Năm nay giá điện tăng 15,3% nhưng công bằng mà nói, không phải vì thế mà ngành điện không thu được thêm nhiều tiền. Năm trước, giá điện tăng ở mức dưới 10% nhưng nguồn thu của ngành điện đã tăng đáng kể khi thêm một khung giờ cao điểm vào buổi sáng. Năm nay, ngành điện cũng thu được ít nhất 4.000 tỉ đồng nhờ việc bỏ trợ giá đại trà 50kWh đầu toàn dân.

Chính phủ dự tính còn lấy ngân sách hỗ trợ trên 1.000 tỉ đồng cho các hộ nghèo thuộc diện được cấp 30.000 đồng/tháng tiền điện thay vì lấy trực tiếp từ tiền bán điện. Như vậy, Chính phủ cũng đã chia sẻ hết mức với những khó khăn của EVN. Nhưng để giá điện tại VN thật sự theo thị trường, tức có lên có xuống, cần nhiều giải pháp mà chỉ EVN không làm được.

Ngành điện đã kêu nhiều đến mức có lẽ đến nay ai cũng biết ngành điện thiếu tiền đầu tư. Tuy nhiên, có một sự thật là ngay ở những dự án điện lớn, khi EVN đã huy động được vốn để làm thì điện vẫn thiếu, do các nhà máy trên... liên tục gặp sự cố. Các nhà máy đến nay đã nổi tiếng vì sự cố như Hải Phòng 1, Quảng Ninh 1... được đầu tư cách đây cả nửa thập kỷ.

Với số tiền khổng lồ - mỗi nhà máy lên đến cả tỉ USD - thì hệ thống điện đáng ra phải được bổ sung nhiều tỉ kWh/năm, giúp điện các năm vừa qua bớt thiếu. Tuy nhiên dù tiền đã được tiêu, nhà máy đã được xây nhưng điện từ các nhà máy này nhiều khi cứ... hiếm. Có nhà máy vận hành vài tuần lại hỏng cái này, vài tháng lại bị sự cố kia. Nghĩa là có tiền vẫn thiếu điện chứ không hẳn do không đủ tiền nên thiếu điện.

EVN vẫn kêu thiếu tiền đầu tư và xu hướng chọn công nghệ rẻ vẫn đang rất “thịnh” vì một số dự án nhiệt điện quan trọng bậc nhất trong tổng sơ đồ VI đang tiếp tục được ký với nhà thầu không phải các nước có công nghệ tiên tiến.

Đây có lẽ cũng là điều cần cải cách. Cần tránh khi người dân đã tăng tiền cho ngành điện chi tiêu thì tiền đó lại gieo thêm nỗi lo cho họ, khiến nhà họ vẫn tự nhiên tối thui vì... sự cố nhà máy điện.

Tạo một thị trường điện không chỉ là chuyện tăng giá. Giá thị trường cần được đi kèm với một thị trường điện đúng nghĩa. Vì vậy, bên cạnh thúc đẩy giá theo thị trường, cần lộ trình tái cơ cấu ngành điện nhanh hơn.

Giá điện theo thị trường đã được nhắc đến cách đây hơn hai năm, nên sẽ rất khó kiên nhẫn nếu nói rằng hơn hai mươi năm nữa VN mới có thị trường điện cạnh tranh thật sự theo lộ trình. Chủ trương đi tắt đón đầu có lẽ nên được đặt ra trong tái cơ cấu ngành điện.