‘Em’ trong bài hát ‘Nổi lửa lên em’ là ai?

Nhạc sĩ Huy Du sáng tác ca khúc Nổi lửa lên em năm 1968; tới nay gần 60 năm nhưng mỗi lần nghe, người nghe vẫn cảm thấy rạo rực không khí lên đường một thời.

Trong bản thảo gốc của bài hát, nhạc sĩ có ghi lời đề tặng rõ ràng cho một cô gái nuôi quân ở Trường Sơn tên là Sạn.

"Em" trong bài Nổi lửa lên em là nhân vật có thật

Kể với Tuổi Trẻ nhân kỷ niệm 100 năm nhạc sĩ Huy Du (1-12-1926 - 1-12-2026), PGS.TS.NSƯT Nguyễn Huy Phương - Giám đốc Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - cho biết đó là một nhân vật có thật.

Hoàn cảnh ra đời bài hát gắn liền với một chuyến đi thực tế của nhạc sĩ và đoàn văn nghệ sĩ vào chiến dịch Đường 9 Khe Sanh.

Khi dừng chân tại một doanh trại giữa rừng Trường Sơn, đoàn đã gặp cô cấp dưỡng bộ đội tên Sạn. Khi ấy, nhạc sĩ cũng chỉ biết chị là người Hà Tĩnh, là con một nhưng vẫn xung phong ra trận.

Giữa chặng đường hành quân vô cùng vất vả, hình ảnh cô gái lặn lội đi hái rau rừng về nấu bữa ăn phục vụ các chiến sĩ đã làm toàn bộ thành viên trong đoàn vô cùng xúc động.

Xúc động trước tình cảm của người con gái đảm đang, bắt gặp một tứ trong bài thơ Em cũng hành quân của nhà thơ Lam Giang tặng trước đó, ca khúc Nổi lửa lên em ra đời.

Những chi tiết thực đã đi vào bài hát rất giản dị: "Một cánh rau rừng còn ủ kín yêu thương / Nhớ nắm gạo rang đường ra chiến trận…".

Về sau khi có dịp quay lại Trường Sơn, nhạc sĩ Huy Du đã đi tìm lại cô gái nuôi quân năm xưa. Tuy nhiên ông nhận được tin cô đã hy sinh trong một trận bom trên đỉnh Trường Sơn. Nhạc sĩ Huy Du sau đó đã đến tận phần mộ của cô để thắp hương tưởng nhớ.

Sau này, câu chuyện này đã được con trai ca sĩ Tân Nhân là Trương Nguyên Việt viết thành một truyện ngắn cảm động.

Đời thường dung dị, trái tim đa cảm, nhiều mến thương dành cho người, cho đời

Nghệ sĩ Nguyễn Huy Phương chia sẻ trong cuộc sống đời thường, tình cảm chân thành, ấm áp của ông dành cho con cháu thể hiện qua sự kiên trì và tỉ mẩn trong từng việc nhỏ, như tự tay đóng từng bộ bàn ghế nhỏ cho con trai. Hay trong chuyến công tác ở đảo Bạch Long Vĩ, ông nhặt những món đồ chơi dạt vào bờ biển mang về làm thành mô hình núi non tặng con.

Những năm cuối đời, niềm hạnh phúc lớn nhất của nhạc sĩ là được bế bồng, dành thời gian bên con cháu.

Anh Phương nói thêm bố anh là một người có trái tim giàu cảm xúc, lãng mạn và hồn hậu. Ông sống giản dị, thực chất, không bao giờ màu mè hay tô vẽ gì. Trong mắt con trai, nhạc sĩ luôn nhìn thấy chất thơ và những giá trị sâu xa từ những điều vô cùng bình thường trong cuộc sống.

Tâm hồn lãng mạn của ông được gửi gắm rõ nét qua các tác phẩm âm nhạc. Nổi lửa lên em là một trong số đó.

Hay một tác phẩm cuối cùng của ông, Tà áo trắng trong đêm, được biết trong thời gian ông trải qua các đợt phẫu thuật và điều trị vì bệnh tật tại Bệnh viện Hữu nghị Việt - Xô.

Xúc động trước sự chăm sóc tận tụy, chu đáo của các cô y bác sĩ, ông đã viết ca khúc này như một lời cảm ơn gửi tặng họ. Bài hát sau này đã được nhạc sĩ Hồ Hoài Anh phổ nhạc và thu âm.

Ngoài ra ông cũng có những sáng tác về những người lao công quét dọn đường phố, người khiếm thị, người khuyết tật.

Bên cạnh những tác phẩm mang tính biểu tượng gắn liền với lịch sử và cuộc đấu tranh vệ quốc của dân tộc, thế giới sáng tác của ông còn có một phần đời thường, gần gũi và hướng tới những con người ít xuất hiện trong các câu chuyện lớn của lịch sử.

Trong hai đêm nhạc 100 năm nhạc sĩ Huy Du - Đường chúng ta đi, kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhạc sĩ vào tháng 12 tới, bên cạnh những ca khúc đi cùng năm tháng của cố nhạc sĩ như Đường chúng ta đi, Anh vẫn hành quân, Cùng anh tiến quân trên đường dài, Tình em, Đêm Trường Sơn, Bế Văn Đàn sống mãi, Nổi lửa lên em, Bài ca về đường Chín, Trên đỉnh Trường Sơn ta hát, Việt Nam ơi mùa xuân đến rồi..., có những ca khúc lần đầu tiên hoặc ít khi được giới thiệu tới công chúng.

Bên cạnh mảng ca khúc còn có cả những hợp xướng, khí nhạc, khắc họa đầy đủ chân dung âm nhạc của nhạc sĩ Huy Du - người của một thời và nhiều thời.

Đường chúng ta đi không phai mờ theo năm tháng

Sách Đường chúng ta đi của Hoàng Đôn và Hoàng Đôn Nhật Tân chọn lọc 20 câu chuyện về các nhân vật, sự kiện đặc biệt trong các thời điểm lịch sử quan trọng của dân tộc, nhằm tái hiện lịch sử hào hùng trên con đường chúng ta tiếp bước.