh lộn xộn của não bộ khi ngủ. 

Một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí khoa học Communications Psychology cho thấy nội dung giấc mơ có liên quan đến cá tính, trải nghiệm sống, thói quen suy nghĩ, chất lượng giấc ngủ và cả những biến cố lớn mà con người trải qua.

Nghiên cứu do nhóm nhà khoa học thuộc Trường nghiên cứu cao cấp IMT Lucca, Đại học Sapienza Rome và Đại học Camerino ở Ý thực hiện. 

Nhóm đã phân tích 3.366 bản tường thuật về giấc mơ và trải nghiệm khi thức của 207 người lớn trong giai đoạn 2020 - 2024. 

Bên cạnh đó, nhóm còn sử dụng thêm dữ liệu từ 80 người trong thời gian phong tỏa vì COVID-19 tại Ý.

Điểm mới của nghiên cứu nằm ở cách đọc giấc mơ bằng công nghệ. Nhóm sử dụng xử lý ngôn ngữ tự nhiên và mô hình ngôn ngữ lớn để phân tích hàng nghìn bản kể lại giấc mơ. 

Các bản tường thuật được đánh giá theo nhiều khía cạnh, như mức độ hình ảnh, không gian, cảm xúc, sự kỳ lạ, tương tác xã hội, cảm giác làm chủ hành động và dòng thời gian.

Kết quả cho thấy giấc mơ không vận hành như một bản sao của đời sống ban ngày. 

Khi thức, trải nghiệm của con người thường gắn với công việc, suy nghĩ, cảm giác kiểm soát và mốc thời gian rõ ràng. 

Khi ngủ, não bộ sắp xếp lại những chất liệu ấy thành các cảnh giàu hình ảnh, nhiều bối cảnh, nhiều nhân vật, nhiều chuyển biến bất ngờ và thường mang cảm xúc mạnh.

Nói cách khác, não không phát lại ngày hôm qua như một cuốn băng. Nó lấy các mảnh ký ức, cảm xúc, sự kiện, kỳ vọng và nỗi lo rồi dựng thành một thế giới mới. 

Vì vậy, giấc mơ có thể vừa quen vừa lạ. Nhân vật có thể là người thật, bối cảnh có thể bắt nguồn từ nơi ta từng đến, nhưng câu chuyện lại rẽ sang hướng rất khó hiểu.

Nghiên cứu cũng phát hiện nội dung giấc mơ thay đổi theo từng người. Những người có xu hướng để tâm trí lang thang, dễ trôi khỏi việc đang làm, thường kể lại các giấc mơ rời rạc hơn, nhiều chuyển cảnh và nhiều chi tiết kỳ quặc hơn. 

Trong khi đó, những người xem giấc mơ là quan trọng thường mô tả trải nghiệm trong mơ sống động hơn, giàu cảm xúc hơn và có cảm giác nhập vai rõ hơn.

Bí ẩn linh hồn và sự giải mã của khoa học - Kỳ 1: Khi người thân 'trở về' trong giấc mơ kỳ lạ

Lịch sử phát triển nhân loại hàng ngàn năm qua luôn gắn niềm tin phần hồn: con người chết đi không phải hết mà chỉ kết thúc thể xác hiện hữu trong khi phần hồn vẫn tiếp tục tồn tại.